Ο Trump με τη δήλωσε ότι δεν θέλει να συνομιλήσει με το Ιράν, ουσιαστικά στέλνει στην Τεχεράνη ένα ψυχολογικό μήνυμα: «Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω, οι όροι του Ιουνίου δεν είναι πλέον εγγυημένοι».
(upd6) Έξι μήνες συμπληρώνονται σήμερα Παρασκευή 28 Αυγούστου από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, με βασικό στόχο να μεταμορφώσουν τη Μέση Ανατολή μέσω στρατιωτικής ισχύος.
Η περιοχή πράγματι άλλαξε, αλλά όχι με τον τρόπο που ήλπιζαν.
Η Ισλαμική Δημοκρατία επέζησε από τη δολοφονία κορυφαίων ηγετών της και από εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών, ενώ βρήκε έναν ισχυρό μοχλό πίεσης στα Στενά του Hormuz.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου είδαν να εμφανίζονται ανησυχητικά κενά στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, στην οποία βασίζονταν επί δεκαετίες, και ορισμένα από αυτά εξετάζουν πλέον εναλλακτικές λύσεις.
Το Ισραήλ έχει για ακόμη μία φορά καταφέρει βαριά πλήγματα στους εχθρούς του χωρίς όμως να τους νικήσει και, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια πολέμου στη Γάζα και νέες καταλήψεις εδαφών, κινδυνεύει ακόμα και με … ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον στενότερο σύμμαχό του.
Οι ελπίδες για εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία - έναν ακόμη μακροχρόνιο στόχο των ΗΠΑ και του Ισραήλ - έχουν εξασθενήσει ακόμη περισσότερο.
Τώρα, όμως, η κρίση εισέρχεται σε νέα φάση.
Η Ουάσιγκτον δείχνει να εγκαταλείπει την ιδέα επιστροφής στη συμφωνία του Ιουνίου, οι περιφερειακοί μεσολαβητές προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό έναν δίαυλο αποκλιμάκωσης και οι αγορές προεξοφλούν ότι μια γρήγορη συμφωνία απομακρύνεται.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι δύο πλευρές μπορούν να επιστρέψουν εκεί όπου βρίσκονταν πριν.
Είναι αν μπορούν να οικοδομήσουν μια εντελώς νέα συμφωνία πριν η σύγκρουση αλλάξει οριστικά την αρχιτεκτονική ασφαλείας ολόκληρης της περιοχής...
Λάθος υπολογισμός
Όταν επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ήλπιζαν να ανατρέψουν τη θρησκευτική ηγεσία του και να την αντικαταστήσουν με μια φιλοδυτική κυβέρνηση.
Αντ’ αυτού, κατέληξαν αντιμέτωποι με ένα «πιο σκληρό και πολύ ριζοσπαστικό καθεστώς», δήλωσε η Barbara Leaf, πρώην πρέσβης και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδια για τη Μέση Ανατολή στην κυβέρνηση Biden.
«Η αντιμετώπισή του θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, για να το θέσουμε ήπια», είπε.
Η αυτοπεποίθηση του Ιράν, πρόσθεσε, «έχει αυξηθεί με την πάροδο των μηνών, καθώς θεωρεί ότι όχι μόνο μπορεί να επιβιώσει, αλλά μπορεί και να επικρατήσει, μπορεί να αναδιαμορφώσει το περιφερειακό τοπίο».
Το Ιράν βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση πριν από την επίθεση
Πριν από τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία έμοιαζε πιο ευάλωτη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά την εισβολή του Ιράκ του Saddam Hussein το 1980.
Το ιρανικό νόμισμα είχε καταρρεύσει, προκαλώντας ορισμένες από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην ιστορία της χώρας, οι οποίες καταστάλθηκαν βίαια τον Ιανουάριο, με χιλιάδες νεκρούς.
Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πλήξει τις στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν κατά τη διάρκεια ενός πολέμου 12 ημερών το προηγούμενο καλοκαίρι, ενώ οι ένοπλοι σύμμαχοί του είχαν αποδυναμωθεί στους πολέμους που ακολούθησαν την επίθεση της Hamas από τη Γάζα στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Αλλαγή δυναμικής
Ωστόσο, η δυναμική άλλαξε λίγο μετά τα πρώτα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα.
Οι ηγέτες του Ιράν αντικαταστάθηκαν γρήγορα και ο πληθυσμός, που αναζητούσε καταφύγιο από τον πόλεμο, αγνόησε τις εκκλήσεις των επιτιθέμενων να εξεγερθεί ξανά.
Το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Hormuz, μια κρίσιμη εμπορική οδό για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, και επιτέθηκε σε χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικά στρατεύματα, προκαλώντας αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο και υπέγραψε συμφωνία με το Ιράν τον Ιούνιο, η οποία κατέρρευσε λίγες εβδομάδες αργότερα.
Ριψοκίνδυνο στοίχημα
Το Ιράν είναι πλέον αποφασισμένο να ασκεί μόνιμο έλεγχο στα Στενά, χρησιμοποιώντας τα ως μέσο αποτροπής μελλοντικών επιθέσεων και ως εργαλείο για την εξασφάλιση άλλων παραχωρήσεων, ενώ παράλληλα δεν υποχωρεί στο αμφιλεγόμενο πυρηνικό του πρόγραμμα.
Πρόκειται για ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα, ιδίως καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες εντείνουν τον αποκλεισμό και υπόσχονται νέες κυρώσεις εναντίον της ήδη βαριά πληγείσας ιρανικής οικονομίας.
«Το Ιράν απέδειξε ότι το Hormuz του προσφέρει σημαντική διαπραγματευτική ισχύ, αλλά μια παρατεταμένη διατάραξη βλάπτει επίσης τους γείτονές του, την Κίνα και την παγκόσμια οικονομία, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει την αναζήτηση εναλλακτικών οδών αντί των Στενών», δήλωσε ο Yoel Guzansky, ειδικός για το Ιράν και τον Κόλπο στο Institute for National Security Studies του Ισραήλ.
«Ο κίνδυνος για την Τεχεράνη είναι να συγχέει την ικανότητά της να επιβιώνει με τη νίκη και να απαιτεί περισσότερα από όσα μπορεί να της εξασφαλίσει η διαπραγματευτική της ισχύς», πρόσθεσε.
Οι χώρες του Κόλπου αμφισβητούν τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας
Επί δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δεσμευθεί να προστατεύουν τους πλούσιους εξαγωγείς πετρελαίου του Κόλπου από εξωτερική επίθεση, χρησιμοποιώντας ένα εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών βάσεων σε ολόκληρη την περιοχή.
Η συμφωνία αυτή συνέβαλε στην ασφάλεια των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών, απέτρεψε αρχικά το Ιράκ του Saddam Hussein και αργότερα το Ιράν, ενώ βοήθησε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλα κράτη του Κόλπου να μετατραπούν σε εστίες ευημερίας μέσα σε μια ασταθή περιοχή.
Η αμερικανική δέσμευση είχε δοκιμαστεί και στο παρελθόν, αλλά ποτέ με αυτόν τον τρόπο.
Το Ιράν απάντησε εναντίον του Ισραήλ, αλλά έστρεψε επίσης τους πυραύλους και τα drones του εναντίον κρατών του Κόλπου που ήλπιζαν να μείνουν εκτός του πολέμου.
Έπληξε αμερικανικές βάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, ασκώντας μεγάλη πίεση στις αεράμυνες και μειώνοντας τα αμερικανικά αποθέματα προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων.
Πρωτοφανείς επιθέσεις
Το Ιράν απάντησε επίσης σε επιθέσεις κατά των πολιτικών υποδομών του πλήττοντας μονάδες αφαλάτωσης γειτονικών χωρών.
Αυτό προκάλεσε φόβους ότι ένας πόλεμος που ξεκίνησε χωρίς διαβούλευση με τις χώρες του Κόλπου θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφικές επιθέσεις εναντίον των υποδομών ύδρευσης και ηλεκτροδότησής τους.
«Το γεγονός ότι ο πόλεμος ξεκίνησε χωρίς σαφή πολιτικό στόχο και αντίθετα προς τις συμβουλές βασικών περιφερειακών εταίρων, καθώς και το ότι δεν υπήρξαν σαφείς ενδείξεις για κάποιο Plan B όταν οι αρχικές επιθέσεις απέτυχαν να εκτοπίσουν το ιρανικό καθεστώς, είναι πιθανό να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ολόκληρη την περιοχή και η αποκατάστασή της μπορεί να χρειαστεί χρόνο», δήλωσε ο Kristian Coates Ulrichsen, ειδικός σε ζητήματα του Κόλπου στο Baker Institute for Public Policy του Rice University.
Τον περασμένο μήνα, η Σαουδική Αραβία προχώρησε σε μια νέα αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν και την Τουρκία, μια πρώτη ένδειξη ότι παραδοσιακοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών ενδέχεται να αναζητούν νέες ρυθμίσεις ασφαλείας.
Ωστόσο, οι επιλογές τους είναι περιορισμένες.
«Το δίλημμα που αντιμετωπίζουν τα κράτη του Κόλπου είναι ότι δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική λύση απέναντι στο πλήρες φάσμα των αμυντικών και ασφαλιστικών δικτύων με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Ulrichsen.
Το Ισραήλ πλήττει εχθρούς, αλλά κινδυνεύει να χάσει τον στενότερο φίλο του
Η υποστηριζόμενη από το Ιράν Hezbollah του Λιβάνου εκτόξευσε πυραύλους εναντίον του Ισραήλ λίγες ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, προκαλώντας σφοδρές αεροπορικές επιδρομές αντιποίνων και μία ακόμη χερσαία εισβολή.
Το Ισραήλ έχει καταλάβει εκ νέου μεγάλα τμήματα του νότιου Λιβάνου, προσθέτοντάς τα στις ευρύτερες εδαφικές καταλήψεις που ακολούθησαν την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.
Οι πολυάριθμες τακτικές νίκες του συνοδεύονται από αυξανόμενο κόστος διεθνούς απομόνωσης.
Το Ισραήλ έχει κατηγορηθεί ευρέως για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu έχει κατηγορηθεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας — κατηγορίες τις οποίες το Ισραήλ απορρίπτει κατηγορηματικά.
Μεγαλύτερη ανησυχία για το Ισραήλ προκαλεί ωστόσο η πρωτοφανής διάβρωση της υποστήριξής του στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η τάση αυτή επιταχύνθηκε καθώς ορισμένοι επικριτές άρχισαν να θεωρούν ότι το Ισραήλ παρέσυρε τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή, μια αντίληψη στην οποία κατά καιρούς έχει δώσει βάση και η ίδια η κυβέρνηση Trump.
Καθώς ο πόλεμος εξελίχθηκε σε αδιέξοδο στη διάρκεια του καλοκαιριού, έντονοι επικριτές του Ισραήλ κέρδισαν ορισμένες σημαντικές προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ περισσότεροι από τους μισούς Δημοκρατικούς στη Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισαν υπέρ της περικοπής της βοήθειας προς το Ισραήλ.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενη κριτική από τη δεξιά.
Πέρα από την επιδείνωση του κλίματος στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν μειωθεί και οι πιθανότητες ενίσχυσης των σχέσεων με άλλες χώρες.
Η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας φαίνεται ολοένα και πιο μακρινή.
«Οι συγκρούσεις που σάρωσαν την περιοχή μετά τις 7 Οκτωβρίου οδήγησαν αξιωματούχους στη Σαουδική Αραβία να θεωρούν ότι η σημερινή ισραηλινή ηγεσία συμβάλλει στην περιφερειακή αστάθεια και, συνεπώς, δεν αποτελεί αυτή τη στιγμή βιώσιμο διπλωματικό εταίρο», δήλωσε ο Ulrichsen.
Τι συμβαίνει σήμερα
Έξι μήνες μετά τον πρώτο βομβαρδισμό των ΗΠΑ και του Ισραήλ, είναι σαφές πως οι Αμερικανοί έχουν υποστεί μια στρατιωτική ταπείνωση ενώ έχουν εμπλακεί σε ένα διπλωματικό αδιέξοδο.
Υπό αυτά τα δεδομένα, ο Trump άλλαξε τη στρατηγική του.
Η Wall Street Journal, επικαλούμενη ενημερωμένες πηγές, ανέφερε ότι η κυβέρνηση του Donald Trump έχει γνωστοποιήσει στους μεσολαβητές πως δεν ενδιαφέρεται για την αναβίωση της συμφωνίας του Ιουνίου με το Ιράν.
Το Reuters αναμετέδωσε επίσης την πληροφορία και, παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον δήλωσε επισήμως πως αυτή τη στιγμή δεν βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε την ίδια ημέρα που ο Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ, συναντήθηκε στην Τεχεράνη με τον Abbas Araghchi και συζήτησε μαζί του τρόπους αποκλιμάκωσης, επιστροφής στον διάλογο και ένα προσωρινό σχέδιο που αφορά τα Στενά του Hormuz.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ επιβεβαίωσε επισήμως τόσο τη συνάντηση όσο και τη συνέχιση των προσπαθειών για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για διαπραγματεύσεις.
Διαφορετικό μήνυμα
Ωστόσο, το μήνυμα της Ουάσιγκτον είναι προς το παρόν διαφορετικό: Η διαμεσολάβηση συνεχίζεται· οι απευθείας διαπραγματεύσεις όχι.
Και, το σημαντικότερο, ο Trump φαίνεται να μην είναι διατεθειμένος να επαναφέρει στο τραπέζι την ίδια συμφωνία του Ιουνίου.
Γιατί αυτή η είδηση μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα;
Διότι τις τελευταίες ημέρες το Πακιστάν, το Ομάν και το Κατάρ προσπάθησαν σχεδόν ταυτόχρονα να ενεργοποιήσουν έναν δίαυλο εξόδου από την κρίση.
Εάν το δημοσίευμα της Wall Street Journal αποτυπώνει πράγματι την τελική θέση του Trump, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς «να επιστρέψουν οι δύο πλευρές στην προηγούμενη συμφωνία».
Θα πρέπει να δημιουργηθεί μια νέα συμφωνία.
Και αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες πιθανές διαπραγματεύσεις ενδέχεται να ξεκινήσουν από το μηδέν και με νέες απαιτήσεις από την Ουάσιγκτον.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση: μετά τη δημοσιοποίηση της είδησης ότι μειώνονται οι πιθανότητες συμφωνίας, το Brent ολοκλήρωσε τις συναλλαγές της Πέμπτης με άνοδο 2,1%, στα 89,70 δολάρια.
Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι και η αγορά εκτιμά πλέον ως μικρότερη την πιθανότητα μιας γρήγορης διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
Η σημαντικότερη διάσταση της είδησης
Ο Trump ουσιαστικά στέλνει στην Τεχεράνη ένα ψυχολογικό μήνυμα: «Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω· οι όροι του Ιουνίου δεν είναι πλέον εγγυημένοι».
Η τακτική αυτή αυξάνει το κόστος της καθυστέρησης, καθώς το Ιράν πρέπει να υπολογίσει εάν η συνέχιση της αντίστασης μπορεί να βελτιώσει τη θέση του ή εάν κάθε επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων θα αρχίζει με αυστηρότερους όρους.
Ωστόσο, αυτό το παιχνίδι δεν είναι χωρίς κινδύνους ούτε για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εάν η Τεχεράνη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η προηγούμενη συμφωνία δεν μπορεί πλέον να αναβιώσει και ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει αποκλειστικά την αύξηση της πίεσης, τότε μπορεί να μειωθεί και το κίνητρο του Ιράν να κάνει παραχωρήσεις στο ζήτημα των Στενών του Hormuz
Σε αυτή την περίπτωση, η διαμεσολάβηση του Κατάρ, του Ομάν και του Πακιστάν, αντί να έχει ως αποστολή την «αναβίωση της συμφωνίας», θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πολύ δυσκολότερο έργο: τη δημιουργία μιας νέας συμφωνίας μέσα από έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη έξι μήνες.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που πρέπει να παρακολουθηθεί: είναι η Τεχεράνη διατεθειμένη να συζητήσει ένα νέο πλαίσιο ή η απάντησή της θα είναι η ενίσχυση της δικής της πίεσης;
www.bankingnews.gr
Η περιοχή πράγματι άλλαξε, αλλά όχι με τον τρόπο που ήλπιζαν.
Η Ισλαμική Δημοκρατία επέζησε από τη δολοφονία κορυφαίων ηγετών της και από εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών, ενώ βρήκε έναν ισχυρό μοχλό πίεσης στα Στενά του Hormuz.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου είδαν να εμφανίζονται ανησυχητικά κενά στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, στην οποία βασίζονταν επί δεκαετίες, και ορισμένα από αυτά εξετάζουν πλέον εναλλακτικές λύσεις.
Το Ισραήλ έχει για ακόμη μία φορά καταφέρει βαριά πλήγματα στους εχθρούς του χωρίς όμως να τους νικήσει και, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια πολέμου στη Γάζα και νέες καταλήψεις εδαφών, κινδυνεύει ακόμα και με … ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον στενότερο σύμμαχό του.
Οι ελπίδες για εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία - έναν ακόμη μακροχρόνιο στόχο των ΗΠΑ και του Ισραήλ - έχουν εξασθενήσει ακόμη περισσότερο.
Τώρα, όμως, η κρίση εισέρχεται σε νέα φάση.
Η Ουάσιγκτον δείχνει να εγκαταλείπει την ιδέα επιστροφής στη συμφωνία του Ιουνίου, οι περιφερειακοί μεσολαβητές προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό έναν δίαυλο αποκλιμάκωσης και οι αγορές προεξοφλούν ότι μια γρήγορη συμφωνία απομακρύνεται.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι δύο πλευρές μπορούν να επιστρέψουν εκεί όπου βρίσκονταν πριν.
Είναι αν μπορούν να οικοδομήσουν μια εντελώς νέα συμφωνία πριν η σύγκρουση αλλάξει οριστικά την αρχιτεκτονική ασφαλείας ολόκληρης της περιοχής...
Λάθος υπολογισμός
Όταν επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ήλπιζαν να ανατρέψουν τη θρησκευτική ηγεσία του και να την αντικαταστήσουν με μια φιλοδυτική κυβέρνηση.
Αντ’ αυτού, κατέληξαν αντιμέτωποι με ένα «πιο σκληρό και πολύ ριζοσπαστικό καθεστώς», δήλωσε η Barbara Leaf, πρώην πρέσβης και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδια για τη Μέση Ανατολή στην κυβέρνηση Biden.
«Η αντιμετώπισή του θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, για να το θέσουμε ήπια», είπε.
Η αυτοπεποίθηση του Ιράν, πρόσθεσε, «έχει αυξηθεί με την πάροδο των μηνών, καθώς θεωρεί ότι όχι μόνο μπορεί να επιβιώσει, αλλά μπορεί και να επικρατήσει, μπορεί να αναδιαμορφώσει το περιφερειακό τοπίο».
Το Ιράν βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση πριν από την επίθεση
Πριν από τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία έμοιαζε πιο ευάλωτη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά την εισβολή του Ιράκ του Saddam Hussein το 1980.
Το ιρανικό νόμισμα είχε καταρρεύσει, προκαλώντας ορισμένες από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην ιστορία της χώρας, οι οποίες καταστάλθηκαν βίαια τον Ιανουάριο, με χιλιάδες νεκρούς.
Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πλήξει τις στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν κατά τη διάρκεια ενός πολέμου 12 ημερών το προηγούμενο καλοκαίρι, ενώ οι ένοπλοι σύμμαχοί του είχαν αποδυναμωθεί στους πολέμους που ακολούθησαν την επίθεση της Hamas από τη Γάζα στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Αλλαγή δυναμικής
Ωστόσο, η δυναμική άλλαξε λίγο μετά τα πρώτα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα.
Οι ηγέτες του Ιράν αντικαταστάθηκαν γρήγορα και ο πληθυσμός, που αναζητούσε καταφύγιο από τον πόλεμο, αγνόησε τις εκκλήσεις των επιτιθέμενων να εξεγερθεί ξανά.
Το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Hormuz, μια κρίσιμη εμπορική οδό για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, και επιτέθηκε σε χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικά στρατεύματα, προκαλώντας αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο και υπέγραψε συμφωνία με το Ιράν τον Ιούνιο, η οποία κατέρρευσε λίγες εβδομάδες αργότερα.
Ριψοκίνδυνο στοίχημα
Το Ιράν είναι πλέον αποφασισμένο να ασκεί μόνιμο έλεγχο στα Στενά, χρησιμοποιώντας τα ως μέσο αποτροπής μελλοντικών επιθέσεων και ως εργαλείο για την εξασφάλιση άλλων παραχωρήσεων, ενώ παράλληλα δεν υποχωρεί στο αμφιλεγόμενο πυρηνικό του πρόγραμμα.
Πρόκειται για ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα, ιδίως καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες εντείνουν τον αποκλεισμό και υπόσχονται νέες κυρώσεις εναντίον της ήδη βαριά πληγείσας ιρανικής οικονομίας.
«Το Ιράν απέδειξε ότι το Hormuz του προσφέρει σημαντική διαπραγματευτική ισχύ, αλλά μια παρατεταμένη διατάραξη βλάπτει επίσης τους γείτονές του, την Κίνα και την παγκόσμια οικονομία, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει την αναζήτηση εναλλακτικών οδών αντί των Στενών», δήλωσε ο Yoel Guzansky, ειδικός για το Ιράν και τον Κόλπο στο Institute for National Security Studies του Ισραήλ.
«Ο κίνδυνος για την Τεχεράνη είναι να συγχέει την ικανότητά της να επιβιώνει με τη νίκη και να απαιτεί περισσότερα από όσα μπορεί να της εξασφαλίσει η διαπραγματευτική της ισχύς», πρόσθεσε.
Οι χώρες του Κόλπου αμφισβητούν τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας
Επί δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δεσμευθεί να προστατεύουν τους πλούσιους εξαγωγείς πετρελαίου του Κόλπου από εξωτερική επίθεση, χρησιμοποιώντας ένα εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών βάσεων σε ολόκληρη την περιοχή.
Η συμφωνία αυτή συνέβαλε στην ασφάλεια των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών, απέτρεψε αρχικά το Ιράκ του Saddam Hussein και αργότερα το Ιράν, ενώ βοήθησε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλα κράτη του Κόλπου να μετατραπούν σε εστίες ευημερίας μέσα σε μια ασταθή περιοχή.
Η αμερικανική δέσμευση είχε δοκιμαστεί και στο παρελθόν, αλλά ποτέ με αυτόν τον τρόπο.
Το Ιράν απάντησε εναντίον του Ισραήλ, αλλά έστρεψε επίσης τους πυραύλους και τα drones του εναντίον κρατών του Κόλπου που ήλπιζαν να μείνουν εκτός του πολέμου.
Έπληξε αμερικανικές βάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, ασκώντας μεγάλη πίεση στις αεράμυνες και μειώνοντας τα αμερικανικά αποθέματα προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων.
Πρωτοφανείς επιθέσεις
Το Ιράν απάντησε επίσης σε επιθέσεις κατά των πολιτικών υποδομών του πλήττοντας μονάδες αφαλάτωσης γειτονικών χωρών.
Αυτό προκάλεσε φόβους ότι ένας πόλεμος που ξεκίνησε χωρίς διαβούλευση με τις χώρες του Κόλπου θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφικές επιθέσεις εναντίον των υποδομών ύδρευσης και ηλεκτροδότησής τους.
«Το γεγονός ότι ο πόλεμος ξεκίνησε χωρίς σαφή πολιτικό στόχο και αντίθετα προς τις συμβουλές βασικών περιφερειακών εταίρων, καθώς και το ότι δεν υπήρξαν σαφείς ενδείξεις για κάποιο Plan B όταν οι αρχικές επιθέσεις απέτυχαν να εκτοπίσουν το ιρανικό καθεστώς, είναι πιθανό να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ολόκληρη την περιοχή και η αποκατάστασή της μπορεί να χρειαστεί χρόνο», δήλωσε ο Kristian Coates Ulrichsen, ειδικός σε ζητήματα του Κόλπου στο Baker Institute for Public Policy του Rice University.
Τον περασμένο μήνα, η Σαουδική Αραβία προχώρησε σε μια νέα αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν και την Τουρκία, μια πρώτη ένδειξη ότι παραδοσιακοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών ενδέχεται να αναζητούν νέες ρυθμίσεις ασφαλείας.
Ωστόσο, οι επιλογές τους είναι περιορισμένες.
«Το δίλημμα που αντιμετωπίζουν τα κράτη του Κόλπου είναι ότι δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική λύση απέναντι στο πλήρες φάσμα των αμυντικών και ασφαλιστικών δικτύων με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Ulrichsen.
Το Ισραήλ πλήττει εχθρούς, αλλά κινδυνεύει να χάσει τον στενότερο φίλο του
Η υποστηριζόμενη από το Ιράν Hezbollah του Λιβάνου εκτόξευσε πυραύλους εναντίον του Ισραήλ λίγες ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, προκαλώντας σφοδρές αεροπορικές επιδρομές αντιποίνων και μία ακόμη χερσαία εισβολή.
Το Ισραήλ έχει καταλάβει εκ νέου μεγάλα τμήματα του νότιου Λιβάνου, προσθέτοντάς τα στις ευρύτερες εδαφικές καταλήψεις που ακολούθησαν την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.
Οι πολυάριθμες τακτικές νίκες του συνοδεύονται από αυξανόμενο κόστος διεθνούς απομόνωσης.
Το Ισραήλ έχει κατηγορηθεί ευρέως για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu έχει κατηγορηθεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας — κατηγορίες τις οποίες το Ισραήλ απορρίπτει κατηγορηματικά.
Μεγαλύτερη ανησυχία για το Ισραήλ προκαλεί ωστόσο η πρωτοφανής διάβρωση της υποστήριξής του στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η τάση αυτή επιταχύνθηκε καθώς ορισμένοι επικριτές άρχισαν να θεωρούν ότι το Ισραήλ παρέσυρε τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή, μια αντίληψη στην οποία κατά καιρούς έχει δώσει βάση και η ίδια η κυβέρνηση Trump.
Καθώς ο πόλεμος εξελίχθηκε σε αδιέξοδο στη διάρκεια του καλοκαιριού, έντονοι επικριτές του Ισραήλ κέρδισαν ορισμένες σημαντικές προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ περισσότεροι από τους μισούς Δημοκρατικούς στη Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισαν υπέρ της περικοπής της βοήθειας προς το Ισραήλ.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενη κριτική από τη δεξιά.
Πέρα από την επιδείνωση του κλίματος στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν μειωθεί και οι πιθανότητες ενίσχυσης των σχέσεων με άλλες χώρες.
Η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας φαίνεται ολοένα και πιο μακρινή.
«Οι συγκρούσεις που σάρωσαν την περιοχή μετά τις 7 Οκτωβρίου οδήγησαν αξιωματούχους στη Σαουδική Αραβία να θεωρούν ότι η σημερινή ισραηλινή ηγεσία συμβάλλει στην περιφερειακή αστάθεια και, συνεπώς, δεν αποτελεί αυτή τη στιγμή βιώσιμο διπλωματικό εταίρο», δήλωσε ο Ulrichsen.
Τι συμβαίνει σήμερα
Έξι μήνες μετά τον πρώτο βομβαρδισμό των ΗΠΑ και του Ισραήλ, είναι σαφές πως οι Αμερικανοί έχουν υποστεί μια στρατιωτική ταπείνωση ενώ έχουν εμπλακεί σε ένα διπλωματικό αδιέξοδο.
Υπό αυτά τα δεδομένα, ο Trump άλλαξε τη στρατηγική του.
Η Wall Street Journal, επικαλούμενη ενημερωμένες πηγές, ανέφερε ότι η κυβέρνηση του Donald Trump έχει γνωστοποιήσει στους μεσολαβητές πως δεν ενδιαφέρεται για την αναβίωση της συμφωνίας του Ιουνίου με το Ιράν.
Το Reuters αναμετέδωσε επίσης την πληροφορία και, παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον δήλωσε επισήμως πως αυτή τη στιγμή δεν βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε την ίδια ημέρα που ο Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ, συναντήθηκε στην Τεχεράνη με τον Abbas Araghchi και συζήτησε μαζί του τρόπους αποκλιμάκωσης, επιστροφής στον διάλογο και ένα προσωρινό σχέδιο που αφορά τα Στενά του Hormuz.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ επιβεβαίωσε επισήμως τόσο τη συνάντηση όσο και τη συνέχιση των προσπαθειών για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για διαπραγματεύσεις.
Διαφορετικό μήνυμα
Ωστόσο, το μήνυμα της Ουάσιγκτον είναι προς το παρόν διαφορετικό: Η διαμεσολάβηση συνεχίζεται· οι απευθείας διαπραγματεύσεις όχι.
Και, το σημαντικότερο, ο Trump φαίνεται να μην είναι διατεθειμένος να επαναφέρει στο τραπέζι την ίδια συμφωνία του Ιουνίου.
Γιατί αυτή η είδηση μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα;
Διότι τις τελευταίες ημέρες το Πακιστάν, το Ομάν και το Κατάρ προσπάθησαν σχεδόν ταυτόχρονα να ενεργοποιήσουν έναν δίαυλο εξόδου από την κρίση.
Εάν το δημοσίευμα της Wall Street Journal αποτυπώνει πράγματι την τελική θέση του Trump, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς «να επιστρέψουν οι δύο πλευρές στην προηγούμενη συμφωνία».
Θα πρέπει να δημιουργηθεί μια νέα συμφωνία.
Και αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες πιθανές διαπραγματεύσεις ενδέχεται να ξεκινήσουν από το μηδέν και με νέες απαιτήσεις από την Ουάσιγκτον.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση: μετά τη δημοσιοποίηση της είδησης ότι μειώνονται οι πιθανότητες συμφωνίας, το Brent ολοκλήρωσε τις συναλλαγές της Πέμπτης με άνοδο 2,1%, στα 89,70 δολάρια.
Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι και η αγορά εκτιμά πλέον ως μικρότερη την πιθανότητα μιας γρήγορης διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
Η σημαντικότερη διάσταση της είδησης
Ο Trump ουσιαστικά στέλνει στην Τεχεράνη ένα ψυχολογικό μήνυμα: «Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω· οι όροι του Ιουνίου δεν είναι πλέον εγγυημένοι».
Η τακτική αυτή αυξάνει το κόστος της καθυστέρησης, καθώς το Ιράν πρέπει να υπολογίσει εάν η συνέχιση της αντίστασης μπορεί να βελτιώσει τη θέση του ή εάν κάθε επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων θα αρχίζει με αυστηρότερους όρους.
Ωστόσο, αυτό το παιχνίδι δεν είναι χωρίς κινδύνους ούτε για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εάν η Τεχεράνη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η προηγούμενη συμφωνία δεν μπορεί πλέον να αναβιώσει και ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει αποκλειστικά την αύξηση της πίεσης, τότε μπορεί να μειωθεί και το κίνητρο του Ιράν να κάνει παραχωρήσεις στο ζήτημα των Στενών του Hormuz
Σε αυτή την περίπτωση, η διαμεσολάβηση του Κατάρ, του Ομάν και του Πακιστάν, αντί να έχει ως αποστολή την «αναβίωση της συμφωνίας», θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πολύ δυσκολότερο έργο: τη δημιουργία μιας νέας συμφωνίας μέσα από έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη έξι μήνες.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που πρέπει να παρακολουθηθεί: είναι η Τεχεράνη διατεθειμένη να συζητήσει ένα νέο πλαίσιο ή η απάντησή της θα είναι η ενίσχυση της δικής της πίεσης;
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών