Θα υπάρξει το 2026 Τρίτη Ισλαμική Δημοκρατία, μετά την πρώτη (1979–1989) και τη δεύτερη (1989–2026);
Ένα εξαιρετικά σύνθετο γεωπολιτικό τοπίο επιφυλάσσει η επόμενη ημέρα στο Ιράν, με την περιφερειακή σταθερότητα να εξαρτάται από πέντε συγκεκριμένα σενάρια εξέλιξης.
Από τον κίνδυνο «βαλκανοποίησης» και τη διολίσθηση σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, μέχρι την εγκαθίδρυση μιας ακόμη πιο σκληροπυρηνικής Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι ισορροπίες παραμένουν οριακές.
Στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας βρίσκονται η διαχείριση της πυρηνικής απειλής και η αποφυγή του οικονομικού χάους από ένα πιθανό κλείσιμο στα Στενά του Hormuz.
Σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε πολλά σενάρια για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στο Ιράν μετά τον πόλεμο, αλλά τα ακόλουθα πέντε συγκεντρώνουν πολλές πιθανότητες.
Θα υπάρξει το 2026 Τρίτη Ισλαμική Δημοκρατία, μετά την πρώτη (1979–1989) και τη δεύτερη (1989–2026);
Μπορούμε μόνο να κάνουμε εικασίες για την έκβαση αυτής της εξέλιξης, στην οποία μπορεί ή και όχι οι μουλάδες να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Τα σενάρια
Πρώτον, επί του πεδίου στο Ιράν δρουν πολλές δυνάμεις.
Όταν καταλαγιάσει η σκόνη, η Ισλαμική Δημοκρατία πιθανόν να επιστρέψει στην τροχιά που διένυε από το 1979.
Ο Ανώτατος Ηγέτης Mojtaba Khamenei ίσως να βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας, ενώ ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian και μέλη της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, του Υπουργικού Συμβουλίου, των Δικαστηρίων, του Συμβουλίου των Φρουρών και του Κοινοβουλίου θα παραμένουν πιστοί στην ιδεολογία του μαχητικού σιιτικού Ισλάμ.
Πάνω από το 80% των Ιρανών είναι σιίτες, ενώ οι υπόλοιποι είναι σουνίτες, Bahai, Χριστιανοί κ.ά.
Σε αυτό το σενάριο, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα συνεχίσει να έχει τον έλεγχο ως παράλληλη στρατιωτική δύναμη σε σχέση με τις εθνικές ένοπλες δυνάμεις (Artesh) του Ιράν, οι οποίες βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όπως και η Mukhabarat (εσωτερικές υπηρεσίες πληροφοριών/ασφάλειας) στο Ιράκ του Saddam Hussein και τη δυναστεία Assad στη Συρία, οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν τόσο εξωτερικό όσο και εσωτερικό βραχίονα που έχει τη δική του εκδοχή στο εξωτερικό και στο εσωτερικό.
Το καθεστώς θα ανασυγκροτούσε το οπλοστάσιό του, θα χρηματοδοτούσε πληρεξούσιους και θα χειραγωγούσε το στρατηγικό σημείο διέλευσης του Στενού του Hormuz με επιθεωρήσεις και διόδια.
Στη συνέχεια, όταν η σύγκρουση ολοκληρωνόταν και θα εγκαθιδρυόταν κατάπαυση πυρός, ίσως να υπάρξει βαλκανοποίηση του έθνους.
Στο Ιράν υπάρχουν μεγάλοι πληθυσμοί Βαλούχων, Κούρδων, Τουρκμένιων κ.λπ., οι οποίοι θα ανταγωνίζονται στο μέλλον για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους σε μια χώρα διαιρεμένη, με περιορισμένη οικονομική «πίτα».
Θα είναι δύσκολο για το καθεστώς να ανασυγκροτήσει το στρατιωτικό του οπλοστάσιο μετά από μήνες καταστροφών.
Τρίτον, μετά από μια εύθραυστη κατάπαυση πυρός, το Ιράν θα μπορούσε να διολισθήσει σε εμφύλιο πόλεμο.
Υπάρχουν παραλληλισμοί ανάμεσα στη σημερινή κατάσταση του Ιράν και στη Συρία υπό την ηγεσία του Bashar al-Assad (2000–2024).
Και τα δύο καθεστώτα εμπιστεύονταν ελάχιστα τους ίδιους τους πολίτες τους όσον αφορά την ελευθερία και τις ευκαιρίες.
Ο Bashar ήταν πολύ πιο βίαιος από τον πατέρα του, Hafez al-Assad (1971–2000), και τα σκληρά του μέτρα απέναντι στις διαμαρτυρίες οδήγησαν τη Συρία σε εμφύλια σύγκρουση για δεκατρία χρόνια (2011–2024).
Φαίνεται ότι ο Mojtaba Khamenei είναι πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του, και ως ανώτατος ηγέτης θα επιχειρούσε να καταπνίξει κάθε φωνή υπέρ της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.
Η αλληλένδετη σχέση του με το IRGC θα βοηθούσε να ανοίξει ο δρόμος για εκτεταμένη καταπίεση.
Η έκβαση αυτού του εμφυλίου πολέμου θα ήταν δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς το Ιράν έχει πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό από τη Συρία, και περιοδικές απαιτήσεις για αστικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις εκδηλώνονται συχνά σε αρκετές αστικές περιοχές.
Τέταρτον, εάν μια εκεχειρία αποδειχθεί αποτελεσματική και ξεκινήσει η ελεύθερη ροή εμπορίου μέσω του Στενού του Hormuz, θα στραφούν οι Ιρανοί στο παρελθόν ως οδηγό για να οικοδομήσουν ένα πιο φωτεινό μέλλον;
Θα απορρίψουν τις υπερβολές της Ισλαμικής Δημοκρατίας και θα επιδιώξουν να δημιουργήσουν μεγαλύτερες οικονομικές ευκαιρίες και ισότητα για τις γυναίκες; Φαίνεται ότι ένα μεγάλο μέρος των Ιρανών θα προτιμούσε εξόριστους ηγέτες της διασποράς, όπως τον διάδοχο πρίγκιπα Reza Pahlavi, ως μεταβατικό πρόσωπο που θα βοηθήσει τους εσωτερικούς μεταρρυθμιστές στη διαμόρφωση μιας αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης.
Φυσικά, το σκληροπυρηνικό IRGC θα επιχειρούσε να υπονομεύσει κάθε μεταρρυθμιστικό κίνημα.
Πέμπτον, αυτό το τελευταίο σενάριο προσφέρει κάποια ελπίδα.
Είναι ικανή η εναπομείνασα ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας να απομακρυνθεί από τη μόνιμη σύγκρουση;
Μέσω εντατικών διαπραγματεύσεων με διάφορους ενδιαφερόμενους, υπάρχει μια διέξοδος προς πιθανή ειρήνη και ασφάλεια.
Αντί απλώς να δίνει προσχηματική υποστήριξη σε βασικές μεταρρυθμίσεις, η ηγεσία του Ιράν θα συμφωνούσε να επιτρέψει μεγαλύτερες ελευθερίες για τις γυναίκες, να διεξαγάγει ανοιχτές εκλογές και να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη.
Αυτό θα περιλάμβανε την κατάργηση των «στημένων» δικαστικών διαδικασιών που στερούν δικαιώματα από Ιρανούς που συλλαμβάνονται.
Παρότι το Ιράν δεν έχει δημοκρατική παράδοση, θα μπορούσαν να γίνουν σταδιακά μικρά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση για χάρη της μελλοντικής ευημερίας και ασφάλειας της χώρας.
Το καθεστώς θα συμφωνούσε να σταματήσει τη χρηματοδότηση ξένων πληρεξουσίων τρομοκρατικών οργανώσεων, να παραδώσει τον μισό τόνο εμπλουτισμένου ουρανίου που είναι θαμμένος υπόγεια, να σταματήσει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και να ανοίξει το Στενό του Hormuz στο παγκόσμιο εμπόριο.
Σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανό ότι οι πρώην πρόεδροι Mahmoud Ahmadinejad, Mohammed Khatami και Hassan Rouhani θα κληθούν να προβούν σε μεταρρυθμίσεις που στο παρελθόν είχαν απορριφθεί από το κοινοβούλιο και τον ανώτατο ηγέτη.
Η σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ και άλλα περιφερειακά κράτη θα μπορούσε να εξελιχθεί, αν και η ένταξη στις Συμφωνίες του Αβραάμ ίσως αποδειχθεί δύσκολος στόχος.
Αν αυτό το πέμπτο σενάριο αποτύχει, το Ιράν μπορεί να είναι καταδικασμένο να επαναλάβει την ιστορία του για άλλη μια φορά.
www.bankingnews.gr
Από τον κίνδυνο «βαλκανοποίησης» και τη διολίσθηση σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, μέχρι την εγκαθίδρυση μιας ακόμη πιο σκληροπυρηνικής Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι ισορροπίες παραμένουν οριακές.
Στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας βρίσκονται η διαχείριση της πυρηνικής απειλής και η αποφυγή του οικονομικού χάους από ένα πιθανό κλείσιμο στα Στενά του Hormuz.
Σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε πολλά σενάρια για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στο Ιράν μετά τον πόλεμο, αλλά τα ακόλουθα πέντε συγκεντρώνουν πολλές πιθανότητες.
Θα υπάρξει το 2026 Τρίτη Ισλαμική Δημοκρατία, μετά την πρώτη (1979–1989) και τη δεύτερη (1989–2026);
Μπορούμε μόνο να κάνουμε εικασίες για την έκβαση αυτής της εξέλιξης, στην οποία μπορεί ή και όχι οι μουλάδες να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Τα σενάρια
Πρώτον, επί του πεδίου στο Ιράν δρουν πολλές δυνάμεις.
Όταν καταλαγιάσει η σκόνη, η Ισλαμική Δημοκρατία πιθανόν να επιστρέψει στην τροχιά που διένυε από το 1979.
Ο Ανώτατος Ηγέτης Mojtaba Khamenei ίσως να βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας, ενώ ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian και μέλη της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, του Υπουργικού Συμβουλίου, των Δικαστηρίων, του Συμβουλίου των Φρουρών και του Κοινοβουλίου θα παραμένουν πιστοί στην ιδεολογία του μαχητικού σιιτικού Ισλάμ.
Πάνω από το 80% των Ιρανών είναι σιίτες, ενώ οι υπόλοιποι είναι σουνίτες, Bahai, Χριστιανοί κ.ά.
Σε αυτό το σενάριο, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα συνεχίσει να έχει τον έλεγχο ως παράλληλη στρατιωτική δύναμη σε σχέση με τις εθνικές ένοπλες δυνάμεις (Artesh) του Ιράν, οι οποίες βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όπως και η Mukhabarat (εσωτερικές υπηρεσίες πληροφοριών/ασφάλειας) στο Ιράκ του Saddam Hussein και τη δυναστεία Assad στη Συρία, οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν τόσο εξωτερικό όσο και εσωτερικό βραχίονα που έχει τη δική του εκδοχή στο εξωτερικό και στο εσωτερικό.
Το καθεστώς θα ανασυγκροτούσε το οπλοστάσιό του, θα χρηματοδοτούσε πληρεξούσιους και θα χειραγωγούσε το στρατηγικό σημείο διέλευσης του Στενού του Hormuz με επιθεωρήσεις και διόδια.
Στη συνέχεια, όταν η σύγκρουση ολοκληρωνόταν και θα εγκαθιδρυόταν κατάπαυση πυρός, ίσως να υπάρξει βαλκανοποίηση του έθνους.
Στο Ιράν υπάρχουν μεγάλοι πληθυσμοί Βαλούχων, Κούρδων, Τουρκμένιων κ.λπ., οι οποίοι θα ανταγωνίζονται στο μέλλον για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους σε μια χώρα διαιρεμένη, με περιορισμένη οικονομική «πίτα».
Θα είναι δύσκολο για το καθεστώς να ανασυγκροτήσει το στρατιωτικό του οπλοστάσιο μετά από μήνες καταστροφών.
Τρίτον, μετά από μια εύθραυστη κατάπαυση πυρός, το Ιράν θα μπορούσε να διολισθήσει σε εμφύλιο πόλεμο.
Υπάρχουν παραλληλισμοί ανάμεσα στη σημερινή κατάσταση του Ιράν και στη Συρία υπό την ηγεσία του Bashar al-Assad (2000–2024).
Και τα δύο καθεστώτα εμπιστεύονταν ελάχιστα τους ίδιους τους πολίτες τους όσον αφορά την ελευθερία και τις ευκαιρίες.
Ο Bashar ήταν πολύ πιο βίαιος από τον πατέρα του, Hafez al-Assad (1971–2000), και τα σκληρά του μέτρα απέναντι στις διαμαρτυρίες οδήγησαν τη Συρία σε εμφύλια σύγκρουση για δεκατρία χρόνια (2011–2024).
Φαίνεται ότι ο Mojtaba Khamenei είναι πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του, και ως ανώτατος ηγέτης θα επιχειρούσε να καταπνίξει κάθε φωνή υπέρ της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.
Η αλληλένδετη σχέση του με το IRGC θα βοηθούσε να ανοίξει ο δρόμος για εκτεταμένη καταπίεση.
Η έκβαση αυτού του εμφυλίου πολέμου θα ήταν δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς το Ιράν έχει πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό από τη Συρία, και περιοδικές απαιτήσεις για αστικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις εκδηλώνονται συχνά σε αρκετές αστικές περιοχές.
Τέταρτον, εάν μια εκεχειρία αποδειχθεί αποτελεσματική και ξεκινήσει η ελεύθερη ροή εμπορίου μέσω του Στενού του Hormuz, θα στραφούν οι Ιρανοί στο παρελθόν ως οδηγό για να οικοδομήσουν ένα πιο φωτεινό μέλλον;
Θα απορρίψουν τις υπερβολές της Ισλαμικής Δημοκρατίας και θα επιδιώξουν να δημιουργήσουν μεγαλύτερες οικονομικές ευκαιρίες και ισότητα για τις γυναίκες; Φαίνεται ότι ένα μεγάλο μέρος των Ιρανών θα προτιμούσε εξόριστους ηγέτες της διασποράς, όπως τον διάδοχο πρίγκιπα Reza Pahlavi, ως μεταβατικό πρόσωπο που θα βοηθήσει τους εσωτερικούς μεταρρυθμιστές στη διαμόρφωση μιας αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης.
Φυσικά, το σκληροπυρηνικό IRGC θα επιχειρούσε να υπονομεύσει κάθε μεταρρυθμιστικό κίνημα.
Πέμπτον, αυτό το τελευταίο σενάριο προσφέρει κάποια ελπίδα.
Είναι ικανή η εναπομείνασα ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας να απομακρυνθεί από τη μόνιμη σύγκρουση;
Μέσω εντατικών διαπραγματεύσεων με διάφορους ενδιαφερόμενους, υπάρχει μια διέξοδος προς πιθανή ειρήνη και ασφάλεια.
Αντί απλώς να δίνει προσχηματική υποστήριξη σε βασικές μεταρρυθμίσεις, η ηγεσία του Ιράν θα συμφωνούσε να επιτρέψει μεγαλύτερες ελευθερίες για τις γυναίκες, να διεξαγάγει ανοιχτές εκλογές και να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη.
Αυτό θα περιλάμβανε την κατάργηση των «στημένων» δικαστικών διαδικασιών που στερούν δικαιώματα από Ιρανούς που συλλαμβάνονται.
Παρότι το Ιράν δεν έχει δημοκρατική παράδοση, θα μπορούσαν να γίνουν σταδιακά μικρά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση για χάρη της μελλοντικής ευημερίας και ασφάλειας της χώρας.
Το καθεστώς θα συμφωνούσε να σταματήσει τη χρηματοδότηση ξένων πληρεξουσίων τρομοκρατικών οργανώσεων, να παραδώσει τον μισό τόνο εμπλουτισμένου ουρανίου που είναι θαμμένος υπόγεια, να σταματήσει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και να ανοίξει το Στενό του Hormuz στο παγκόσμιο εμπόριο.
Σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανό ότι οι πρώην πρόεδροι Mahmoud Ahmadinejad, Mohammed Khatami και Hassan Rouhani θα κληθούν να προβούν σε μεταρρυθμίσεις που στο παρελθόν είχαν απορριφθεί από το κοινοβούλιο και τον ανώτατο ηγέτη.
Η σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ και άλλα περιφερειακά κράτη θα μπορούσε να εξελιχθεί, αν και η ένταξη στις Συμφωνίες του Αβραάμ ίσως αποδειχθεί δύσκολος στόχος.
Αν αυτό το πέμπτο σενάριο αποτύχει, το Ιράν μπορεί να είναι καταδικασμένο να επαναλάβει την ιστορία του για άλλη μια φορά.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών