Η παρουσία της Ιαπωνίας σε συναντήσεις του NATO, η αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι τοποθετήσεις Αμερικανών αξιωματούχων υπέρ των ιαπωνικών θέσεων στην εδαφική διαμάχη θεωρούνται από τη Μόσχα ενδείξεις ότι το ζήτημα των νήσων δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως διμερές πρόβλημα
(upd) Το αιφνιδιαστικό ταξίδι του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin στις νήσους Κουρίλες βόρεια της Ιαπωνίας, έχει σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τη μακρόχρονη εδαφική διαμάχη μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας. Η κίνηση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί και ως ένα ευρύτερο στρατηγικό μήνυμα προς τη Δύση, σε μια περίοδο κατά την οποία η ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Ασία αλλάζει με ταχύτητα και η Μόσχα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας της Ιαπωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους δυτικούς συμμάχους τους.
Από τη ρωσική οπτική, το βασικό ζητούμενο είναι να αποτραπεί η δημιουργία μιας νέας ζώνης στρατιωτικής πίεσης στα ανατολικά σύνορα της Ρωσίας, ανάλογης με εκείνη που η Μόσχα θεωρεί ότι διαμορφώθηκε σταδιακά γύρω από την Ουκρανία πριν από τη σημερινή σύγκρουση.
Οι Κουρίλες εκτείνονται σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, από το Hokkaido της Ιαπωνίας έως τη χερσόνησο Kamchatka της ρωσικής Άπω Ανατολής, χωρίζοντας τη Θάλασσα του Okhotsk από τον βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό. Το αρχιπέλαγος αποτελείται από δεκάδες ηφαιστειογενή νησιά και μικρότερες βραχονησίδες και διοικητικά υπάγεται στην περιοχή Sakhalin της Ρωσίας.
Σήμερα τα νησιά βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο και η Μόσχα τα θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της ρωσικής επικράτειας.
Η Ιαπωνία, ωστόσο, διεκδικεί τέσσερα από τα νοτιότερα νησιά, τα οποία αποκαλεί «Βόρεια Εδάφη».
Η διαμάχη έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και εξακολουθεί να εμποδίζει την πλήρη διευθέτηση των μεταπολεμικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Μια διαμάχη που ξεκινά από τον 19ο αιώνα
Το 1855, η πρώτη επίσημη συνθήκη μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας, η Συνθήκη της Shimoda, καθόρισε τα πρώτα σύνορα στην περιοχή των νήσων.
Τα νησιά βόρεια του συγκεκριμένου ορίου πέρασαν στη Ρωσία, ενώ τα νοτιότερα παρέμειναν υπό ιαπωνικό έλεγχο.
Το 1875, με τη Συνθήκη της Αγίας Πετρούπολης, η Ρωσία παραχώρησε στην Ιαπωνία τα δικαιώματά της στις Κουρίλες, ενώ εξασφάλισε τον πλήρη έλεγχο της Sakhalin.
Η ισορροπία άλλαξε δραματικά στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το 1945, μετά την είσοδο της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας και στο πλαίσιο των συμφωνιών της Yalta, οι σοβιετικές δυνάμεις κατέλαβαν τις Κουρίλες.
Ολόκληρο το αρχιπέλαγος πέρασε υπό σοβιετικό έλεγχο, ενώ ο ιαπωνικός πληθυσμός των νησιών απομακρύνθηκε τα επόμενα χρόνια.
Από τότε, η Ιαπωνία διεκδικεί τα Iturup, Kunashir, Shikotan και το σύμπλεγμα Habomai.
Η εδαφική αυτή διαφορά αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους Ρωσία και Ιαπωνία δεν έχουν καταλήξει μέχρι σήμερα σε οριστική συνθήκη ειρήνης που να διευθετεί πλήρως τις εκκρεμότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η επίσκεψη του Putin που αιφνιδίασε
Η αιφνιδιαστική παρουσία του Vladimir Putin στο Iturup, ένα από τα νησιά που διεκδικεί η Ιαπωνία, προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, όχι μόνο λόγω του συμβολισμού της αλλά και λόγω της χρονικής συγκυρίας.
Ο Ρώσος Πρόεδρος έδωσε έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη, στις υποδομές και στην ενίσχυση της ασφάλειας της περιοχής, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ρωσίας και Ιαπωνίας βρίσκονται ξανά σε έντονα καθοδική πορεία.
Το μήνυμα της Μόσχας είναι δύσκολο να παρερμηνευθεί: η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει τις Κουρίλες ως αντικείμενο μιας ανοικτής εδαφικής διαπραγμάτευσης, αλλά ως στρατηγική περιοχή που εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό ασφαλείας της στην Ανατολική Ασία.
Η σημασία της επίσκεψης, επομένως, υπερβαίνει την ιστορική ρωσοϊαπωνική διαμάχη.
Από τη ρωσική σκοπιά, η αυξανόμενη στρατιωτική σύνδεση της Ιαπωνίας με τη Δύση δημιουργεί τον κίνδυνο διαμόρφωσης ενός νέου μετώπου πίεσης στην ανατολική περιφέρεια της Ρωσίας.
Ιαπωνία: Όλο και βαθύτερα στο δυτικό στρατόπεδο
Η σημερινή ένταση μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας δεν περιορίζεται στις Κουρίλες.
Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Ιαπωνία ευθυγραμμίστηκε σε μεγάλο βαθμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις ευρωπαϊκές χώρες, υιοθέτησε κυρώσεις κατά της Ρωσίας και προσέφερε σημαντική οικονομική και πολιτική στήριξη στην Ουκρανία.
Η εξέλιξη αυτή άλλαξε ουσιαστικά τη ρωσική αντίληψη για τον ρόλο της Ιαπωνίας στην περιφερειακή ασφάλεια.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τις ιαπωνικές πολιτικές εχθρικές προς τη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι υπό τις σημερινές συνθήκες οι προοπτικές μιας συνολικής συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών έχουν περιοριστεί δραματικά.
Για τη Μόσχα, η Ιαπωνία εμφανίζεται πλέον λιγότερο ως ένας αυτόνομος περιφερειακός παίκτης και περισσότερο ως τμήμα της ευρύτερης δυτικής στρατηγικής ανάσχεσης της Ρωσίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εδαφική διεκδίκηση επί των νήσων αποκτά διαφορετική διάσταση. Δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως παλαιά διμερής διαφορά, αλλά ως ζήτημα που μπορεί να συνδεθεί με τη συνολικότερη στρατηγική πίεσης προς τη Ρωσία.
Η στρατιωτική μεταμόρφωση της Ιαπωνίας
Οι ανησυχίες της Ρωσίας ενισχύονται ακόμη περισσότερο από τη σταδιακή αναμόρφωση της ιαπωνικής αμυντικής πολιτικής.
Η Ιαπωνία, η οποία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υιοθέτησε ένα ιδιαίτερα περιοριστικό πλαίσιο όσον αφορά τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, τα τελευταία χρόνια κινείται προς μια πολύ πιο ενεργή στρατηγική ασφάλειας.
Η αλλαγή αυτή προκαλεί προβληματισμό όχι μόνο στη Ρωσία αλλά και στην Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, οι οποίες παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή την αύξηση των ιαπωνικών στρατιωτικών δαπανών και την ενίσχυση της συνεργασίας του Τόκιο με την Ουάσιγκτον.
Η κυβέρνηση της Sanae Takaichi επιδιώκει την αναθεώρηση των βασικών εγγράφων εθνικής ασφάλειας και άμυνας της Ιαπωνίας, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής αποτροπής.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η ανάπτυξη ισχυρότερων δομών πληροφοριών και διοίκησης, η απόκτηση δυνατοτήτων πλήγματος μεγαλύτερης εμβέλειας και η σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Την ίδια ώρα, περίπου 47.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί παραμένουν ανεπτυγμένοι στην Ιαπωνία, γεγονός που καθιστά τη χώρα βασικό πυλώνα της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον δυτικό Ειρηνικό.
Οι δηλώσεις του Ιάπωνα υπουργού Άμυνας Shinjiro Koizumi σχετικά με την ανάγκη ευρύτερης δημόσιας συζήτησης για ζητήματα στρατηγικής αποτροπής έχουν προσθέσει ακόμη μία διάσταση στην ήδη φορτισμένη περιφερειακή εξίσωση.
McGovern (Πρώην CIA): Η Ρωσία πρέπει να απαντήσει σκληρά στην Ιαπωνία για τις Κουρίλες
Την ανάγκη μιας πιο αποφασιστικής αντίδρασης της Ρωσίας απέναντι στην Ιαπωνία, μετά τις αντιδράσεις για την επίσκεψη του Vladimir Putin στις Κουρίλες υποστήριξε ο πρώην αναλυτής της CIA Ray McGovern.
Μιλώντας στο YouTube κανάλι του Νορβηγού πολιτικού επιστήμονα Glenn Diesen, ο McGovern εκτίμησε ότι η Μόσχα πρέπει να καταστήσει σαφή τη θέση της απέναντι στο Τόκιο και να επιδείξει τη στρατηγική της ισχύ, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για την πολιτική της Ιαπωνίας και τις δηλώσεις της πρωθυπουργού Sanae Takaichi.
Κουρίλες: Πολύ περισσότερα από τέσσερα αμφισβητούμενα νησιά
Η κίνηση του Vladimir Putin πρέπει επομένως να εξεταστεί στο ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον γύρω από τη Ρωσία.
Οι Κουρίλες δεν αποτελούν απλώς ένα σύμπλεγμα απομακρυσμένων νησιών με ιστορική και συμβολική αξία.
Η γεωγραφική θέση τους τις καθιστά εξαιρετικά σημαντικές για τη ρωσική στρατιωτική στρατηγική.
Βρίσκονται ανάμεσα στο Hokkaido και την Kamchatka και ελέγχουν σημαντικές θαλάσσιες προσβάσεις μεταξύ του βόρειου Ειρηνικού και της Θάλασσας του Okhotsk.
Η τελευταία έχει εξαιρετική στρατηγική αξία για τη Ρωσία, καθώς αποτελεί ζωτικό χώρο επιχειρήσεων για σημαντικό τμήμα των ρωσικών ναυτικών δυνάμεων στον Ειρηνικό.
Η διατήρηση του ελέγχου των νήσων επιτρέπει συνεπώς στη Ρωσία να ενισχύει την ασφάλεια αυτής της θαλάσσιας περιοχής και να παρακολουθεί κρίσιμα περάσματα προς τον Ειρηνικό.
Η παρουσία ρωσικών και κινεζικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και οι κοινές περιπολίες των δύο χωρών, δείχνουν ότι οι Κουρίλες εντάσσονται πλέον σε μια πολύ μεγαλύτερη αναδιάταξη ισχύος στην Ανατολική Ασία.
Η περιοχή όπου συναντώνται τα στρατηγικά συμφέροντα Ρωσίας, Κίνας, Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία του νέου διεθνούς ανταγωνισμού.
Η ουκρανική εμπειρία στο μυαλό της Μόσχας
Το βαθύτερο στοιχείο που καθορίζει τη ρωσική συμπεριφορά είναι η δυσπιστία απέναντι στη στρατηγική της Δύσης.
Η παρουσία της Ιαπωνίας σε συναντήσεις του NATO, η αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι τοποθετήσεις Αμερικανών αξιωματούχων υπέρ των ιαπωνικών θέσεων στην εδαφική διαμάχη θεωρούνται από τη Μόσχα ενδείξεις ότι το ζήτημα των νήσων δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως διμερές πρόβλημα.
Από τη ρωσική σκοπιά, υπάρχει ο κίνδυνος να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο σύστημα στρατηγικής πίεσης.
Σε αυτό το σημείο επανέρχεται διαρκώς η εμπειρία της Ουκρανίας.
Η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Angela Merkel είχε δηλώσει ότι οι συμφωνίες του Minsk έδωσαν στην Ουκρανία χρόνο για να ενισχυθεί. Η Μόσχα ερμήνευσε αυτές τις δηλώσεις ως επιβεβαίωση της βαθιάς δυσπιστίας της απέναντι στις δυτικές διπλωματικές εγγυήσεις.
Παράλληλα, η συνέχιση της στρατιωτικής στήριξης προς το Κίεβο έχει ενισχύσει στη ρωσική ηγεσία την αντίληψη ότι η Δύση χρησιμοποιεί συμμαχικές και συνεργαζόμενες χώρες για να ασκεί πίεση στα σύνορα της Ρωσίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη του Vladimir Putin στις Κουρίλες αποκτά έναν πολύ σαφέστερο συμβολισμό.
Η Μόσχα επιχειρεί να δείξει ότι δεν σκοπεύει να περιμένει παθητικά μέχρι μια δυσμενής περιφερειακή ισορροπία να παγιωθεί στην Ανατολική Ασία.
Ένα τριπλό μήνυμα προς Τόκιο, Ουάσιγκτον και τη Δύση
Η παρουσία του Putin στις Kουρίλες αποτελεί συνεπώς μήνυμα σε πολλαπλούς αποδέκτες.
Προς το Τόκιο, η Ρωσία διαμηνύει ότι θεωρεί την κυριαρχία της στα νησιά μη διαπραγματεύσιμη υπό τις σημερινές συνθήκες.
Προς την Ουάσιγκτον υπενθυμίζει ότι η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και των συμμαχιών γύρω από τη Ρωσία θα προκαλεί αντίστοιχη ρωσική στρατιωτική και γεωπολιτική αντίδραση.
Και προς την ευρύτερη Δύση, το μήνυμα είναι ότι η Μόσχα δεν επιθυμεί να δει αυτό που θεωρεί «ουκρανικό σενάριο» να επαναλαμβάνεται στην Άπω Ανατολή.
Για τη Ρωσία, επομένως, οι Κουρίλες είναι ταυτόχρονα έδαφος, στρατιωτικός προμαχώνας και γεωπολιτικό σύμβολο.
Σε μια εποχή όπου η στρατηγική εμπιστοσύνη μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η Μόσχα θεωρεί ότι η ενίσχυση των δικών της στρατιωτικών, οικονομικών και γεωγραφικών πλεονεκτημάτων δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
Και αυτή ίσως είναι η ουσία του ταξιδιού του Vladimir Putin στις Κουρίλες: η Ρωσία θέλει να καταστήσει σαφές ότι η νέα ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Ασία δεν θα διαμορφωθεί χωρίς τη δική της συμμετοχή — και ότι δεν είναι διατεθειμένη να αφήσει ένα δεύτερο μέτωπο στρατηγικής πίεσης να δημιουργηθεί στα ανατολικά της σύνορα.
www.bankingnews.gr
Από τη ρωσική οπτική, το βασικό ζητούμενο είναι να αποτραπεί η δημιουργία μιας νέας ζώνης στρατιωτικής πίεσης στα ανατολικά σύνορα της Ρωσίας, ανάλογης με εκείνη που η Μόσχα θεωρεί ότι διαμορφώθηκε σταδιακά γύρω από την Ουκρανία πριν από τη σημερινή σύγκρουση.
Οι Κουρίλες εκτείνονται σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, από το Hokkaido της Ιαπωνίας έως τη χερσόνησο Kamchatka της ρωσικής Άπω Ανατολής, χωρίζοντας τη Θάλασσα του Okhotsk από τον βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό. Το αρχιπέλαγος αποτελείται από δεκάδες ηφαιστειογενή νησιά και μικρότερες βραχονησίδες και διοικητικά υπάγεται στην περιοχή Sakhalin της Ρωσίας.
Σήμερα τα νησιά βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο και η Μόσχα τα θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της ρωσικής επικράτειας.
Η Ιαπωνία, ωστόσο, διεκδικεί τέσσερα από τα νοτιότερα νησιά, τα οποία αποκαλεί «Βόρεια Εδάφη».
Η διαμάχη έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και εξακολουθεί να εμποδίζει την πλήρη διευθέτηση των μεταπολεμικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Μια διαμάχη που ξεκινά από τον 19ο αιώνα
Το 1855, η πρώτη επίσημη συνθήκη μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας, η Συνθήκη της Shimoda, καθόρισε τα πρώτα σύνορα στην περιοχή των νήσων.
Τα νησιά βόρεια του συγκεκριμένου ορίου πέρασαν στη Ρωσία, ενώ τα νοτιότερα παρέμειναν υπό ιαπωνικό έλεγχο.
Το 1875, με τη Συνθήκη της Αγίας Πετρούπολης, η Ρωσία παραχώρησε στην Ιαπωνία τα δικαιώματά της στις Κουρίλες, ενώ εξασφάλισε τον πλήρη έλεγχο της Sakhalin.
Η ισορροπία άλλαξε δραματικά στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το 1945, μετά την είσοδο της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας και στο πλαίσιο των συμφωνιών της Yalta, οι σοβιετικές δυνάμεις κατέλαβαν τις Κουρίλες.
Ολόκληρο το αρχιπέλαγος πέρασε υπό σοβιετικό έλεγχο, ενώ ο ιαπωνικός πληθυσμός των νησιών απομακρύνθηκε τα επόμενα χρόνια.
Από τότε, η Ιαπωνία διεκδικεί τα Iturup, Kunashir, Shikotan και το σύμπλεγμα Habomai.
Η εδαφική αυτή διαφορά αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους Ρωσία και Ιαπωνία δεν έχουν καταλήξει μέχρι σήμερα σε οριστική συνθήκη ειρήνης που να διευθετεί πλήρως τις εκκρεμότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η επίσκεψη του Putin που αιφνιδίασε
Η αιφνιδιαστική παρουσία του Vladimir Putin στο Iturup, ένα από τα νησιά που διεκδικεί η Ιαπωνία, προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, όχι μόνο λόγω του συμβολισμού της αλλά και λόγω της χρονικής συγκυρίας.
Ο Ρώσος Πρόεδρος έδωσε έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη, στις υποδομές και στην ενίσχυση της ασφάλειας της περιοχής, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ρωσίας και Ιαπωνίας βρίσκονται ξανά σε έντονα καθοδική πορεία.
Το μήνυμα της Μόσχας είναι δύσκολο να παρερμηνευθεί: η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει τις Κουρίλες ως αντικείμενο μιας ανοικτής εδαφικής διαπραγμάτευσης, αλλά ως στρατηγική περιοχή που εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό ασφαλείας της στην Ανατολική Ασία.
Η σημασία της επίσκεψης, επομένως, υπερβαίνει την ιστορική ρωσοϊαπωνική διαμάχη.
Από τη ρωσική σκοπιά, η αυξανόμενη στρατιωτική σύνδεση της Ιαπωνίας με τη Δύση δημιουργεί τον κίνδυνο διαμόρφωσης ενός νέου μετώπου πίεσης στην ανατολική περιφέρεια της Ρωσίας.
Ιαπωνία: Όλο και βαθύτερα στο δυτικό στρατόπεδο
Η σημερινή ένταση μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας δεν περιορίζεται στις Κουρίλες.
Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Ιαπωνία ευθυγραμμίστηκε σε μεγάλο βαθμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις ευρωπαϊκές χώρες, υιοθέτησε κυρώσεις κατά της Ρωσίας και προσέφερε σημαντική οικονομική και πολιτική στήριξη στην Ουκρανία.
Η εξέλιξη αυτή άλλαξε ουσιαστικά τη ρωσική αντίληψη για τον ρόλο της Ιαπωνίας στην περιφερειακή ασφάλεια.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τις ιαπωνικές πολιτικές εχθρικές προς τη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι υπό τις σημερινές συνθήκες οι προοπτικές μιας συνολικής συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών έχουν περιοριστεί δραματικά.
Για τη Μόσχα, η Ιαπωνία εμφανίζεται πλέον λιγότερο ως ένας αυτόνομος περιφερειακός παίκτης και περισσότερο ως τμήμα της ευρύτερης δυτικής στρατηγικής ανάσχεσης της Ρωσίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εδαφική διεκδίκηση επί των νήσων αποκτά διαφορετική διάσταση. Δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως παλαιά διμερής διαφορά, αλλά ως ζήτημα που μπορεί να συνδεθεί με τη συνολικότερη στρατηγική πίεσης προς τη Ρωσία.
Η στρατιωτική μεταμόρφωση της Ιαπωνίας
Οι ανησυχίες της Ρωσίας ενισχύονται ακόμη περισσότερο από τη σταδιακή αναμόρφωση της ιαπωνικής αμυντικής πολιτικής.
Η Ιαπωνία, η οποία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υιοθέτησε ένα ιδιαίτερα περιοριστικό πλαίσιο όσον αφορά τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, τα τελευταία χρόνια κινείται προς μια πολύ πιο ενεργή στρατηγική ασφάλειας.
Η αλλαγή αυτή προκαλεί προβληματισμό όχι μόνο στη Ρωσία αλλά και στην Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, οι οποίες παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή την αύξηση των ιαπωνικών στρατιωτικών δαπανών και την ενίσχυση της συνεργασίας του Τόκιο με την Ουάσιγκτον.
Η κυβέρνηση της Sanae Takaichi επιδιώκει την αναθεώρηση των βασικών εγγράφων εθνικής ασφάλειας και άμυνας της Ιαπωνίας, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής αποτροπής.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η ανάπτυξη ισχυρότερων δομών πληροφοριών και διοίκησης, η απόκτηση δυνατοτήτων πλήγματος μεγαλύτερης εμβέλειας και η σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Την ίδια ώρα, περίπου 47.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί παραμένουν ανεπτυγμένοι στην Ιαπωνία, γεγονός που καθιστά τη χώρα βασικό πυλώνα της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον δυτικό Ειρηνικό.
Οι δηλώσεις του Ιάπωνα υπουργού Άμυνας Shinjiro Koizumi σχετικά με την ανάγκη ευρύτερης δημόσιας συζήτησης για ζητήματα στρατηγικής αποτροπής έχουν προσθέσει ακόμη μία διάσταση στην ήδη φορτισμένη περιφερειακή εξίσωση.
McGovern (Πρώην CIA): Η Ρωσία πρέπει να απαντήσει σκληρά στην Ιαπωνία για τις Κουρίλες
Την ανάγκη μιας πιο αποφασιστικής αντίδρασης της Ρωσίας απέναντι στην Ιαπωνία, μετά τις αντιδράσεις για την επίσκεψη του Vladimir Putin στις Κουρίλες υποστήριξε ο πρώην αναλυτής της CIA Ray McGovern.
Μιλώντας στο YouTube κανάλι του Νορβηγού πολιτικού επιστήμονα Glenn Diesen, ο McGovern εκτίμησε ότι η Μόσχα πρέπει να καταστήσει σαφή τη θέση της απέναντι στο Τόκιο και να επιδείξει τη στρατηγική της ισχύ, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για την πολιτική της Ιαπωνίας και τις δηλώσεις της πρωθυπουργού Sanae Takaichi.
Κουρίλες: Πολύ περισσότερα από τέσσερα αμφισβητούμενα νησιά
Η κίνηση του Vladimir Putin πρέπει επομένως να εξεταστεί στο ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον γύρω από τη Ρωσία.
Οι Κουρίλες δεν αποτελούν απλώς ένα σύμπλεγμα απομακρυσμένων νησιών με ιστορική και συμβολική αξία.
Η γεωγραφική θέση τους τις καθιστά εξαιρετικά σημαντικές για τη ρωσική στρατιωτική στρατηγική.
Βρίσκονται ανάμεσα στο Hokkaido και την Kamchatka και ελέγχουν σημαντικές θαλάσσιες προσβάσεις μεταξύ του βόρειου Ειρηνικού και της Θάλασσας του Okhotsk.
Η τελευταία έχει εξαιρετική στρατηγική αξία για τη Ρωσία, καθώς αποτελεί ζωτικό χώρο επιχειρήσεων για σημαντικό τμήμα των ρωσικών ναυτικών δυνάμεων στον Ειρηνικό.
Η διατήρηση του ελέγχου των νήσων επιτρέπει συνεπώς στη Ρωσία να ενισχύει την ασφάλεια αυτής της θαλάσσιας περιοχής και να παρακολουθεί κρίσιμα περάσματα προς τον Ειρηνικό.
Η παρουσία ρωσικών και κινεζικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και οι κοινές περιπολίες των δύο χωρών, δείχνουν ότι οι Κουρίλες εντάσσονται πλέον σε μια πολύ μεγαλύτερη αναδιάταξη ισχύος στην Ανατολική Ασία.
Η περιοχή όπου συναντώνται τα στρατηγικά συμφέροντα Ρωσίας, Κίνας, Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία του νέου διεθνούς ανταγωνισμού.
Η ουκρανική εμπειρία στο μυαλό της Μόσχας
Το βαθύτερο στοιχείο που καθορίζει τη ρωσική συμπεριφορά είναι η δυσπιστία απέναντι στη στρατηγική της Δύσης.
Η παρουσία της Ιαπωνίας σε συναντήσεις του NATO, η αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι τοποθετήσεις Αμερικανών αξιωματούχων υπέρ των ιαπωνικών θέσεων στην εδαφική διαμάχη θεωρούνται από τη Μόσχα ενδείξεις ότι το ζήτημα των νήσων δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως διμερές πρόβλημα.
Από τη ρωσική σκοπιά, υπάρχει ο κίνδυνος να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο σύστημα στρατηγικής πίεσης.
Σε αυτό το σημείο επανέρχεται διαρκώς η εμπειρία της Ουκρανίας.
Η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Angela Merkel είχε δηλώσει ότι οι συμφωνίες του Minsk έδωσαν στην Ουκρανία χρόνο για να ενισχυθεί. Η Μόσχα ερμήνευσε αυτές τις δηλώσεις ως επιβεβαίωση της βαθιάς δυσπιστίας της απέναντι στις δυτικές διπλωματικές εγγυήσεις.
Παράλληλα, η συνέχιση της στρατιωτικής στήριξης προς το Κίεβο έχει ενισχύσει στη ρωσική ηγεσία την αντίληψη ότι η Δύση χρησιμοποιεί συμμαχικές και συνεργαζόμενες χώρες για να ασκεί πίεση στα σύνορα της Ρωσίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη του Vladimir Putin στις Κουρίλες αποκτά έναν πολύ σαφέστερο συμβολισμό.
Η Μόσχα επιχειρεί να δείξει ότι δεν σκοπεύει να περιμένει παθητικά μέχρι μια δυσμενής περιφερειακή ισορροπία να παγιωθεί στην Ανατολική Ασία.
Ένα τριπλό μήνυμα προς Τόκιο, Ουάσιγκτον και τη Δύση
Η παρουσία του Putin στις Kουρίλες αποτελεί συνεπώς μήνυμα σε πολλαπλούς αποδέκτες.
Προς το Τόκιο, η Ρωσία διαμηνύει ότι θεωρεί την κυριαρχία της στα νησιά μη διαπραγματεύσιμη υπό τις σημερινές συνθήκες.
Προς την Ουάσιγκτον υπενθυμίζει ότι η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και των συμμαχιών γύρω από τη Ρωσία θα προκαλεί αντίστοιχη ρωσική στρατιωτική και γεωπολιτική αντίδραση.
Και προς την ευρύτερη Δύση, το μήνυμα είναι ότι η Μόσχα δεν επιθυμεί να δει αυτό που θεωρεί «ουκρανικό σενάριο» να επαναλαμβάνεται στην Άπω Ανατολή.
Για τη Ρωσία, επομένως, οι Κουρίλες είναι ταυτόχρονα έδαφος, στρατιωτικός προμαχώνας και γεωπολιτικό σύμβολο.
Σε μια εποχή όπου η στρατηγική εμπιστοσύνη μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η Μόσχα θεωρεί ότι η ενίσχυση των δικών της στρατιωτικών, οικονομικών και γεωγραφικών πλεονεκτημάτων δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
Και αυτή ίσως είναι η ουσία του ταξιδιού του Vladimir Putin στις Κουρίλες: η Ρωσία θέλει να καταστήσει σαφές ότι η νέα ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Ασία δεν θα διαμορφωθεί χωρίς τη δική της συμμετοχή — και ότι δεν είναι διατεθειμένη να αφήσει ένα δεύτερο μέτωπο στρατηγικής πίεσης να δημιουργηθεί στα ανατολικά της σύνορα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών