Από την Παγκοσμιοποίηση στον κατακερματισμό
Ο κόσμος που γνωρίζαμε τελείωσε.
Η εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης, όπου οι αγορές και οι επενδύσεις ένωναν τις χώρες σαν ένα αδιατάραχτο δίκτυο, έχει μπει σε φάση κατάρρευσης.
Η γεωπολιτική, η ασφάλεια και η στρατηγική υπερισχύουν πλέον των οικονομικών νόμων.
Οι μεγάλες δυνάμεις αναδιπλώνονται, οι αλυσίδες παραγωγής κατακερματίζονται και η φτηνή, παγκόσμια λογική του κόστους αντικαθίσταται από τον φόβο της εξάρτησης και της ευπάθειας.
Στην εποχή του κατακερματισμού, δεν υπάρχουν ήσυχες αγορές ούτε ανοιχτές ευκαιρίες.
Κάποιοι κερδίζουν ισχυροποιώντας την αυτονομία τους σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, η ιατρική και οι ημιαγωγοί.
Οι υπόλοιποι — κυρίως οι εξαρτημένες οικονομίες και οι αναδυόμενες αγορές — βλέπουν τις πόρτες κλειστές, τις τιμές να εκτοξεύονται και τις επενδύσεις να μειώνονται.
Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια νέα εποχή, όπου η ασφάλεια μετράει περισσότερο από την απόδοση, και η σταθερότητα έχει υψηλότερη αξία από την ανάπτυξη.
Νέα πραγματικότητα
Ο κατακερματισμός δεν είναι μόδα ή πολιτική επιλογή· είναι νέα πραγματικότητα.
Οι πολίτες θα πληρώσουν πιο ακριβά για τα αγαθά τους.
Οι εταιρείες θα παλέψουν με ακριβότερη παραγωγή και περιορισμένες αγορές. Και οι κυβερνήσεις θα προσπαθήσουν να κρατήσουν την οικονομική τους κυριαρχία σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, συχνά χωρίς να υπάρχει ασφαλές σχέδιο.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η παγκόσμια οικονομία σταδιακά απομακρύνεται από την παρατεταμένη περίοδο της παγκοσμιοποίησης και κινείται προς μια νέα κατάσταση — ο κατακερματισμός.
Δεν πρόκειται για πλήρη ανατροπή, αλλά το εμπόριο, οι επενδύσεις και οι παραγωγικές αλυσίδες διαμορφώνονται όλο και περισσότερο όχι μόνο βάσει καθαρών οικονομικών ωφελημάτων, αλλά υπό την επίδραση γεωπολιτικών παραμέτρων, εθνικής ασφάλειας και στρατηγικών επιλογών.
Στην εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης, οι εταιρείες τοποθετούσαν την παραγωγή εκεί όπου ήταν φθηνότερη: τα εξαρτήματα παράγονταν στην Ασία, η συναρμολόγηση στην Ευρώπη, και η λογιστική υποδομή χτιζόταν με στόχο τη μείωση των δαπανών.
Αυτό οδηγούσε σε αύξηση του εμπορίου, νέες θέσεις εργασίας, αλληλεξάρτηση των αγορών και συχνά μείωση των τιμών για τους καταναλωτές.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η πανδημία COVID-19, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι κυρώσεις και οι εμπορικοί πόλεμοι ανέδειξαν τις αδυναμίες αυτού του μοντέλου, διαταράσσοντας τις παραδοσιακές αλυσίδες εφοδιασμού και αυξάνοντας τις ανησυχίες για την εξάρτηση από μεμονωμένες χώρες-προμηθευτές.
Νέοι κανόνες εμπορίου
Ο κατακερματισμός σημαίνει ότι τα κράτη προτιμούν πλέον να ακολουθούν μοντέλα εμπορίου με «φίλους» — οικονομικούς και πολιτικούς συμμάχους — ή ακόμα και να επαναφέρουν την παραγωγή εντός των εδαφών τους ή σε κοντινούς συνεργάτες.
Στρατηγικές αυτού του τύπου στοχεύουν στη μείωση των κινδύνων διακοπών και γεωπολιτικής ευαλωτότητας, αλλά κοστίζουν περισσότερο.
Οι ειδικοί του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD) προειδοποιούν ότι η επιθετική επιστροφή της παραγωγής και η τοπικοποίηση των αλυσίδων μπορεί να μειώσει σημαντικά τον παγκόσμιο όγκο εμπορίου — τα μοντέλα προβλέπουν πιθανή μείωση κατά δεκάδες ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τη διατήρηση του προηγούμενου παγκόσμιου δικτύου.
Αυτό θα οδηγήσει σε βραδύτερη οικονομική ανάπτυξη σε πολλές χώρες.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα
Ο κύριος παράγοντας αυτής της αλλαγής είναι η γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Οι εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις αξιολογούνται πλέον όχι μόνο με βάση το κόστος παραγωγής ή τη λογιστική αποδοτικότητα, αλλά και με γνώμονα τους κινδύνους: πώς θα επηρεάσουν οι κυρώσεις τις εξαγωγές, ποιους κινδύνους δημιουργεί η εξάρτηση από κρίσιμα συστατικά, ποιες ευπάθειες προκύπτουν σε περίπτωση σύγκρουσης ή πολιτικής έντασης.
Αυτές οι ανησυχίες ωθούν κράτη και εταιρείες να ανασχεδιάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους.
Συνέπειες
Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς: η παραγωγή που βασίζεται σε πολιτική «εγγύτητα» είναι συχνά λιγότερο αποτελεσματική οικονομικά από την παραγωγή που βασίζεται αποκλειστικά στο κόστος.
Οι απώλειες από την εγκατάλειψη της βέλτιστης κατανομής της παραγωγής μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος, χαμηλότερο επίπεδο εμπορίου και μακροπρόθεσμη μείωση της οικονομικής ανάπτυξης.
Για παράδειγμα, οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) δείχνουν ότι τέτοιες αλλαγές μπορεί να μειώσουν το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά μερικές ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την περαιτέρω ολοκλήρωση χωρίς γεωπολιτικές γραμμές διαχωρισμού.
Αύξηση τιμών
Ένα ακόμα αποτέλεσμα είναι η αύξηση του κόστους και των τιμών.
Οι στενότερες και προστατευμένες αλυσίδες εφοδιασμού συχνά δεν επωφελούνται από οικονομίες κλίμακας και τον ανταγωνισμό που χαρακτηρίζει την παγκόσμια αγορά.
Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών μπορούν να παραμείνουν υψηλότερες από ό,τι θα ήταν σε μια πιο ανοιχτή παγκόσμια οικονομία.
Υψηλά εμπόδια στο εμπόριο, πιο συχνές περιοριστικές πολιτικές στον εισαγωγικό και εξαγωγικό τομέα, καθώς και αύξηση δασμών — όλα αυτά δημιουργούν πληθωριστικές πιέσεις.
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προειδοποίησε ότι ο κατακερματισμός του εμπορίου μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό κατά αρκετές ποσοστιαίες μονάδες τα πρώτα χρόνια μετά την απομάκρυνση από τις παγκόσμιες αλυσίδες.
Ποιοι κερδίζουν από αυτή την αναδιάρθρωση;
Ιδανικά, τα κράτη που ενισχύουν την οικονομική τους αυτονομία και μειώνουν τους στρατηγικούς κινδύνους σε κρίσιμους τομείς: ενέργεια, ιατρική, ημιαγωγοί.
Ορισμένες εταιρείες επίσης επωφελούνται, προσαρμόζοντας ταχύτερα τη λειτουργία τους στις απαιτήσεις ασφάλειας και βιωσιμότητας.
Ωστόσο, αυτά τα κέρδη έρχονται με κόστος: υψηλότερα έξοδα, περιορισμένη αγορά και συνήθως πιο αργή ανάπτυξη.
Ποιοι χάνουν;
Πρωτίστως οι χώρες με υψηλό επίπεδο ενσωμάτωσης στις παγκόσμιες αλυσίδες προστιθέμενης αξίας και οι αναδυόμενες οικονομίες, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξαγωγές και εισροές επενδύσεων.
Αν τα κράτη αρχίσουν να λειτουργούν ως οικονομικά μπλοκ με κυρίως εσωτερικές σχέσεις, κάποιες χώρες θα δυσκολευτούν να βρουν αγορές και κεφάλαια.
Αντικειμενικά, ο κόσμος απέχει ακόμη από τον πλήρη κατακερματισμό.
Αλλά τα σημάδια επιβράδυνσης του εμπορίου και η αυξημένη ευαισθησία του σε πολιτικούς παράγοντες είναι ήδη ορατά: οι επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών έχουν γίνει λιγότερο στενές από πριν και το εμπόριο μεταξύ χωρών με διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις αυξάνεται πιο αργά σε σύγκριση με το εμπόριο εντός ομάδων με κοινά συμφέροντα.
Συμπερασματικά, ο κατακερματισμός της παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι απλώς αλλαγή εμπορικής πολιτικής ή ένας ακόμα trend· πρόκειται για μετάβαση σε μια νέα δομή διαχείρισης οικονομικών σχέσεων, όπου η ασφάλεια, η βιωσιμότητα και η προβλεψιμότητα γίνονται πιο σημαντικά από την καθαρή αποτελεσματικότητα.
Η κατανόηση αυτών των αλλαγών είναι κρίσιμη όχι μόνο για οικονομολόγους και επενδυτές, αλλά για κάθε πολίτη που θέλει να καταλάβει γιατί τα προϊόντα ακριβαίνουν, γιατί οι γεωπολιτικές συγκρούσεις επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις καθημερινές αγορές και πώς τα κράτη προσαρμόζονται στη νέα πραγματικότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
www.bankingnews.gr
Η εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης, όπου οι αγορές και οι επενδύσεις ένωναν τις χώρες σαν ένα αδιατάραχτο δίκτυο, έχει μπει σε φάση κατάρρευσης.
Η γεωπολιτική, η ασφάλεια και η στρατηγική υπερισχύουν πλέον των οικονομικών νόμων.
Οι μεγάλες δυνάμεις αναδιπλώνονται, οι αλυσίδες παραγωγής κατακερματίζονται και η φτηνή, παγκόσμια λογική του κόστους αντικαθίσταται από τον φόβο της εξάρτησης και της ευπάθειας.
Στην εποχή του κατακερματισμού, δεν υπάρχουν ήσυχες αγορές ούτε ανοιχτές ευκαιρίες.
Κάποιοι κερδίζουν ισχυροποιώντας την αυτονομία τους σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, η ιατρική και οι ημιαγωγοί.
Οι υπόλοιποι — κυρίως οι εξαρτημένες οικονομίες και οι αναδυόμενες αγορές — βλέπουν τις πόρτες κλειστές, τις τιμές να εκτοξεύονται και τις επενδύσεις να μειώνονται.
Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια νέα εποχή, όπου η ασφάλεια μετράει περισσότερο από την απόδοση, και η σταθερότητα έχει υψηλότερη αξία από την ανάπτυξη.
Νέα πραγματικότητα
Ο κατακερματισμός δεν είναι μόδα ή πολιτική επιλογή· είναι νέα πραγματικότητα.
Οι πολίτες θα πληρώσουν πιο ακριβά για τα αγαθά τους.
Οι εταιρείες θα παλέψουν με ακριβότερη παραγωγή και περιορισμένες αγορές. Και οι κυβερνήσεις θα προσπαθήσουν να κρατήσουν την οικονομική τους κυριαρχία σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, συχνά χωρίς να υπάρχει ασφαλές σχέδιο.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η παγκόσμια οικονομία σταδιακά απομακρύνεται από την παρατεταμένη περίοδο της παγκοσμιοποίησης και κινείται προς μια νέα κατάσταση — ο κατακερματισμός.
Δεν πρόκειται για πλήρη ανατροπή, αλλά το εμπόριο, οι επενδύσεις και οι παραγωγικές αλυσίδες διαμορφώνονται όλο και περισσότερο όχι μόνο βάσει καθαρών οικονομικών ωφελημάτων, αλλά υπό την επίδραση γεωπολιτικών παραμέτρων, εθνικής ασφάλειας και στρατηγικών επιλογών.
Στην εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης, οι εταιρείες τοποθετούσαν την παραγωγή εκεί όπου ήταν φθηνότερη: τα εξαρτήματα παράγονταν στην Ασία, η συναρμολόγηση στην Ευρώπη, και η λογιστική υποδομή χτιζόταν με στόχο τη μείωση των δαπανών.
Αυτό οδηγούσε σε αύξηση του εμπορίου, νέες θέσεις εργασίας, αλληλεξάρτηση των αγορών και συχνά μείωση των τιμών για τους καταναλωτές.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η πανδημία COVID-19, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι κυρώσεις και οι εμπορικοί πόλεμοι ανέδειξαν τις αδυναμίες αυτού του μοντέλου, διαταράσσοντας τις παραδοσιακές αλυσίδες εφοδιασμού και αυξάνοντας τις ανησυχίες για την εξάρτηση από μεμονωμένες χώρες-προμηθευτές.
Νέοι κανόνες εμπορίου
Ο κατακερματισμός σημαίνει ότι τα κράτη προτιμούν πλέον να ακολουθούν μοντέλα εμπορίου με «φίλους» — οικονομικούς και πολιτικούς συμμάχους — ή ακόμα και να επαναφέρουν την παραγωγή εντός των εδαφών τους ή σε κοντινούς συνεργάτες.
Στρατηγικές αυτού του τύπου στοχεύουν στη μείωση των κινδύνων διακοπών και γεωπολιτικής ευαλωτότητας, αλλά κοστίζουν περισσότερο.
Οι ειδικοί του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD) προειδοποιούν ότι η επιθετική επιστροφή της παραγωγής και η τοπικοποίηση των αλυσίδων μπορεί να μειώσει σημαντικά τον παγκόσμιο όγκο εμπορίου — τα μοντέλα προβλέπουν πιθανή μείωση κατά δεκάδες ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τη διατήρηση του προηγούμενου παγκόσμιου δικτύου.
Αυτό θα οδηγήσει σε βραδύτερη οικονομική ανάπτυξη σε πολλές χώρες.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα
Ο κύριος παράγοντας αυτής της αλλαγής είναι η γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Οι εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις αξιολογούνται πλέον όχι μόνο με βάση το κόστος παραγωγής ή τη λογιστική αποδοτικότητα, αλλά και με γνώμονα τους κινδύνους: πώς θα επηρεάσουν οι κυρώσεις τις εξαγωγές, ποιους κινδύνους δημιουργεί η εξάρτηση από κρίσιμα συστατικά, ποιες ευπάθειες προκύπτουν σε περίπτωση σύγκρουσης ή πολιτικής έντασης.
Αυτές οι ανησυχίες ωθούν κράτη και εταιρείες να ανασχεδιάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους.
Συνέπειες
Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς: η παραγωγή που βασίζεται σε πολιτική «εγγύτητα» είναι συχνά λιγότερο αποτελεσματική οικονομικά από την παραγωγή που βασίζεται αποκλειστικά στο κόστος.
Οι απώλειες από την εγκατάλειψη της βέλτιστης κατανομής της παραγωγής μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος, χαμηλότερο επίπεδο εμπορίου και μακροπρόθεσμη μείωση της οικονομικής ανάπτυξης.
Για παράδειγμα, οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) δείχνουν ότι τέτοιες αλλαγές μπορεί να μειώσουν το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά μερικές ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την περαιτέρω ολοκλήρωση χωρίς γεωπολιτικές γραμμές διαχωρισμού.
Αύξηση τιμών
Ένα ακόμα αποτέλεσμα είναι η αύξηση του κόστους και των τιμών.
Οι στενότερες και προστατευμένες αλυσίδες εφοδιασμού συχνά δεν επωφελούνται από οικονομίες κλίμακας και τον ανταγωνισμό που χαρακτηρίζει την παγκόσμια αγορά.
Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών μπορούν να παραμείνουν υψηλότερες από ό,τι θα ήταν σε μια πιο ανοιχτή παγκόσμια οικονομία.
Υψηλά εμπόδια στο εμπόριο, πιο συχνές περιοριστικές πολιτικές στον εισαγωγικό και εξαγωγικό τομέα, καθώς και αύξηση δασμών — όλα αυτά δημιουργούν πληθωριστικές πιέσεις.
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προειδοποίησε ότι ο κατακερματισμός του εμπορίου μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό κατά αρκετές ποσοστιαίες μονάδες τα πρώτα χρόνια μετά την απομάκρυνση από τις παγκόσμιες αλυσίδες.
Ποιοι κερδίζουν από αυτή την αναδιάρθρωση;
Ιδανικά, τα κράτη που ενισχύουν την οικονομική τους αυτονομία και μειώνουν τους στρατηγικούς κινδύνους σε κρίσιμους τομείς: ενέργεια, ιατρική, ημιαγωγοί.
Ορισμένες εταιρείες επίσης επωφελούνται, προσαρμόζοντας ταχύτερα τη λειτουργία τους στις απαιτήσεις ασφάλειας και βιωσιμότητας.
Ωστόσο, αυτά τα κέρδη έρχονται με κόστος: υψηλότερα έξοδα, περιορισμένη αγορά και συνήθως πιο αργή ανάπτυξη.
Ποιοι χάνουν;
Πρωτίστως οι χώρες με υψηλό επίπεδο ενσωμάτωσης στις παγκόσμιες αλυσίδες προστιθέμενης αξίας και οι αναδυόμενες οικονομίες, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξαγωγές και εισροές επενδύσεων.
Αν τα κράτη αρχίσουν να λειτουργούν ως οικονομικά μπλοκ με κυρίως εσωτερικές σχέσεις, κάποιες χώρες θα δυσκολευτούν να βρουν αγορές και κεφάλαια.
Αντικειμενικά, ο κόσμος απέχει ακόμη από τον πλήρη κατακερματισμό.
Αλλά τα σημάδια επιβράδυνσης του εμπορίου και η αυξημένη ευαισθησία του σε πολιτικούς παράγοντες είναι ήδη ορατά: οι επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών έχουν γίνει λιγότερο στενές από πριν και το εμπόριο μεταξύ χωρών με διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις αυξάνεται πιο αργά σε σύγκριση με το εμπόριο εντός ομάδων με κοινά συμφέροντα.
Συμπερασματικά, ο κατακερματισμός της παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι απλώς αλλαγή εμπορικής πολιτικής ή ένας ακόμα trend· πρόκειται για μετάβαση σε μια νέα δομή διαχείρισης οικονομικών σχέσεων, όπου η ασφάλεια, η βιωσιμότητα και η προβλεψιμότητα γίνονται πιο σημαντικά από την καθαρή αποτελεσματικότητα.
Η κατανόηση αυτών των αλλαγών είναι κρίσιμη όχι μόνο για οικονομολόγους και επενδυτές, αλλά για κάθε πολίτη που θέλει να καταλάβει γιατί τα προϊόντα ακριβαίνουν, γιατί οι γεωπολιτικές συγκρούσεις επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις καθημερινές αγορές και πώς τα κράτη προσαρμόζονται στη νέα πραγματικότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών