Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι πολλές παρατεταμένες αντιπαλότητες περιορίστηκαν μόνο αφού τα μέρη αναγνώρισαν η μία την ισχύ της άλλης πριν αναπτύξουν αμοιβαία εμπιστοσύνη
Το κεντρικό πρόβλημα μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ σήμερα δεν είναι ούτε η έλλειψη διαπραγματευτικών διαύλων ούτε η απουσία μεσολαβητών.
Το πραγματικό ζήτημα είναι ότι τμήματα του κατεστημένου λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το Ιράν ως ανεξάρτητο και ισχυρό παράγοντα.
Μια νοοτροπία ανωτερότητας συνεχίζει να διαμορφώνει τους υπολογισμούς της Ουάσιγκτον, η πεποίθηση ότι η μεγαλύτερη πίεση θα αποφέρει μεγαλύτερες παραχωρήσεις ή τελικά θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει.
H πρόσφατη ηρεμία πριν την καταιγίδα
Για κάποιο χρονικό διάστημα, ορισμένοι αναλυτές ασφαλείας υποστήριζαν ότι η σχετική ηρεμία που επικράτησε μετά την υπογραφή της πρόσφατης συμφωνίας δεν ήταν τόσο σημάδι μιας πραγματικής αλλαγής στη στρατιωτική στρατηγική της Ουάσιγκτον όσο μια τακτική παύση, η οποία θα μπορούσε να δώσει τη θέση της σε μια ανανεωμένη αντιπαράθεση με το Ιράν μετά την ολοκλήρωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA και τη χαλάρωση των πολιτικών και μιντιακών περιορισμών.
Κατά την άποψή τους, η τρέχουσα φάση πολέμου χαμηλής έντασης και η πρόσφατη σειρά στρατιωτικών και ασφαλιστικών ενεργειών των ΗΠΑ μπορεί να αποτελούν το προοίμιο ενός ευρύτερου σεναρίου, το οποίο συζητείται τώρα με αυξανόμενη επείγουσα ανάγκη σε στρατηγικούς κύκλους, καθώς οι περιφερειακές εντάσεις συνεχίζουν να κλιμακώνονται.
Η δυσπιστία, των υπολογισμών ασφαλείας
Ανεξάρτητα από το πόσο ακριβής αποδεικνύεται αυτή η εκτίμηση, ένα γεγονός είναι αναμφισβήτητο: η εκεχειρία που είχε σκοπό να σηματοδοτήσει την έναρξη της αποκλιμάκωσης αποδείχθηκε βραχύβια.
Η κατανόηση, η οποία επιτεύχθηκε μόνο μετά από σημαντική προσπάθεια, γρήγορα διαλύθηκε υπό το βάρος της δυσπιστίας, των υπολογισμών ασφαλείας και αυτών που το Ιράν θεωρεί προκλητικές ενέργειες των ΗΠΑ.
Σήμερα, όχι μόνο η προοπτική ειρήνης έχει ξεθωριάσει, αλλά ακόμη και η βιωσιμότητα της εκεχειρίας έχει καταστεί αβέβαιη, με την περιοχή να κινείται για άλλη μια φορά προς κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Το βασικό ερώτημα είναι γιατί…
Γιατί μια συμφωνία που θα μπορούσε να είχε ανοίξει την πόρτα στη διαχείριση των εντάσεων και των διαφορών αποδυναμώθηκε τόσο γρήγορα ή, σύμφωνα με τα λόγια του Προέδρου Trump, κατέστη «άνευ νοήματος»;
Μια επιφανειακή απάντηση θα υποδείκνυε φερόμενες παραβιάσεις μεμονωμένων διατάξεων ή μια σειρά εξελίξεων επί τόπου. Μια πιο θεμελιώδης εξήγηση βρίσκεται αλλού.
Η ρίζα της κρίσης είναι η εσφαλμένη αντίληψη της Ουάσινγκτον για τη θέση του Ιράν στη σημερινή περιφερειακή και παγκόσμια τάξη ασφαλείας.
To σχέδιο 40 ετών δεν δούλεψε
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, μεγάλο μέρος της πολιτικής των ΗΠΑ έχει βασιστεί στην υπόθεση ότι ένας συνδυασμός οικονομικής πίεσης, πολιτικής απομόνωσης, στρατιωτικών απειλών και οικοδόμησης περιφερειακών συνασπισμών θα μπορούσε τελικά να αλλάξει τη συμπεριφορά του Ιράν και να ελαχιστοποιήσει τον ρόλο του στη στρατηγική ισορροπία της Δυτικής Ασίας.
Τα μέσα έχουν εξελιχθεί, από τις σαρωτικές κυρώσεις και την εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» έως τη στρατιωτική αποτροπή, τις κυβερνοεπιχειρήσεις, τις δραστηριότητες πληροφοριών και τις νέες περιφερειακές συμμαχίες ασφάλειας.
Ωστόσο, όλες αυτές οι πολιτικές έχουν βασιστεί στην ίδια υποκείμενη υπόθεση: ότι το Ιράν μπορεί τελικά να περιοριστεί, να εξαντληθεί ή ακόμα και να απομακρυνθεί από τη στρατηγική εξίσωση της περιοχής.
Η άμεση αντιπαράθεση ΗΠΑ με Ιράν… άλλαξε το σκηνικό
Οι πρόσφατες εξελίξεις, ιδίως οι άμεσες αντιπαραθέσεις, έχουν αμφισβητήσει σοβαρά αυτή την υπόθεση.
Ακόμη και πολλοί Δυτικοί παρατηρητές αναγνωρίζουν πλέον ότι το Ιράν έχει διαφοροποιήσει και ενισχύσει τις αποτρεπτικές του ικανότητες, έχει διατηρήσει και, σε ορισμένους τομείς, έχει ενισχύσει την ικανότητά του να αντιδρά και έχει διατηρήσει σημαντικό βαθμό ανθεκτικότητας παρά τη συνεχή μέγιστη πίεση. Αυτή η πραγματικότητα είναι που έχει διασφαλίσει ότι η στρατιωτική δράση κατά του Ιράν δεν θα μείνει αναπάντητη, επιβάλλοντας σημαντικό κόστος στην αντίπαλη πλευρά, παρά τις πολλές αρχικές προσδοκίες.
Οι όροι για πραγματική εκεχειρία
Αυτή είναι μια στρατηγική πραγματικότητα.
Μια εκεχειρία μπορεί να διαρκέσει μόνο όταν και οι δύο πλευρές αναγνωρίσουν η μία την ισχύ, την ανεξαρτησία και την αποφασιστικότητά της άλλης.
Η διαρκής ειρήνη είναι δυνατή μόνο όταν και οι δύο αποδεχτούν ότι η εξάλειψη ή η αγνόηση της άλλης δεν είναι ούτε εφικτή ούτε χωρίς κόστος.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το κύριο εμπόδιο σήμερα δεν είναι η έλλειψη διαύλων επικοινωνίας ή μεσολαβητών.
Αντίθετα, τμήματα του κατεστημένου λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το Ιράν ως ανεξάρτητο, διαρκή και ισχυρό παράγοντα.
Μια νοοτροπία ανωτερότητας εξακολουθεί να κυριαρχεί σε τμήματα της στρατηγικής σκέψης της Ουάσιγκτον, η πεποίθηση ότι η αυξημένη πίεση μπορεί να αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις ή τελικά να αναγκάσει το Ιράν σε μια στρατηγική υποχώρηση.
Η εμπειρία δείχνει το αντίθετο...
Το Ιράν μπορεί, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, να διαπραγματεύεται μεθόδους διαχείρισης διαφορών ή το πλαίσιο συμφωνιών.
Ωστόσο, όσον αφορά τη στρατηγική του ανεξαρτησία, τα εθνικά του δικαιώματα και τον περιφερειακό του ρόλο, είναι απρόθυμο να δεχτεί φόρμουλες που επιβάλλονται από έξω.
Αυτή η πραγματικότητα έχει οδηγήσει κάθε συμφωνία που βασίζεται στην αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων, αντί στην αναγνώρισή της, να καταρρεύσει στην πρώτη μεγάλη δοκιμασία ασφαλείας της. Από αυτή την οπτική γωνία, η πρόσφατη κατανόηση που έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητά της δεν έπεσε τόσο θύμα ενός μεμονωμένου περιστατικού όσο ενός θεμελιώδους λανθασμένου υπολογισμού: της πεποίθησης ότι μια βιώσιμη συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσω πίεσης, χωρίς να αναγνωρίζεται η πραγματική θέση του Ιράν.
Η ιστορία διδάσκει
Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι πολλές παρατεταμένες αντιπαλότητες περιορίστηκαν μόνο αφού τα μέρη αναγνώρισαν η μία την ισχύ της άλλης πριν αναπτύξουν αμοιβαία εμπιστοσύνη.
Η διαρκής ειρήνη δεν είναι προϊόν αισιοδοξίας αλλά ρεαλισμού.
Το πρώτο βήμα είναι η αποδοχή ότι η άλλη πλευρά υπάρχει, έχει επιρροή και δεν μπορεί να εξαλειφθεί.
Μόνο τότε μπορούν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τους κανόνες της συνύπαρξης.
Εκτός αν συμβεί μια τέτοια αλλαγή στη στρατηγική νοοτροπία της Ουάσιγκτον, κάθε εκεχειρία θα παρέχει απλώς μια ευκαιρία για στρατιωτική ανασύνταξη και κάθε συμφωνία θα γίνει κάτι περισσότερο από μια σύντομη παύση μεταξύ κρίσεων.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και ελλείψει ανοιχτού πολέμου, η περιοχή θα παραμείνει παγιδευμένη σε μια κατάσταση «ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη», μια κατάσταση που διαβρώνει σταθερά την ασφάλεια και την ανάπτυξη όλων των μερών.
Τελικά, το βασικό ζήτημα σήμερα δεν είναι ούτε η διατύπωση μιας νέας συμφωνίας ούτε ο αριθμός των διπλωματικών συναντήσεων. Το πραγματικό ερώτημα βρίσκεται αλλού: Είναι οι ΗΠΑ διατεθειμένες να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα ενός ανεξάρτητου, ικανού και επιρροής Ιράν στο περιφερειακό και παγκόσμιο τοπίο ασφάλειας;
Μέχρι η απάντηση να είναι ναι, ούτε διαρκής ειρήνη ούτε διαρκής εκεχειρία θα προκύψει και ο κύκλος της κλιμάκωσης θα συνεχιστεί. Το πρώτο βήμα για το σπάσιμο αυτού του κύκλου δεν είναι η επαναχάραξη του χάρτη της περιοχής, αλλά η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο κατανοούνται οι πραγματικότητες, μιας πραγματικότητας που ονομάζεται Ιράν.
www.bankingnews.gr
Το πραγματικό ζήτημα είναι ότι τμήματα του κατεστημένου λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το Ιράν ως ανεξάρτητο και ισχυρό παράγοντα.
Μια νοοτροπία ανωτερότητας συνεχίζει να διαμορφώνει τους υπολογισμούς της Ουάσιγκτον, η πεποίθηση ότι η μεγαλύτερη πίεση θα αποφέρει μεγαλύτερες παραχωρήσεις ή τελικά θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει.
H πρόσφατη ηρεμία πριν την καταιγίδα
Για κάποιο χρονικό διάστημα, ορισμένοι αναλυτές ασφαλείας υποστήριζαν ότι η σχετική ηρεμία που επικράτησε μετά την υπογραφή της πρόσφατης συμφωνίας δεν ήταν τόσο σημάδι μιας πραγματικής αλλαγής στη στρατιωτική στρατηγική της Ουάσιγκτον όσο μια τακτική παύση, η οποία θα μπορούσε να δώσει τη θέση της σε μια ανανεωμένη αντιπαράθεση με το Ιράν μετά την ολοκλήρωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA και τη χαλάρωση των πολιτικών και μιντιακών περιορισμών.
Κατά την άποψή τους, η τρέχουσα φάση πολέμου χαμηλής έντασης και η πρόσφατη σειρά στρατιωτικών και ασφαλιστικών ενεργειών των ΗΠΑ μπορεί να αποτελούν το προοίμιο ενός ευρύτερου σεναρίου, το οποίο συζητείται τώρα με αυξανόμενη επείγουσα ανάγκη σε στρατηγικούς κύκλους, καθώς οι περιφερειακές εντάσεις συνεχίζουν να κλιμακώνονται.
Η δυσπιστία, των υπολογισμών ασφαλείας
Ανεξάρτητα από το πόσο ακριβής αποδεικνύεται αυτή η εκτίμηση, ένα γεγονός είναι αναμφισβήτητο: η εκεχειρία που είχε σκοπό να σηματοδοτήσει την έναρξη της αποκλιμάκωσης αποδείχθηκε βραχύβια.
Η κατανόηση, η οποία επιτεύχθηκε μόνο μετά από σημαντική προσπάθεια, γρήγορα διαλύθηκε υπό το βάρος της δυσπιστίας, των υπολογισμών ασφαλείας και αυτών που το Ιράν θεωρεί προκλητικές ενέργειες των ΗΠΑ.
Σήμερα, όχι μόνο η προοπτική ειρήνης έχει ξεθωριάσει, αλλά ακόμη και η βιωσιμότητα της εκεχειρίας έχει καταστεί αβέβαιη, με την περιοχή να κινείται για άλλη μια φορά προς κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Το βασικό ερώτημα είναι γιατί…
Γιατί μια συμφωνία που θα μπορούσε να είχε ανοίξει την πόρτα στη διαχείριση των εντάσεων και των διαφορών αποδυναμώθηκε τόσο γρήγορα ή, σύμφωνα με τα λόγια του Προέδρου Trump, κατέστη «άνευ νοήματος»;
Μια επιφανειακή απάντηση θα υποδείκνυε φερόμενες παραβιάσεις μεμονωμένων διατάξεων ή μια σειρά εξελίξεων επί τόπου. Μια πιο θεμελιώδης εξήγηση βρίσκεται αλλού.
Η ρίζα της κρίσης είναι η εσφαλμένη αντίληψη της Ουάσινγκτον για τη θέση του Ιράν στη σημερινή περιφερειακή και παγκόσμια τάξη ασφαλείας.
To σχέδιο 40 ετών δεν δούλεψε
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, μεγάλο μέρος της πολιτικής των ΗΠΑ έχει βασιστεί στην υπόθεση ότι ένας συνδυασμός οικονομικής πίεσης, πολιτικής απομόνωσης, στρατιωτικών απειλών και οικοδόμησης περιφερειακών συνασπισμών θα μπορούσε τελικά να αλλάξει τη συμπεριφορά του Ιράν και να ελαχιστοποιήσει τον ρόλο του στη στρατηγική ισορροπία της Δυτικής Ασίας.
Τα μέσα έχουν εξελιχθεί, από τις σαρωτικές κυρώσεις και την εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» έως τη στρατιωτική αποτροπή, τις κυβερνοεπιχειρήσεις, τις δραστηριότητες πληροφοριών και τις νέες περιφερειακές συμμαχίες ασφάλειας.
Ωστόσο, όλες αυτές οι πολιτικές έχουν βασιστεί στην ίδια υποκείμενη υπόθεση: ότι το Ιράν μπορεί τελικά να περιοριστεί, να εξαντληθεί ή ακόμα και να απομακρυνθεί από τη στρατηγική εξίσωση της περιοχής.
Η άμεση αντιπαράθεση ΗΠΑ με Ιράν… άλλαξε το σκηνικό
Οι πρόσφατες εξελίξεις, ιδίως οι άμεσες αντιπαραθέσεις, έχουν αμφισβητήσει σοβαρά αυτή την υπόθεση.
Ακόμη και πολλοί Δυτικοί παρατηρητές αναγνωρίζουν πλέον ότι το Ιράν έχει διαφοροποιήσει και ενισχύσει τις αποτρεπτικές του ικανότητες, έχει διατηρήσει και, σε ορισμένους τομείς, έχει ενισχύσει την ικανότητά του να αντιδρά και έχει διατηρήσει σημαντικό βαθμό ανθεκτικότητας παρά τη συνεχή μέγιστη πίεση. Αυτή η πραγματικότητα είναι που έχει διασφαλίσει ότι η στρατιωτική δράση κατά του Ιράν δεν θα μείνει αναπάντητη, επιβάλλοντας σημαντικό κόστος στην αντίπαλη πλευρά, παρά τις πολλές αρχικές προσδοκίες.
Οι όροι για πραγματική εκεχειρία
Αυτή είναι μια στρατηγική πραγματικότητα.
Μια εκεχειρία μπορεί να διαρκέσει μόνο όταν και οι δύο πλευρές αναγνωρίσουν η μία την ισχύ, την ανεξαρτησία και την αποφασιστικότητά της άλλης.
Η διαρκής ειρήνη είναι δυνατή μόνο όταν και οι δύο αποδεχτούν ότι η εξάλειψη ή η αγνόηση της άλλης δεν είναι ούτε εφικτή ούτε χωρίς κόστος.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το κύριο εμπόδιο σήμερα δεν είναι η έλλειψη διαύλων επικοινωνίας ή μεσολαβητών.
Αντίθετα, τμήματα του κατεστημένου λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το Ιράν ως ανεξάρτητο, διαρκή και ισχυρό παράγοντα.
Μια νοοτροπία ανωτερότητας εξακολουθεί να κυριαρχεί σε τμήματα της στρατηγικής σκέψης της Ουάσιγκτον, η πεποίθηση ότι η αυξημένη πίεση μπορεί να αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις ή τελικά να αναγκάσει το Ιράν σε μια στρατηγική υποχώρηση.
Η εμπειρία δείχνει το αντίθετο...
Το Ιράν μπορεί, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, να διαπραγματεύεται μεθόδους διαχείρισης διαφορών ή το πλαίσιο συμφωνιών.
Ωστόσο, όσον αφορά τη στρατηγική του ανεξαρτησία, τα εθνικά του δικαιώματα και τον περιφερειακό του ρόλο, είναι απρόθυμο να δεχτεί φόρμουλες που επιβάλλονται από έξω.
Αυτή η πραγματικότητα έχει οδηγήσει κάθε συμφωνία που βασίζεται στην αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων, αντί στην αναγνώρισή της, να καταρρεύσει στην πρώτη μεγάλη δοκιμασία ασφαλείας της. Από αυτή την οπτική γωνία, η πρόσφατη κατανόηση που έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητά της δεν έπεσε τόσο θύμα ενός μεμονωμένου περιστατικού όσο ενός θεμελιώδους λανθασμένου υπολογισμού: της πεποίθησης ότι μια βιώσιμη συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσω πίεσης, χωρίς να αναγνωρίζεται η πραγματική θέση του Ιράν.
Η ιστορία διδάσκει
Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι πολλές παρατεταμένες αντιπαλότητες περιορίστηκαν μόνο αφού τα μέρη αναγνώρισαν η μία την ισχύ της άλλης πριν αναπτύξουν αμοιβαία εμπιστοσύνη.
Η διαρκής ειρήνη δεν είναι προϊόν αισιοδοξίας αλλά ρεαλισμού.
Το πρώτο βήμα είναι η αποδοχή ότι η άλλη πλευρά υπάρχει, έχει επιρροή και δεν μπορεί να εξαλειφθεί.
Μόνο τότε μπορούν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τους κανόνες της συνύπαρξης.
Εκτός αν συμβεί μια τέτοια αλλαγή στη στρατηγική νοοτροπία της Ουάσιγκτον, κάθε εκεχειρία θα παρέχει απλώς μια ευκαιρία για στρατιωτική ανασύνταξη και κάθε συμφωνία θα γίνει κάτι περισσότερο από μια σύντομη παύση μεταξύ κρίσεων.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και ελλείψει ανοιχτού πολέμου, η περιοχή θα παραμείνει παγιδευμένη σε μια κατάσταση «ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη», μια κατάσταση που διαβρώνει σταθερά την ασφάλεια και την ανάπτυξη όλων των μερών.
Τελικά, το βασικό ζήτημα σήμερα δεν είναι ούτε η διατύπωση μιας νέας συμφωνίας ούτε ο αριθμός των διπλωματικών συναντήσεων. Το πραγματικό ερώτημα βρίσκεται αλλού: Είναι οι ΗΠΑ διατεθειμένες να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα ενός ανεξάρτητου, ικανού και επιρροής Ιράν στο περιφερειακό και παγκόσμιο τοπίο ασφάλειας;
Μέχρι η απάντηση να είναι ναι, ούτε διαρκής ειρήνη ούτε διαρκής εκεχειρία θα προκύψει και ο κύκλος της κλιμάκωσης θα συνεχιστεί. Το πρώτο βήμα για το σπάσιμο αυτού του κύκλου δεν είναι η επαναχάραξη του χάρτη της περιοχής, αλλά η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο κατανοούνται οι πραγματικότητες, μιας πραγματικότητας που ονομάζεται Ιράν.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών