Νέες χερσαίες εμπορικές διαδρομές μέσω Πακιστάν επιτρέπουν πλέον σε αγαθά με προορισμό τo Iράν να παρακάμπτουν τον αμερικανικό αποκλεισμό, διατηρώντας την πρόσβαση του στις περιφερειακές αγορές και ανοίγοντας ενδεχομένως νέο εμπορικό διάδρομο προς την Κεντρική Ασία.
Απανωτά είναι τα ταπεινωτικά «χτυπήματα» που δέχεται ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump όσον αφορά το ιρανικό ζήτημα.
Μετά την επίσκεψη στην Κίνα, όπου έφυγε με άδεια χέρια από τις συναντήσεις του με τον Xi Jinping, ο οποίος δεν ανέλαβε καμία δέσμευση να συνδράμει στην επίλυση της ιρανικής κρίσης και στο άνοιγμα του Hormuz, ο Trump βλέπει πως και η τελευταία του κίνηση, ο αποκλεισμός των λιμανιών του Ιράν από τις ισχυρές αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις… είναι επί της ουσίας άχρηστη…
Το Ιράν σε μια στρατηγική στροφή προς την Ασία, ενεργοποιεί νέους χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους μέσω Πακιστάν για να παρακάμψει τον θαλάσσιο αποκλεισμό των ΗΠΑ.
Σε μια εξέλιξη με ευρύτερες γεωπολιτικές και ενεργειακές προεκτάσεις, το Ιράν επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανές τις εμπορικές και εφοδιαστικές του ροές προς την Κεντρική Ασία και την Κίνα, αξιοποιώντας ένα δίκτυο μεταφορών που μέχρι πρότινος παρέμενε ανενεργό για σχεδόν δύο δεκαετίες.
Νέες χερσαίες διαδρομές μέσω Πακιστάν
Καθώς η αμερικανική ναυτική πίεση διαταράσσει την πρόσβαση του Ιράν στον Περσικό Κόλπο, η Τεχεράνη στρέφεται προς την Ανατολή.
Νέες χερσαίες εμπορικές διαδρομές μέσω Πακιστάν επιτρέπουν πλέον σε αγαθά με προορισμό την Ισλαμική Δημοκρατία να παρακάμπτουν τον αμερικανικό αποκλεισμό, ο οποίος εισέρχεται ήδη στην πέμπτη εβδομάδα του, διατηρώντας την πρόσβαση του Ιράν στις περιφερειακές αγορές και ανοίγοντας ενδεχομένως νέο εμπορικό διάδρομο προς την Κεντρική Ασία.
Τον περασμένο μήνα, το υπουργείο Εμπορίου του Πακιστάν εξέδωσε μια τεχνική και σχετικά απαρατήρητη κανονιστική απόφαση, γνωστή ως SRO 691, με την οποία καθορίστηκαν έξι διαδρομές διαμετακόμισης για φορτία που φθάνουν στο Ιράν από τρίτες χώρες μέσω πακιστανικού εδάφους.
Σχέδιο 2 δεκαετιών
Αναβιώνοντας ένα σχέδιο που παρέμενε ανενεργό σχεδόν δύο δεκαετίες, η κυβέρνηση του Πακιστάν ανακοίνωσε ότι οι έξι διάδρομοι θα συνδέουν τα λιμάνια Karachi, Port Qasim και Gwadar με τα ιρανικά συνοριακά περάσματα Gabd και Taftan μέσω της περιοχής Balochistan.
Η συντομότερη διαδρομή, που συνδέει το Gwadar με το Gabd, φέρνει τα ιρανικά σύνορα σε απόσταση δύο έως τριών ωρών οδικώς, σε σύγκριση με έως και 18 ώρες από το Karachi.
Η ανακοίνωση, που προσέφερε σημαντική ανάσα τόσο στο Πακιστάν όσο και στο Ιράν, έγινε λίγες ημέρες μετά την κατάρρευση του δεύτερου γύρου συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν και ενώ η αμερικανική ναυτική πίεση στα ιρανικά λιμάνια είχε διαταράξει σοβαρά το θαλάσσιο εμπόριο.
Οικονομική ανάσα για Ιράν
Αναφορές έκαναν λόγο για χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν που παρέμεναν εγκλωβισμένα στο λιμάνι Karachi, ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου κοντά στα Στενά του Hormuz και στον Περσικό Κόλπο εκτινάχθηκαν, οδηγώντας πολλές ναυτιλιακές εταιρείες στην αναστολή μεταφοράς φορτίων προς το Ιράν.
Σε δηλώσεις της η Fatemeh Aman, ανεξάρτητη αναλύτρια ειδικευμένη στο Ιράν και τη Νότια Ασία, δήλωσε ότι «το Ιράν μπορεί να επωφεληθεί από αυτούς τους διαδρόμους.
Η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να μειώσει μέρος της εξάρτησής της από ευάλωτες θαλάσσιες οδούς και να διατηρήσει περιορισμένο περιφερειακό εμπόριο υπό συνθήκες κυρώσεων και περιφερειακών εντάσεων».
Ένα σχέδιο που δεν είναι πλέον ανενεργό
Η νομική βάση του διαδρόμου χρονολογείται από διμερή συμφωνία οδικών μεταφορών μεταξύ Ιράν και Πακιστάν το 2008, η οποία όμως παρέμεινε ανενεργή για χρόνια.
Σύμφωνα με πακιστανικά μέσα ενημέρωσης, ένας από τους λόγους της καθυστέρησης ήταν η ανησυχία της Τεχεράνης ότι η ενεργοποίηση της πακιστανικής διαδρομής θα ενίσχυε το λιμάνι Gwadar εις βάρος του Chabahar, του ιρανικού λιμανιού στον Κόλπο του Ομάν που αναπτύχθηκε με ινδική στήριξη.
Από την πλευρά του ο Mostafa Modabber, αναλυτής για τη Νότια Ασία εκτιμά ότι «οι διαδρομές μέσω Πακιστάν μπορεί να μην αλλάξουν θεμελιωδώς την οικονομία του Ιράν, αλλά μπορούν να βοηθήσουν την Τεχεράνη να διατηρήσει εμπορικές ροές, να διατηρήσει έμμεση πρόσβαση στις περιφερειακές αγορές και να μειώσει μέρος της πίεσης που προκαλούν οι κυρώσεις και οι θαλάσσιοι περιορισμοί».
Ωστόσο, οι υπολογισμοί αυτοί άλλαξαν μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ και τον επακόλουθο αποκλεισμό.
Διάδρομος προς Κεντρική Ασία
Αφού και το Chabahar επηρεάστηκε από την αστάθεια που συνδέεται με τη σύγκρουση, Ιρανοί αξιωματούχοι φέρεται να έδωσαν διακριτικά στήριξη στην επανενεργοποίηση του χερσαίου διαδρόμου.
Η χρονική συγκυρία της επίσκεψης του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Abbas Araghchi στο Islamabad — όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Shehbaz Sharif και τον αρχηγό του στρατού Asim Munir τη στιγμή που ανακοινωνόταν ο διάδρομος — υπογράμμισε την επείγουσα σημασία του έργου.
Η σημασία του διαδρόμου, ωστόσο, υπερβαίνει την πρόσβαση στο ίδιο το Ιράν.
Αφού το φορτίο περάσει στο Ιράν μέσω του Gabd-Rimdan, μπορεί να κινηθεί βόρεια μέσω του ιρανικού οδικού δικτύου προς την Κεντρική Ασία.
Πακιστανοί τελωνειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι δοκιμαστικές αποστολές, συμπεριλαμβανομένων φορτίων ψυχόμενου κρέατος με προορισμό το Ουζμπεκιστάν, έχουν ήδη χρησιμοποιήσει τη διαδρομή.
Παράκαμψη της ναυτικής πίεσης
Ο διάδρομος αυτός αναδεικνύει τα όρια ενός ναυτικού αποκλεισμού.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός που επιβλήθηκε στις 13 Απριλίου στόχευε πλοία που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν ιρανικά λιμάνια.
Ωστόσο, εμπορεύματα που φτάνουν σε πακιστανικά λιμάνια από την Κίνα και άλλες χώρες μπορούν να εκφορτωθούν εκτός ιρανικής δικαιοδοσίας και να μεταφερθούν οδικώς με φορτηγά στο Ιράν, αποφεύγοντας τόσο τις ιρανικές θαλάσσιες οδούς όσο και τα Στενά του Hormuz.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναγνωρίσει ότι η Τεχεράνη βασίζεται ολοένα περισσότερο σε χερσαίες διαδρομές μέσω Πακιστάν, Τουρκίας, Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και μέσω της Κασπίας Θάλασσας, ώστε να διατηρεί τις εισαγωγές της.
H στάση των ΗΠΑ
Η συμφωνία λειτουργεί επίσης σε μια νομικά ασαφή περιοχή.
Το Πακιστάν δεν εφαρμόζει επισήμως τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, ενώ τμήματα του πλαισίου κυρώσεων εξακολουθούν να επιτρέπουν ορισμένες μη αμερικανικές εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν, αρκεί να αποφεύγονται οντότητες που βρίσκονται υπό κυρώσεις.
Η Ουάσιγκτον μέχρι στιγμής δεν έχει εκφράσει δημόσια αντίρρηση για τον διάδρομο.
Ερωτηθείς σχετικά, ο Trump δήλωσε μόνο ότι «γνωρίζει τα πάντα γι’ αυτό», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Ο Modabber εκτίμησε ότι ο διάδρομος αντανακλά προσαρμογή σε συνθήκες πολέμου και όχι μόνιμο οικονομικό μετασχηματισμό.
Στρατηγική σημασία
«Το Ιράν βρίσκεται υπό σοβαρή οικονομική και εμπορική πίεση και σε τέτοιες συνθήκες κάθε επίσημος ή ανεπίσημος εμπορικός διάδρομος μπορεί να αποκτήσει στρατηγική σημασία», δήλωσε.
«Αυτές οι χερσαίες διαδρομές αποτελούν περισσότερο εργαλείο οικονομικής «αναπνοής» υπό πίεση παρά μεγάλη οικονομική μεταμόρφωση».
Παράλληλα όμως προειδοποίησε για σοβαρά εμπόδια.
«Το ίδιο το Πακιστάν αντιμετωπίζει αδύναμες μεταφορικές υποδομές, διαφθορά σε τμήματα του τελωνειακού συστήματος, ανασφάλεια στις συνοριακές περιοχές και επιρροή ανεπίσημων δικτύων λαθρεμπορίου», σημείωσε.
«Επιπλέον, το Πακιστάν δύσκολα θα ρισκάρει ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να εντείνουν την πίεση στο εμπόριο που σχετίζεται με το Ιράν».
Οι ευρύτερες περιφερειακές φιλοδοξίες του Ιράν
Ιρανοί αξιωματούχοι προωθούν όλο και περισσότερο τη χώρα ως περιφερειακό διαμετακομιστικό κόμβο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία.
Στις 26 Απριλίου, ο Reza Akbari, επικεφαλής του Οργανισμού Συντήρησης Οδών και Μεταφορών του Ιράν, δήλωσε ότι πάνω από 16,6 εκατομμύρια τόνοι εμπορευμάτων διακινήθηκαν μέσω των χερσαίων συνόρων του Ιράν κατά το προηγούμενο ιρανικό ημερολογιακό έτος.
Ο διάδρομος μέσω Πακιστάν θα μπορούσε να ενισχύσει αυτή τη στρατηγική συνδέοντας πιο άμεσα το Ιράν με δύο μεγάλα περιφερειακά εμπορικά δίκτυα: τον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας – Πακιστάν (CPEC) και τον International North-South Transport Corridor (INSTC), που συνδέει το Ιράν με τη Ρωσία και την Ινδία.
Για την Κίνα, η οποία παραμένει ένας από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν, η διαδρομή προσφέρει τρόπο διατήρησης των αλυσίδων εφοδιασμού χωρίς πλήρη εξάρτηση από θαλάσσιες οδούς που είναι ευάλωτες στην αμερικανική ναυτική πίεση.
Μην υπερεκτιμάται
Η Fatemeh Aman υπογράμμισε πάντως ότι η σημασία του διαδρόμου δεν πρέπει να υπερεκτιμάται.
«Αυτές οι διαδρομές αποτελούν περισσότερο εργαλείο προσαρμογής παρά λύση στα ευρύτερα οικονομικά προβλήματα του Ιράν», δήλωσε.
«Για το Ιράν, αυτές οι διαδρομές αφορούν κυρίως την οικονομική ανθεκτικότητα και τη διαφοροποίηση.
Μπορούν να στηρίξουν το διασυνοριακό εμπόριο, το περιφερειακό εμπόριο και εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς σε περιόδους πίεσης στον Περσικό Κόλπο».
Πρόσθεσε όμως:
«Οι χερσαίες διαδρομές δεν μπορούν να ανταγωνιστούν την κλίμακα, την ταχύτητα ή την κερδοφορία του θαλάσσιου εμπορίου.
Μπορεί να μειώσουν την ευαλωτότητα σε κάποιο βαθμό, αλλά δύσκολα θα αλλάξουν θεμελιωδώς τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν υπό συνθήκες κυρώσεων και σύγκρουσης».
Η Aman σημείωσε επίσης ότι η πολιτική ισορροπιών του Πακιστάν δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς το πόσο μπορεί να αναπτυχθεί ο διάδρομος.
«Το Islamabad αντιμετωπίζει δικούς του οικονομικούς περιορισμούς και πρέπει να ισορροπήσει τις σχέσεις του με το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία, τα κράτη του Κόλπου και τις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε.
Η λεπτή ισορροπία του Πακιστάν
Για το Πακιστάν, ο διάδρομος αποτελεί ταυτόχρονα οικονομική ευκαιρία και πολιτικό ρίσκο.
Το Islamabad επιδιώκει εδώ και καιρό να καταστεί κόμβος διαμετακόμισης που θα συνδέει τη Νότια με την Κεντρική Ασία, όμως η αστάθεια στο Αφγανιστάν και τα επανειλημμένα κλεισίματα συνόρων υπονόμευσαν αυτές τις φιλοδοξίες.
Ο διάδρομος προς το Ιράν μπορεί να ενισχύσει τη σημασία του λιμανιού Gwadar και να στηρίξει ευρύτερα κινεζικά έργα υποδομών που συνδέονται με το CPEC.
Οικονομικοί κίνδυνοι
Ωστόσο, οι βαθύτεροι εμπορικοί δεσμοί με το Ιράν συνεπάγονται και οικονομικούς κινδύνους.
Πακιστανικές τράπεζες και εταιρείες logistics που εμπλέκονται σε φορτία προς το Ιράν ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις αν η Ουάσιγκτον κρίνει ότι ο διάδρομος διευκολύνει την παράκαμψη των κυρώσεων.
Ακόμη και μετά την επίσημη δημιουργία της διαδρομής, πολλά εμπορευματοκιβώτια που είχαν εγκλωβιστεί στο Karachi συνέχισαν να μετακινούνται αργά, καθώς τράπεζες και μεταφορικές εταιρείες ενεργούσαν με μεγάλη προσοχή.
Παράλληλα, οι υποδομές του Πακιστάν στο Balochistan παραμένουν ανεπαρκώς αναπτυγμένες, ο τελωνειακός συντονισμός περιορισμένος και το ενδεχόμενο εντονότερης αμερικανικής οικονομικής πίεσης εξακολουθεί να υφίσταται.
Το Ιράν αναζητά εναλλακτικές
Ωστόσο, ο διάδρομος αντανακλά και μια ευρύτερη περιφερειακή μετατόπιση που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Καθώς αυξάνεται η πίεση στα Στενά του Hormuz το Ιράν αναζητά εναλλακτικές στις παραδοσιακές θαλάσσιες οδούς του.
Το Πακιστάν, παρά τους δικούς του οικονομικούς και πολιτικούς περιορισμούς, βλέπει όλο και περισσότερο το Ιράν ως σημαντική δυτική εμπορική διαδρομή.
Η Κίνα, από την πλευρά της, παρακολουθεί τη διαμόρφωση ενός διαδρόμου που θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τις ευάλωτες θαλάσσιες διαδρομές του Κόλπου.
Τα χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια που παραμένουν εγκλωβισμένα στο Karachi μπορεί να φαίνονται μια μικρή λεπτομέρεια μέσα στη γενικότερη σύγκρουση.
Ωστόσο, αποτελούν επίσης ένδειξη του πόσο γρήγορα μπορούν να προσαρμοστούν οι περιφερειακές εμπορικές διαδρομές όταν οι παραδοσιακές οδοί καθίστανται αμφισβητούμενες.
www.bankingnews.gr
Μετά την επίσκεψη στην Κίνα, όπου έφυγε με άδεια χέρια από τις συναντήσεις του με τον Xi Jinping, ο οποίος δεν ανέλαβε καμία δέσμευση να συνδράμει στην επίλυση της ιρανικής κρίσης και στο άνοιγμα του Hormuz, ο Trump βλέπει πως και η τελευταία του κίνηση, ο αποκλεισμός των λιμανιών του Ιράν από τις ισχυρές αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις… είναι επί της ουσίας άχρηστη…
Το Ιράν σε μια στρατηγική στροφή προς την Ασία, ενεργοποιεί νέους χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους μέσω Πακιστάν για να παρακάμψει τον θαλάσσιο αποκλεισμό των ΗΠΑ.
Σε μια εξέλιξη με ευρύτερες γεωπολιτικές και ενεργειακές προεκτάσεις, το Ιράν επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανές τις εμπορικές και εφοδιαστικές του ροές προς την Κεντρική Ασία και την Κίνα, αξιοποιώντας ένα δίκτυο μεταφορών που μέχρι πρότινος παρέμενε ανενεργό για σχεδόν δύο δεκαετίες.
Νέες χερσαίες διαδρομές μέσω Πακιστάν
Καθώς η αμερικανική ναυτική πίεση διαταράσσει την πρόσβαση του Ιράν στον Περσικό Κόλπο, η Τεχεράνη στρέφεται προς την Ανατολή.
Νέες χερσαίες εμπορικές διαδρομές μέσω Πακιστάν επιτρέπουν πλέον σε αγαθά με προορισμό την Ισλαμική Δημοκρατία να παρακάμπτουν τον αμερικανικό αποκλεισμό, ο οποίος εισέρχεται ήδη στην πέμπτη εβδομάδα του, διατηρώντας την πρόσβαση του Ιράν στις περιφερειακές αγορές και ανοίγοντας ενδεχομένως νέο εμπορικό διάδρομο προς την Κεντρική Ασία.
Τον περασμένο μήνα, το υπουργείο Εμπορίου του Πακιστάν εξέδωσε μια τεχνική και σχετικά απαρατήρητη κανονιστική απόφαση, γνωστή ως SRO 691, με την οποία καθορίστηκαν έξι διαδρομές διαμετακόμισης για φορτία που φθάνουν στο Ιράν από τρίτες χώρες μέσω πακιστανικού εδάφους.
Σχέδιο 2 δεκαετιών
Αναβιώνοντας ένα σχέδιο που παρέμενε ανενεργό σχεδόν δύο δεκαετίες, η κυβέρνηση του Πακιστάν ανακοίνωσε ότι οι έξι διάδρομοι θα συνδέουν τα λιμάνια Karachi, Port Qasim και Gwadar με τα ιρανικά συνοριακά περάσματα Gabd και Taftan μέσω της περιοχής Balochistan.
Η συντομότερη διαδρομή, που συνδέει το Gwadar με το Gabd, φέρνει τα ιρανικά σύνορα σε απόσταση δύο έως τριών ωρών οδικώς, σε σύγκριση με έως και 18 ώρες από το Karachi.
Η ανακοίνωση, που προσέφερε σημαντική ανάσα τόσο στο Πακιστάν όσο και στο Ιράν, έγινε λίγες ημέρες μετά την κατάρρευση του δεύτερου γύρου συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν και ενώ η αμερικανική ναυτική πίεση στα ιρανικά λιμάνια είχε διαταράξει σοβαρά το θαλάσσιο εμπόριο.
Οικονομική ανάσα για Ιράν
Αναφορές έκαναν λόγο για χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν που παρέμεναν εγκλωβισμένα στο λιμάνι Karachi, ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου κοντά στα Στενά του Hormuz και στον Περσικό Κόλπο εκτινάχθηκαν, οδηγώντας πολλές ναυτιλιακές εταιρείες στην αναστολή μεταφοράς φορτίων προς το Ιράν.
Σε δηλώσεις της η Fatemeh Aman, ανεξάρτητη αναλύτρια ειδικευμένη στο Ιράν και τη Νότια Ασία, δήλωσε ότι «το Ιράν μπορεί να επωφεληθεί από αυτούς τους διαδρόμους.
Η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να μειώσει μέρος της εξάρτησής της από ευάλωτες θαλάσσιες οδούς και να διατηρήσει περιορισμένο περιφερειακό εμπόριο υπό συνθήκες κυρώσεων και περιφερειακών εντάσεων».
Ένα σχέδιο που δεν είναι πλέον ανενεργό
Η νομική βάση του διαδρόμου χρονολογείται από διμερή συμφωνία οδικών μεταφορών μεταξύ Ιράν και Πακιστάν το 2008, η οποία όμως παρέμεινε ανενεργή για χρόνια.
Σύμφωνα με πακιστανικά μέσα ενημέρωσης, ένας από τους λόγους της καθυστέρησης ήταν η ανησυχία της Τεχεράνης ότι η ενεργοποίηση της πακιστανικής διαδρομής θα ενίσχυε το λιμάνι Gwadar εις βάρος του Chabahar, του ιρανικού λιμανιού στον Κόλπο του Ομάν που αναπτύχθηκε με ινδική στήριξη.
Από την πλευρά του ο Mostafa Modabber, αναλυτής για τη Νότια Ασία εκτιμά ότι «οι διαδρομές μέσω Πακιστάν μπορεί να μην αλλάξουν θεμελιωδώς την οικονομία του Ιράν, αλλά μπορούν να βοηθήσουν την Τεχεράνη να διατηρήσει εμπορικές ροές, να διατηρήσει έμμεση πρόσβαση στις περιφερειακές αγορές και να μειώσει μέρος της πίεσης που προκαλούν οι κυρώσεις και οι θαλάσσιοι περιορισμοί».
Ωστόσο, οι υπολογισμοί αυτοί άλλαξαν μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ και τον επακόλουθο αποκλεισμό.
Διάδρομος προς Κεντρική Ασία
Αφού και το Chabahar επηρεάστηκε από την αστάθεια που συνδέεται με τη σύγκρουση, Ιρανοί αξιωματούχοι φέρεται να έδωσαν διακριτικά στήριξη στην επανενεργοποίηση του χερσαίου διαδρόμου.
Η χρονική συγκυρία της επίσκεψης του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Abbas Araghchi στο Islamabad — όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Shehbaz Sharif και τον αρχηγό του στρατού Asim Munir τη στιγμή που ανακοινωνόταν ο διάδρομος — υπογράμμισε την επείγουσα σημασία του έργου.
Η σημασία του διαδρόμου, ωστόσο, υπερβαίνει την πρόσβαση στο ίδιο το Ιράν.
Αφού το φορτίο περάσει στο Ιράν μέσω του Gabd-Rimdan, μπορεί να κινηθεί βόρεια μέσω του ιρανικού οδικού δικτύου προς την Κεντρική Ασία.
Πακιστανοί τελωνειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι δοκιμαστικές αποστολές, συμπεριλαμβανομένων φορτίων ψυχόμενου κρέατος με προορισμό το Ουζμπεκιστάν, έχουν ήδη χρησιμοποιήσει τη διαδρομή.
Παράκαμψη της ναυτικής πίεσης
Ο διάδρομος αυτός αναδεικνύει τα όρια ενός ναυτικού αποκλεισμού.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός που επιβλήθηκε στις 13 Απριλίου στόχευε πλοία που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν ιρανικά λιμάνια.
Ωστόσο, εμπορεύματα που φτάνουν σε πακιστανικά λιμάνια από την Κίνα και άλλες χώρες μπορούν να εκφορτωθούν εκτός ιρανικής δικαιοδοσίας και να μεταφερθούν οδικώς με φορτηγά στο Ιράν, αποφεύγοντας τόσο τις ιρανικές θαλάσσιες οδούς όσο και τα Στενά του Hormuz.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναγνωρίσει ότι η Τεχεράνη βασίζεται ολοένα περισσότερο σε χερσαίες διαδρομές μέσω Πακιστάν, Τουρκίας, Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και μέσω της Κασπίας Θάλασσας, ώστε να διατηρεί τις εισαγωγές της.
H στάση των ΗΠΑ
Η συμφωνία λειτουργεί επίσης σε μια νομικά ασαφή περιοχή.
Το Πακιστάν δεν εφαρμόζει επισήμως τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, ενώ τμήματα του πλαισίου κυρώσεων εξακολουθούν να επιτρέπουν ορισμένες μη αμερικανικές εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν, αρκεί να αποφεύγονται οντότητες που βρίσκονται υπό κυρώσεις.
Η Ουάσιγκτον μέχρι στιγμής δεν έχει εκφράσει δημόσια αντίρρηση για τον διάδρομο.
Ερωτηθείς σχετικά, ο Trump δήλωσε μόνο ότι «γνωρίζει τα πάντα γι’ αυτό», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Ο Modabber εκτίμησε ότι ο διάδρομος αντανακλά προσαρμογή σε συνθήκες πολέμου και όχι μόνιμο οικονομικό μετασχηματισμό.
Στρατηγική σημασία
«Το Ιράν βρίσκεται υπό σοβαρή οικονομική και εμπορική πίεση και σε τέτοιες συνθήκες κάθε επίσημος ή ανεπίσημος εμπορικός διάδρομος μπορεί να αποκτήσει στρατηγική σημασία», δήλωσε.
«Αυτές οι χερσαίες διαδρομές αποτελούν περισσότερο εργαλείο οικονομικής «αναπνοής» υπό πίεση παρά μεγάλη οικονομική μεταμόρφωση».
Παράλληλα όμως προειδοποίησε για σοβαρά εμπόδια.
«Το ίδιο το Πακιστάν αντιμετωπίζει αδύναμες μεταφορικές υποδομές, διαφθορά σε τμήματα του τελωνειακού συστήματος, ανασφάλεια στις συνοριακές περιοχές και επιρροή ανεπίσημων δικτύων λαθρεμπορίου», σημείωσε.
«Επιπλέον, το Πακιστάν δύσκολα θα ρισκάρει ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να εντείνουν την πίεση στο εμπόριο που σχετίζεται με το Ιράν».
Οι ευρύτερες περιφερειακές φιλοδοξίες του Ιράν
Ιρανοί αξιωματούχοι προωθούν όλο και περισσότερο τη χώρα ως περιφερειακό διαμετακομιστικό κόμβο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία.
Στις 26 Απριλίου, ο Reza Akbari, επικεφαλής του Οργανισμού Συντήρησης Οδών και Μεταφορών του Ιράν, δήλωσε ότι πάνω από 16,6 εκατομμύρια τόνοι εμπορευμάτων διακινήθηκαν μέσω των χερσαίων συνόρων του Ιράν κατά το προηγούμενο ιρανικό ημερολογιακό έτος.
Ο διάδρομος μέσω Πακιστάν θα μπορούσε να ενισχύσει αυτή τη στρατηγική συνδέοντας πιο άμεσα το Ιράν με δύο μεγάλα περιφερειακά εμπορικά δίκτυα: τον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας – Πακιστάν (CPEC) και τον International North-South Transport Corridor (INSTC), που συνδέει το Ιράν με τη Ρωσία και την Ινδία.
Για την Κίνα, η οποία παραμένει ένας από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν, η διαδρομή προσφέρει τρόπο διατήρησης των αλυσίδων εφοδιασμού χωρίς πλήρη εξάρτηση από θαλάσσιες οδούς που είναι ευάλωτες στην αμερικανική ναυτική πίεση.
Μην υπερεκτιμάται
Η Fatemeh Aman υπογράμμισε πάντως ότι η σημασία του διαδρόμου δεν πρέπει να υπερεκτιμάται.
«Αυτές οι διαδρομές αποτελούν περισσότερο εργαλείο προσαρμογής παρά λύση στα ευρύτερα οικονομικά προβλήματα του Ιράν», δήλωσε.
«Για το Ιράν, αυτές οι διαδρομές αφορούν κυρίως την οικονομική ανθεκτικότητα και τη διαφοροποίηση.
Μπορούν να στηρίξουν το διασυνοριακό εμπόριο, το περιφερειακό εμπόριο και εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς σε περιόδους πίεσης στον Περσικό Κόλπο».
Πρόσθεσε όμως:
«Οι χερσαίες διαδρομές δεν μπορούν να ανταγωνιστούν την κλίμακα, την ταχύτητα ή την κερδοφορία του θαλάσσιου εμπορίου.
Μπορεί να μειώσουν την ευαλωτότητα σε κάποιο βαθμό, αλλά δύσκολα θα αλλάξουν θεμελιωδώς τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν υπό συνθήκες κυρώσεων και σύγκρουσης».
Η Aman σημείωσε επίσης ότι η πολιτική ισορροπιών του Πακιστάν δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς το πόσο μπορεί να αναπτυχθεί ο διάδρομος.
«Το Islamabad αντιμετωπίζει δικούς του οικονομικούς περιορισμούς και πρέπει να ισορροπήσει τις σχέσεις του με το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία, τα κράτη του Κόλπου και τις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε.
Η λεπτή ισορροπία του Πακιστάν
Για το Πακιστάν, ο διάδρομος αποτελεί ταυτόχρονα οικονομική ευκαιρία και πολιτικό ρίσκο.
Το Islamabad επιδιώκει εδώ και καιρό να καταστεί κόμβος διαμετακόμισης που θα συνδέει τη Νότια με την Κεντρική Ασία, όμως η αστάθεια στο Αφγανιστάν και τα επανειλημμένα κλεισίματα συνόρων υπονόμευσαν αυτές τις φιλοδοξίες.
Ο διάδρομος προς το Ιράν μπορεί να ενισχύσει τη σημασία του λιμανιού Gwadar και να στηρίξει ευρύτερα κινεζικά έργα υποδομών που συνδέονται με το CPEC.
Οικονομικοί κίνδυνοι
Ωστόσο, οι βαθύτεροι εμπορικοί δεσμοί με το Ιράν συνεπάγονται και οικονομικούς κινδύνους.
Πακιστανικές τράπεζες και εταιρείες logistics που εμπλέκονται σε φορτία προς το Ιράν ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις αν η Ουάσιγκτον κρίνει ότι ο διάδρομος διευκολύνει την παράκαμψη των κυρώσεων.
Ακόμη και μετά την επίσημη δημιουργία της διαδρομής, πολλά εμπορευματοκιβώτια που είχαν εγκλωβιστεί στο Karachi συνέχισαν να μετακινούνται αργά, καθώς τράπεζες και μεταφορικές εταιρείες ενεργούσαν με μεγάλη προσοχή.
Παράλληλα, οι υποδομές του Πακιστάν στο Balochistan παραμένουν ανεπαρκώς αναπτυγμένες, ο τελωνειακός συντονισμός περιορισμένος και το ενδεχόμενο εντονότερης αμερικανικής οικονομικής πίεσης εξακολουθεί να υφίσταται.
Το Ιράν αναζητά εναλλακτικές
Ωστόσο, ο διάδρομος αντανακλά και μια ευρύτερη περιφερειακή μετατόπιση που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Καθώς αυξάνεται η πίεση στα Στενά του Hormuz το Ιράν αναζητά εναλλακτικές στις παραδοσιακές θαλάσσιες οδούς του.
Το Πακιστάν, παρά τους δικούς του οικονομικούς και πολιτικούς περιορισμούς, βλέπει όλο και περισσότερο το Ιράν ως σημαντική δυτική εμπορική διαδρομή.
Η Κίνα, από την πλευρά της, παρακολουθεί τη διαμόρφωση ενός διαδρόμου που θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τις ευάλωτες θαλάσσιες διαδρομές του Κόλπου.
Τα χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια που παραμένουν εγκλωβισμένα στο Karachi μπορεί να φαίνονται μια μικρή λεπτομέρεια μέσα στη γενικότερη σύγκρουση.
Ωστόσο, αποτελούν επίσης ένδειξη του πόσο γρήγορα μπορούν να προσαρμοστούν οι περιφερειακές εμπορικές διαδρομές όταν οι παραδοσιακές οδοί καθίστανται αμφισβητούμενες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών