Επαναλαμβανόμενο φιάσκο - Τα 23 χρόνια αποτυχημενων αμερικανικών επεμβάσεων που βύθισαν τη Μέση Ανατολή στο χάος

Η Μέση Ανατολή, για πολλούς δυτικούς παρατηρητές, μοιάζει με το σύνδρομο Long Covid.
Τη μία στιγμή πιστεύεις ότι η κρίση έχει περάσει, ότι τα χειρότερα ανήκουν στο παρελθόν, και την επόμενη βρίσκεσαι ξανά αντιμέτωπος με τα ίδια προβλήματα: συγκρούσεις, αστάθεια, ανασφάλεια και αβεβαιότητα.
Στην ψυχολογία, η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να περιγραφεί ως «déjà vu», δηλαδή η αίσθηση ότι ξαναζείς αδιάκοπα τις ίδιες εμπειρίες. Για όσους κατοικούν στις πλέον ταραγμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής, η πραγματικότητα αυτή είναι πολύ πιο σκληρή.
Καθώς σήμερα οι πύραυλοι πέφτουν ξανά στον Περσικό Κόλπο, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιο κεφάλαιο της μακράς ιστορίας συγκρούσεων της περιοχής επαναλαμβάνεται, αλλά και τι πρόκειται να ακολουθήσει, σημειώνει στην ανάλυσή του το Modern Diplomacy. 
Το 2016, ο Donald Trump, ως υποψήφιος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, είχε δηλώσει ότι «οι ΗΠΑ θα ήταν σε καλύτερη κατάσταση αν δεν είχαν ασχοληθεί καθόλου με τη Μέση Ανατολή τα προηγούμενα 15 χρόνια».
Η άποψη αυτή, σύμφωνα με τον αρθρογράφο και πρώην στέλεχος του State Department επί προεδρίας George W. Bush, δεν ήταν αβάσιμη.
Η ανατροπή του Saddam Hussein το 2003 άνοιξε, όπως σημειώνει, το «κουτί της Πανδώρας», οι συνέπειες του οποίου εξακολουθούν να επηρεάζουν την περιοχή μέχρι σήμερα.
Ειρωνικά, υπενθυμίζει ότι και ο ίδιος ο George W. Bush είχε εκλεγεί με τη δέσμευση ότι θα σταματούσε τις πολιτικές «nation building», δηλαδή τις αμερικανικές προσπάθειες ανοικοδόμησης κρατών στο εξωτερικό.



Η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε τα πάντα

Όλα όμως άλλαξαν μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Αναζητώντας απάντηση στο ερώτημα «Γιατί μας επιτέθηκαν;», ο George W. Bush κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διατήρηση αυταρχικών καθεστώτων στη Μέση Ανατολή δεν μπορούσε πλέον να εγγυηθεί την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Όπως είχε δηλώσει τότε:
«Εξήντα χρόνια ανοχής της έλλειψης ελευθερίας στη Μέση Ανατολή δεν μας έκαναν ασφαλέστερους, γιατί η σταθερότητα δεν μπορεί να εξαγοραστεί σε βάρος της ελευθερίας.»
Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η διάγνωση αυτή ήταν σε μεγάλο βαθμό σωστή.
Ωστόσο, υπενθυμίζει ότι οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν συμβάλει επί δεκαετίες στην υποστήριξη αυταρχικών καθεστώτων στην περιοχή.
Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην ανατροπή της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης στη Συρία το 1949, καθώς και στην επιχείρηση Ajax το 1953, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού του Ιράν και στην επαναφορά του Σάχη στην εξουσία.


H στιγμή που ο George W. Bush πληροφορείται τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου

Το όραμα της «Freedom Agenda»

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο Bush εγκαινίασε τη λεγόμενη «Freedom Agenda», συνδυάζοντάς την με τον Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας.
Η νέα στρατηγική προέβλεπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εγκατέλειπαν την πολιτική στήριξης δικτατόρων και αυταρχικών ηγετών και θα επένδυαν στην προώθηση της δημοκρατίας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η θεωρία, επηρεασμένη από το βιβλίο του Natan Sharansky «The Case for Democracy», υποστήριζε ότι οι δημοκρατίες είναι εκ φύσεως πιο ειρηνικές, ενώ τα αυταρχικά καθεστώτα είναι περισσότερο επιθετικά.
Συνεπώς, περισσότερη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή θα σήμαινε λιγότερες πιθανότητες για νέες τρομοκρατικές επιθέσεις όπως εκείνες της 11ης Σεπτεμβρίου.

Το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο

Είκοσι τρία χρόνια αργότερα, ο απολογισμός είναι ιδιαίτερα απογοητευτικός.
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η πολιτική φυσιογνωμία της Μέσης Ανατολής παραμένει σχεδόν ίδια με εκείνη που παρέλαβε ο George W. Bush, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η κατάσταση έχει επιδεινωθεί.
Στη Λιβύη, ο Muammar Qaddafi έχει φύγει από την εξουσία, όμως η χώρα έχει ουσιαστικά διαλυθεί.
Στη Συρία, η δυναστεία Assad κατέρρευσε, αλλά αντικαταστάθηκε από ένα νέο, εξίσου ασταθές καθεστώς.
Στην Αίγυπτο, πολλοί πολίτες νοσταλγούν πλέον την περίοδο του Hosni Mubarak, ενώ ο Donald Trump είχε χαρακτηρίσει τον σημερινό πρόεδρο της χώρας ως τον «αγαπημένο του δικτάτορα».
Την ίδια στιγμή, η Υεμένη συνεχίζει να βιώνει μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως, ο Λίβανος παραμένει σε βαθιά πολιτική και οικονομική κρίση, ενώ στην Τυνησία καταγράφεται επιστροφή στον αυταρχισμό.

Τεράστιο κόστος, ελάχιστο αποτέλεσμα

Κατά τον αρθρογράφο, οι δύο μεγαλύτερες αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις μετά την 11η Σεπτεμβρίου, σε Ιράκ και Αφγανιστάν, είχαν τεράστιο οικονομικό, πολιτικό και στρατηγικό κόστος.
Το συνολικό κόστος για τους Αμερικανούς φορολογουμένους εκτιμάται σήμερα μεταξύ 4 και 6 τρισ. δολαρίων, χωρίς να υπολογίζονται οι μελλοντικές δαπάνες για τη φροντίδα των βετεράνων.
Παράλληλα, οι ανθρώπινες απώλειες υπήρξαν τεράστιες για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Το Ιράν δείχνει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται

Με αφορμή τη νέα κρίση στα Στενά του Hormuz και την αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ο συγγραφέας διερωτάται εάν οι λαοί της Μέσης Ανατολής — αλλά και οι δυτικές οικονομίες — θα είχαν τελικά ωφεληθεί περισσότερο εάν δεν είχαν πραγματοποιηθεί οι αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις των τελευταίων δύο δεκαετιών.
Tο ερώτημα αυτό αξίζει σοβαρή συζήτηση.
H νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο θυμίζει μια ταινία που ο κόσμος έχει ήδη παρακολουθήσει πολλές φορές και η οποία, μέχρι σήμερα, δεν είχε ποτέ διαφορετικό ή ευτυχές τέλος.

www.bankingnews.gr