Δύο μέτωπα, δύο εντελώς διαφορετικές τακτικές και ένας κοινός στόχος: Η Washington αναζητεί τρόπο να μετατρέψει μια εξαιρετικά δύσκολη γεωπολιτική συγκυρία σε πολιτικό αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιαστεί ως επιτυχία.
Οι ΗΠΑ απέτυχαν παταγωδώς...
Στη Μέση Ανατολή, η κυβέρνηση του Donald Trump περνά από τη στρατιωτική πίεση σε μια τεράστια επιχείρηση οικονομικού αποκλεισμού του Ιράν.
Στην Ανατολική Ασία, την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί το ακριβώς αντίθετο: χαμηλώνει τους τόνους απέναντι στη Βόρεια Κορέα, περιορίζει στρατιωτικές ασκήσεις με τη Βόρεια Κορέα και δηλώνει ότι σκοπεύει να συναντήσει ξανά τον Kim Jong Un μέσα στο 2026.
Η σύμπτωση έχει προκαλέσει πλήθος γεωπολιτικών ερμηνειών. Ρωσικά μέσα παρουσιάζουν τις κινήσεις αυτές ως προσπάθεια του Trump να αναζητήσει μια διπλωματική «νίκη» στην Κορεατική Χερσόνησο, εάν η πίεση προς το Ιράν δεν αποδώσει τα αποτελέσματα που επιθυμεί.
Τα πραγματικά γεγονότα, ωστόσο, είναι ήδη αρκετά εντυπωσιακά.
«Οικονομική D-Day»: Η Washington επιχειρεί να κόψει όλες τις αρτηρίες του Ιράν
Στις 24 Αυγούστου η κυβέρνηση Trump ανακοίνωσε επισήμως την Operation Economic Outcast, μια νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης που έχει ως δηλωμένο στόχο τη δραστική απομόνωση του Ιράν από το διεθνές χρηματοπιστωτικό και εμπορικό σύστημα.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent περιέγραψε την επιχείρηση ως μια διαρκή οικονομική επίθεση, προειδοποιώντας ότι εταιρείες και κράτη που συνεχίζουν να διευκολύνουν συγκεκριμένες ιρανικές δραστηριότητες κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπα με αμερικανικές κυρώσεις και αποκλεισμό από το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ.
Στο πρώτο κύμα μπήκαν στο στόχαστρο σχεδόν 60 εταιρείες, πρόσωπα και πλοία σε διάφορες χώρες.
Παράλληλα, η Washington διεύρυνε τον κίνδυνο επιβολής δευτερογενών κυρώσεων σε πέντε κρίσιμους τομείς:
- ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία,
- τεχνολογία,
- χρυσό,
- αεροπορία,
- ναυτιλία.
Οι αμερικανικές αρχές υποστηρίζουν ότι τα δίκτυα αυτά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή εσόδων από το πετρέλαιο, την απόκτηση πυρηνικής και πυραυλικής τεχνολογίας, κυβερνοεπιχειρήσεις και παράκαμψη των υφιστάμενων κυρώσεων.
Το τελεσίγραφο του Scott Bessent προς τον πλανήτη
Το μήνυμα της Washington δεν απευθύνεται μόνο στην Τεχεράνη.
Απευθύνεται σε τράπεζες, ναυτιλιακές επιχειρήσεις, εμπορικούς ομίλους και κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Scott Bessent δήλωσε ότι οι χώρες θα κληθούν να περιορίσουν συγκεκριμένες δραστηριότητες που συνδέονται με το Ιράν μέσα σε χρονικά περιθώρια που θα τους δοθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε ότι το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα προχωρήσει σε μέτρα.
Η ουσία είναι απλή και εξαιρετικά σκληρή:
Όποιος θέλει να έχει πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα θα πρέπει να υπολογίζει πολύ σοβαρά το κόστος των συναλλαγών του με το Ιράν.
Αλλά εδώ αρχίζει και το μεγαλύτερο πρόβλημα της αμερικανικής στρατηγικής.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» λέγεται Κίνα
Το Ιράν μπορεί να βρίσκεται υπό κυρώσεις επί δεκαετίες, όμως δεν είναι οικονομικά μόνο του.
Η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και έναν από τους βασικότερους οικονομικούς διαύλους της Τεχεράνης.
Και παρά τη σκληρή ρητορική της «Επιχείρηση Οικονομικός Απόκληρος», η πρώτη δέσμη μέτρων δεν χτύπησε τις μεγαλύτερες κινεζικές τράπεζες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια πραγματική χρηματοπιστωτική σύγκρουση μεταξύ Washington και Beijing.
Αμερικανικά μέτρα έπληξαν ορισμένες εταιρείες στην Κίνα και στο Χονγκ Κονγκ, όχι όμως τα μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα μπορούσαν να μετατρέψουν την εκστρατεία κατά του Ιράν σε οικονομική αναμέτρηση ΗΠΑ–Κίνας.
Και αυτό αποκαλύπτει το μεγαλύτερο δίλημμα της Washington:
Μπορείς πραγματικά να απομονώσεις πλήρως το Ιράν χωρίς να συγκρουστείς οικονομικά με την Κίνα;
Προς το παρόν, η απάντηση παραμένει αβέβαιη.
Το Πεκίνο λέει «όχι» στις αμερικανικές κυρώσεις
Η κινεζική κυβέρνηση έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι αντιτίθεται στις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις και ότι σκοπεύει να υπερασπιστεί τα οικονομικά της συμφέροντα.
Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Lin Jian κάλεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να εγκαταλείψουν τη λογική της μονομερούς πίεσης, καθώς το Πεκίνο επιμένει ότι οι νόμιμες οικονομικές σχέσεις του με τρίτες χώρες δεν πρέπει να καθορίζονται από την Washington.
Εδώ βρίσκεται πιθανότατα και το σημείο που θα κρίνει την επιτυχία ή την αποτυχία της επιχείρησης.
Η Washington μπορεί να πιέσει μικρότερες εταιρείες.
Μπορεί να απειλήσει τράπεζες.
Μπορεί να παγώσει περιουσιακά στοιχεία.
Αλλά μια πραγματική προσπάθεια διακοπής των κινεζικών αγορών ιρανικού πετρελαίου θα μπορούσε να ανοίξει ένα εντελώς διαφορετικό και πολύ μεγαλύτερο οικονομικό μέτωπο.
Το Ιράν απαντά: «Δεν θα μας στραγγαλίσετε»
Η αντίδραση της Τεχεράνης ήταν άμεση.
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών κατήγγειλε τη νέα διεύρυνση των κυρώσεων και υποστήριξε ότι η Washington παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, ενώ η ιρανική κυβέρνηση διαμηνύει ότι δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει τις βασικές πολιτικές της υπό οικονομική πίεση.
Το Ιράν έχει επίσης ένα σημαντικό πλεονέκτημα που δεν διέθεταν άλλα κράτη τα οποία βρέθηκαν αντιμέτωπα με ανάλογες κυρώσεις:
δεκαετίες εμπειρίας στην παράκαμψή τους.
Δίκτυα μεσαζόντων, εταιρείες-βιτρίνες, συναλλαγές εκτός δολαρίου, μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, κινεζικές αγορές και ένα σύνθετο «σκιώδες» χρηματοπιστωτικό σύστημα έχουν επιτρέψει στην Tehran να συνεχίσει να αποκτά έσοδα.
Το Reuters σημειώνει ότι το τεράστιο δίκτυο παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην προσπάθεια οικονομικής απομόνωσής του.
Το μεγάλο ρήγμα: τα ΗΑΕ παγώνουν τις συναλλαγές με το Ιράν
Η σημαντικότερη μέχρι στιγμής εξέλιξη για την αμερικανική στρατηγική ήρθε από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν στις 19 Αυγούστου την αναστολή όλων των εμπορικών, εμπορευματικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη νέα περιφερειακή κλιμάκωση.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερο βάρος επειδή το Dubai αποτελούσε επί χρόνια έναν από τους σημαντικότερους κόμβους μέσω των οποίων περνούσαν ιρανικές συναλλαγές και εμπορεύματα.
Ο Scott Bessent έχει ήδη χαιρετίσει τη συνεργασία των Εμιράτων.
Αλλά η προσχώρηση μιας χώρας δεν ισοδυναμεί με παγκόσμια απομόνωση της Τεχεράνης.
Το ιρανικό «σκιώδες σύστημα» είναι ο εφιάλτης της Washington
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους Αμερικανούς δεν είναι η επίσημη οικονομία.
Είναι όλα όσα κινούνται έξω από αυτήν.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα και έρευνες διεθνών μέσων, το Ιράν χρησιμοποιεί εταιρικά δίκτυα σε οικονομικά κέντρα όπως το Hong Kong, το Dubai και τη Σιγκαπούρη, συναλλαγές σε άλλα νομίσματα, μεταφορές πετρελαίου μέσω τρίτων και πολύπλοκες δομές πληρωμών.
Η Wall Street Journal αναφέρει ότι περισσότερο από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου καταλήγει στην Κίνα και ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί ολοένα περισσότερο το κινεζικό yuan και άλλους μηχανισμούς ώστε να περιορίζει την έκθεσή της στο δολάριο.
Εάν αυτά τα κανάλια παραμείνουν ανοιχτά, η «πλήρης απομόνωση» που διακηρύσσει η Washington θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί.
Και ξαφνικά… Kim Jong Un
Ενώ όμως ο Trump ανεβάζει την πίεση στη Μέση Ανατολή, στην άλλη άκρη της Ασίας κάνει μια θεαματική στροφή.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε στις 19 Αυγούστου ότι αναμένει να συναντήσει τον Kim Jong Un μέσα στο 2026.
«Ναι, θα τον συναντήσω», απάντησε όταν ρωτήθηκε σχετικά από δημοσιογράφους.
Ο Trump υποστήριξε επίσης ότι ο Kim είχε ανταποκριθεί στις προσπάθειές του για επανέναρξη της επικοινωνίας, χαρακτηρίζοντας την απάντηση «πολύ θετική».
Δεν υπάρχει, πάντως, ακόμη ανακοινωμένη ημερομηνία ή επίσημα συμφωνημένη σύνοδος κορυφής.
Ο Trump μειώνει τις ασκήσεις και στέλνει μήνυμα στην Pyongyang
Η κίνηση δεν περιορίστηκε στα λόγια.
Η Washington περιόρισε τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με τη Βόρεια Κορέα, με τον Trump να χαρακτηρίζει τις μεγάλης κλίμακας ασκήσεις μήνυμα που θα μπορούσε να θεωρηθεί «εχθρικό» από την Pyongyang.
Οι ασκήσεις Ulchi Freedom Shield ολοκληρώθηκαν νωρίτερα και μειώθηκαν ορισμένες δραστηριότητες πεδίου.
Η Βόρεια Κορέα, πάντως, δεν έσπευσε να ανταποδώσει τη χειρονομία.
Λίγες ημέρες αργότερα πραγματοποίησε νέα εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων, ενώ η Kim Yo Jong, αδελφή του Kim Jong Un και ιδιαίτερα ισχυρή προσωπικότητα του καθεστώτος, χαρακτήρισε ανεπαρκή την αμερικανική κίνηση.
Ταυτόχρονα, όμως, παραδέχθηκε ότι η προσωπική σχέση Trump–Kim εξακολουθεί να είναι «εξαιρετική».
Το φάντασμα του 2018 επιστρέφει
Οι δύο άνδρες γνωρίζονται καλά.
Ο Donald Trump και ο Kim Jong Un συναντήθηκαν τρεις φορές κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Trump: στη Σιγκαπούρη το 2018, στο Hanoi το 2019 και αργότερα στην αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη μεταξύ των δύο Κορεών.
Οι συναντήσεις δημιούργησαν τεράστια διεθνή δημοσιότητα αλλά δεν κατέληξαν σε συμφωνία που να τερματίζει το πυρηνικό πρόγραμμα της Βόρειας Κορέας.
Τώρα ο Trump επιχειρεί να ξανανοίξει την πόρτα.
Η Wall Street Journal, σύμφωνα με το Reuters, ανέφερε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ζητήσει από συνεργάτες του να εξετάσουν συνάντηση ακόμη και το φθινόπωρο, πιθανόν κοντά στο ταξίδι του στην Ασία για την APEC. Το Reuters σημείωσε ότι δεν είχε επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον σχεδιασμό.
Shenzhen: το πιθανό σκηνικό του μεγάλου διπλωματικού θεάματος
Η APEC Economic Leaders' Week πρόκειται να πραγματοποιηθεί στη Shenzhen της Κίνας την εβδομάδα της 16ης Νοεμβρίου 2026.
Η Βόρεια Κορέα δεν είναι μέλος της APEC και, συνεπώς, ο Kim Jong Un δεν αναμένεται να συμμετάσχει στη σύνοδο.
Αυτό όμως δεν αποκλείει θεωρητικά μια ξεχωριστή συνάντηση Trump–Kim στην περιοχή πριν ή μετά την APEC.
Προς το παρόν πρόκειται για σενάριο και όχι για κλεισμένο ραντεβού.
Το μεγάλο στοίχημα: θα δεχτεί ποτέ ο Kim να «παγώσει» τα πυρηνικά;
Εδώ αρχίζει το πραγματικά δύσκολο κομμάτι.
Η Pyongyang έχει καταστήσει σαφές εδώ και χρόνια ότι θεωρεί το πυρηνικό της οπλοστάσιο βασικό στοιχείο της εθνικής της ασφάλειας.
Επομένως, μια επιστροφή στο παλιό μοντέλο της «πλήρους αποπυρηνικοποίησης» μοιάζει σήμερα ακόμη δυσκολότερη.
Αυτό έχει οδηγήσει αναλυτές να εξετάζουν ένα διαφορετικό σενάριο:
αντί η Washington να απαιτεί άμεση εξάλειψη του πυρηνικού οπλοστασίου, θα μπορούσε κάποτε να επιδιώξει περιορισμό, πάγωμα ή έλεγχο της περαιτέρω ανάπτυξής του.
Μια τέτοια συμφωνία θα αποτελούσε τεράστια αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής και θα προκαλούσε σοβαρές ανησυχίες σε Νότια Κορέα και Ιαπωνία.
Δεν υπάρχει σήμερα επιβεβαιωμένη πρόταση του Trump προς τον Kim για τέτοιο «πάγωμα».
Συναγερμός στη Νότια Κορέα: «Μήπως η Washington αλλάζει τους κανόνες;»
Οι τελευταίες κινήσεις του Trump έχουν ήδη δημιουργήσει ανησυχία στη Σεούλ.
Το Reuters αναφέρει ότι η νέα προσέγγιση προς τον Kim, σε συνδυασμό με τη μείωση των στρατιωτικών ασκήσεων, έχει ενισχύσει τις αμφιβολίες στην Ασία σχετικά με το πόσο προβλέψιμες θα παραμείνουν οι αμερικανικές δεσμεύσεις ασφαλείας.
Παρά τις ανησυχίες, Washington και Seoul ανακοίνωσαν ότι συνεχίζουν τον στενό συντονισμό για την αντιμετώπιση του βορειοκορεατικού πυρηνικού προγράμματος.
Επομένως, η εικόνα δεν είναι ότι οι ΗΠΑ «εγκαταλείπουν» τη Νότια Κορέα.
Είναι ότι ο Trump δοκιμάζει ξανά την προσωπική διπλωματία με τον Kim ενώ προσπαθεί ταυτόχρονα να διατηρήσει την αμερικανική συμμαχία με τη Σεούλ.
Δύο αντίθετοι δρόμοι για τον Trump
Και κάπως έτσι προκύπτει μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σημερινής αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Απέναντι στο Ιράν:
κυρώσεις, οικονομικός αποκλεισμός, δευτερογενείς απειλές και προσπάθεια διεθνούς απομόνωσης.
Απέναντι στη Βόρεια Κορέα:
προσωπική διπλωματία, περιορισμός στρατιωτικών ασκήσεων και πρόσκληση για νέα συνάντηση.
Η Washington δείχνει ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει δύο εντελώς διαφορετικές μεθόδους απέναντι σε δύο από τους πιο δύσκολους αντιπάλους της.
Το ερώτημα είναι αν κάποια από τις δύο θα λειτουργήσει.
Μπορεί να γίνει μπούμερανγκ;
Το αμερικανικό σχέδιο έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα: το δολάριο και το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστια παγκόσμια ισχύ.
Αλλά έχει και μια σοβαρή αδυναμία.
Όσο περισσότερες χώρες θεωρούν ότι μπορούν να γίνουν στόχος δευτερογενών κυρώσεων για συναλλαγές που η Washington δεν εγκρίνει, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κίνητρο για την ανάπτυξη εμπορικών μηχανισμών που δεν βασίζονται στο δολάριο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Operation Economic Outcast είναι «καταδικασμένη» να αποτύχει, όπως υποστηρίζει το ρωσικό άρθρο.
Οι κυρώσεις μπορούν να προκαλέσουν πραγματικό οικονομικό κόστος.
Το δυσκολότερο είναι να επιτύχουν τον πολύ πιο φιλόδοξο στόχο που έχει θέσει η κυβέρνηση Trump: την πλήρη οικονομική απομόνωση του Ιράν.
Και όσο η Κίνα παραμένει σημαντικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, αυτό το στοίχημα παραμένει ανοιχτό.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών