Κόκκινος συναγερμός: Ο Putin ξεδιπλώνει τα σχέδιά του και η Δύση βρίσκεται σε αδιέξοδο
Πίσω από τις διπλωματικές φιλοφρονήσεις, τις αναφορές στην ειρήνη και τα χαμόγελα της τριμερούς συνάντησης στη Κίνα, ο Vladimir Putin έστειλε ένα πολύ πιο σκληρό μήνυμα: η Μόσχα δεν βιάζεται να τελειώσει ο πόλεμος με οποιοδήποτε τίμημα. Θέλει ειρήνη, αλλά με τους δικούς της όρους – και όσο το Κίεβο δεν υποχωρεί, το πεδίο των μαχών παραμένει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί.
Τι αποκάλυψε η Shenzhen
Όταν, ύστερα από ένα ιδιαίτερα απαιτητικό, εξαντλητικό και μεγάλης πολιτικής σημασίας γεγονός, ένας από τους κεντρικούς πρωταγωνιστές παραμένει για περισσότερο από μία ώρα στη διάθεση των δημοσιογράφων, απαντώντας στις ερωτήσεις τους χωρίς αυστηρό συντονισμό και χωρίς να ελέγχει ο ίδιος ποιος θα πάρει τον λόγο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα αποκαλύψει πτυχές της πραγματικότητας που υπό διαφορετικές συνθήκες θα παρέμεναν άγνωστες. Ακόμη κι αν δεν υπάρξουν ξεκάθαρες αποκαλύψεις, είναι πιθανό να διατυπωθούν υπαινιγμοί και να δοθούν ενδείξεις για βαθύτερες παραμέτρους μιας κατάστασης, τις οποίες το ευρύ κοινό δεν είχε μέχρι σήμερα τη δυνατότητα να αντιληφθεί. Αυτό ακριβώς συνέβη και κατά τη συνέντευξη Τύπου του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin στη Κίνα, μετά τη σύνοδο κορυφής της APEC και τις διμερείς και τριμερείς επαφές του με τον Donald Trump και τον Xi Jinping. Οι τοποθετήσεις του Putin έδωσαν μια σαφέστερη εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο η Μόσχα αντιλαμβάνεται τις διεθνείς εξελίξεις, για τις επιδιώξεις και τις προσδοκίες της, αλλά και για τις προοπτικές που διαμορφώνονται σχετικά με την Ουκρανία. Ορισμένες από τις δηλώσεις ήταν απολύτως ξεκάθαρες. Άλλες διατυπώθηκαν έμμεσα, ενώ κάποιες επιβεβαίωσαν εκτιμήσεις που υπήρχαν ήδη. Υπήρξαν, ωστόσο, και αναφορές που περιείχαν στοιχεία τα οποία δεν είχαν παρουσιαστεί μέχρι σήμερα με τόσο άμεσο τρόπο. Η κατανόηση όλων αυτών είναι απαραίτητη, εάν θέλουμε να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για τον κόσμο στον οποίο ζούμε και να προσαρμόσουμε ανάλογα τις εκτιμήσεις και τις επιλογές μας. Δεν είναι, άλλωστε, αυτονόητο ότι όλοι αντιλαμβάνονται τη σημασία αυτών των μηνυμάτων.Ακολουθούν, με σειρά σπουδαιότητας και χωρίς εξωραϊσμούς, τα δέκα βασικότερα ζητήματα που αναδείχθηκαν από τη συνομιλία του Putin με τους δημοσιογράφους.

4. Περισσότερες λεπτομέρειες για τις «ζώνες ασφαλείας»: Η έκτασή τους ενδέχεται να διευρυνθεί.
5. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα.
7. Ο Putin εξακολουθεί να εμπιστεύεται προσωπικά τον Trump. Υπάρχουν κοινά σημεία μεταξύ τους, αλλά το αμερικανικό πολιτικό σύστημα περιορίζει τις δυνατότητες συνεργασίας.
Τι αποκάλυψε η Shenzhen
1. Σχετικά με τη σύνοδο κορυφής Ρωσίας-ΗΠΑ-Κίνας: Εντάξει, «χρήσιμη», αλλά η συγκεκριμένη μορφή δεν είναι απαραίτητο να διατηρηθεί.
Ο Vladimir Putin δεν έκρυψε την ικανοποίησή του για την πραγματοποίηση της τριμερούς συνάντησης Ρωσίας-ΗΠΑ-Κίνας, η οποία σε ορισμένα σημεία παρέπεμπε στη Διάσκεψη της Γιάλτας. Όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του, η συνάντηση δεν είχε απλώς συμβολικό χαρακτήρα ούτε οργανώθηκε αποκλειστικά για επικοινωνιακούς λόγους. Αντιθέτως, αποτέλεσε μια ουσιαστική προσπάθεια συνεννόησης μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων, με όλους τους συμμετέχοντες να αναγνωρίζουν τη χρησιμότητα αυτής της πρωτοβουλίας. Ο Ρώσος πρόεδρος, ωστόσο, φρόντισε να διευκρινίσει ότι η επιτυχία της συνάντησης δεν συνεπάγεται πως η συγκεκριμένη τριμερής μορφή θα καθιερωθεί ως μόνιμος μηχανισμός συνεργασίας. Άφησε μάλιστα ανοιχτό το ενδεχόμενο σημαντικές αποφάσεις να προκύψουν μέσα από διαφορετικές διπλωματικές διαδικασίες και με διαφορετική σύνθεση συμμετεχόντων. Όπως υπογράμμισε, οι τρεις ηγέτες δεν έχουν συμφωνήσει να πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις στο συγκεκριμένο σχήμα. Εξάλλου, ο σκοπός του δεν είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα επιβάλλει αποφάσεις σε τρίτες χώρες ή θα επιδιώκει να τις υποτάξει στη βούληση των τριών δυνάμεων. Πρόκειται, όπως είπε, για μια διαδικασία αναζήτησης κοινά αποδεκτών λύσεων, κυρίως σε ζητήματα διεθνούς ασφάλειας. Επομένως, η Σεντζέν δεν μπορεί να εξομοιωθεί με τη Γιάλτα. Εκείνη η ιστορική διάσκεψη καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων για μεγάλο μέρος του πλανήτη. Η σημερινή πρωτοβουλία έχει διαφορετικό χαρακτήρα: αποτελεί πρωτίστως ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων κρατών μπορούν να ανταλλάσσουν απόψεις, να εκφράζουν τις ανησυχίες τους και να αναζητούν σημεία σύγκλισης. Ο Putin άφησε, μάλιστα, να εννοηθεί ότι στο παρασκηνιακό σκέλος της συνάντησης πραγματοποιήθηκαν ιδιαίτερα ειλικρινείς συζητήσεις, οι οποίες ενδεχομένως ξεπέρασαν τις αρχικές προσδοκίες.Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι θα ακολουθήσει. Ο ίδιος, πάντως, θα επιθυμούσε να υπάρξει συνέχεια, έστω και με τη μορφή μιας καλύτερης αμοιβαίας κατανόησης σε κρίσιμα ζητήματα, ακόμη κι αν δεν έχει επιτευχθεί πλήρης συμφωνία.
2. Δεν επρόκειτο για επικοινωνιακή παράσταση, αλλά για «ιδιαίτερα ειλικρινείς συνομιλίες» – Ο Xi Jinping ήταν εκείνος που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη συγκεκριμένη μορφή.
Ιδιαίτερα θετική ήταν η αποτίμηση του Putin για τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν πίσω από κλειστές πόρτες. Τις χαρακτήρισε ελεύθερες και εξαιρετικά ειλικρινείς, επισημαίνοντας ότι έδωσαν στους ηγέτες της Ρωσίας, της Κίνας και των Ηνωμένων Πολιτειών τη δυνατότητα να κατανοήσουν καλύτερα τις θέσεις και τις προτεραιότητες ο ένας του άλλου. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η ανταλλαγή απόψεων δημιούργησε ένα ευνοϊκό υπόβαθρο για μελλοντικές συμφωνίες. Μάλιστα, η επισήμανσή του ότι κανείς δεν περίμενε μια τέτοια εξέλιξη αφήνει να εννοηθεί πως το περιεχόμενο των συζητήσεων ήταν πιο ουσιαστικό από όσο ενδεχομένως είχε αρχικά υπολογιστεί. Ο Ρώσος πρόεδρος αναφέρθηκε συγκεκριμένα σε δύο βασικές θεματικές ενότητες.Η πρώτη αφορούσε ζητήματα ασφάλειας με την ευρύτερη έννοια, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής και πυρηνικών οπλοστασίων.Η δεύτερη σχετιζόταν με την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την ανάγκη τήρησης των διεθνών κανόνων που διέπουν το ναυτικό δίκαιο. Είναι προφανές ότι τα συγκεκριμένα ζητήματα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και για τις τρεις χώρες, αν και για διαφορετικούς λόγους. Η πυρηνική ισορροπία και η αποτροπή της διάδοσης πυρηνικών όπλων αποτελούν κρίσιμες προτεραιότητες τόσο για τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για την Κίνα, σε μια περίοδο κατά την οποία το Πεκίνο ενισχύει με ταχύτατους ρυθμούς τις στρατηγικές του δυνατότητες. Από την άλλη πλευρά, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για τη Μόσχα, η οποία θεωρεί ότι αντιμετωπίζει περιορισμούς και εχθρικές ενέργειες στη διεθνή ναυτιλιακή δραστηριότητα. Το ίδιο θέμα έχει εξαιρετική σημασία και για το Πεκίνο, καθώς η Κίνα γνωρίζει ότι οι θαλάσσιες οδοί αποτελούν βασικό παράγοντα της οικονομικής και γεωπολιτικής της ισχύος. Ο Putin κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνάντηση ήταν ιδιαίτερα παραγωγική και απέδωσε μεγάλο μέρος της επιτυχίας της στον Xi Jinping. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Κινέζος πρόεδρος κατάφερε να διαμορφώσει ένα χαλαρό και φιλικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι τρεις ηγέτες μπορούσαν να μιλήσουν ελεύθερα, χωρίς τους συνήθεις διπλωματικούς περιορισμούς.
3. Η Μόσχα επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, εμφανίζεται διατεθειμένη για συμβιβασμούς και δηλώνει ότι η επόμενη κίνηση ανήκει στο Κίεβο.
Ο Putin παρουσίασε με αρκετή σαφήνεια τη ρωσική θέση για την εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία. Το βασικό μήνυμα που επιχείρησε να μεταδώσει είναι ότι η Μόσχα δεν επιθυμεί τη συνέχιση των εχθροπραξιών και ότι, κατά τη δική της εκτίμηση, η δυνατότητα τερματισμού της σύγκρουσης εξαρτάται πλέον από τις επιλογές της ουκρανικής πλευράς. Η ουσία των δηλώσεών του είναι ότι η Ρωσία δεν έχει, όπως υποστηρίζει, πρόθεση να επεκτείνει περαιτέρω τη στρατιωτική αντιπαράθεση, εφόσον υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Μόσχα έχει ήδη αποδεχθεί συμβιβαστικές προτάσεις που είχαν διατυπωθεί από την αμερικανική πλευρά πριν από τη συνάντηση στο Άνκορατζ και ότι πλέον εναπόκειται στην Ουκρανία να αποφασίσει εάν θα κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Εξέφρασε, μάλιστα, την πεποίθηση ότι υπάρχουν περιθώρια συμφωνίας και ότι δεν υφίστανται ανυπέρβλητα εμπόδια για την επίτευξή της. Παράλληλα, επανέλαβε ότι κάθε διαπραγμάτευση πρέπει να στηρίζεται στην αποδοχή των πραγματικών δεδομένων επί του πεδίου και όχι σε επιθυμίες ή θεωρητικές προσεγγίσεις. Από τη σκοπιά της Μόσχας, τα δεδομένα αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από την εξέλιξη του πολέμου μετά το 2022. Η αρχική προσπάθεια της Ρωσίας να επιτύχει τους ευρύτερους στρατηγικούς της στόχους στην Ουκρανία δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, με αποτέλεσμα να προσαρμόσει σταδιακά τις επιδιώξεις της και να επικεντρωθεί περισσότερο στο Donbass και στη διατήρηση του χερσαίου διαδρόμου προς την Κριμαία. Η ρωσική πλευρά θεωρεί ότι βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν πόλεμο μεγαλύτερης διάρκειας και πολυπλοκότητας από εκείνον για τον οποίο είχε προετοιμαστεί, καθώς η Ουκρανία έλαβε εκτεταμένη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική υποστήριξη από τη Δύση. Η Μόσχα εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οι δυτικές χώρες είχαν προετοιμαστεί για μια μακροχρόνια αντιπαράθεση με τη Ρωσία και ότι αξιοποίησαν τη σύγκρουση ως ευκαιρία για να επιφέρουν στρατηγική αποδυνάμωση της χώρας. Ο Putin επανέλαβε ότι η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα επιθυμούν τον τερματισμό του πολέμου. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη δική του ανάγνωση, είναι ότι το Κίεβο και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που το στηρίζουν δεν εμφανίζονται ακόμη έτοιμες να αποδεχθούν τους όρους μιας συμφωνίας. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία είχε και μια άλλη διάσταση των δηλώσεών του: η εξήγηση της σχετικά συγκρατημένης στρατιωτικής στάσης της Ρωσίας. Γιατί η Μόσχα επιλέγει να απαντά στις ουκρανικές ενέργειες αντί να επιδιώκει με κάθε τρόπο την άμεση επιβολή μιας λύσης; Ο Putin έδωσε μια απάντηση που συνδέεται τόσο με τη διπλωματική στρατηγική όσο και με τη ρωσική πολιτική νοοτροπία. Υποστήριξε ότι η χώρα του θέλει να διατηρήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας και, για τον λόγο αυτό, αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να καταστήσουν αδύνατη κάθε μελλοντική συνεννόηση. Με άλλα λόγια, η Μόσχα θεωρεί ότι πρέπει να αφήνει περιθώρια διαπραγμάτευσης, ακόμη και όταν αντιμετωπίζει εχθρικές ενέργειες. Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι προτίθεται να παραμένει αδρανής. Ο Ρώσος πρόεδρος υπογράμμισε ότι η χώρα του θα συνεχίσει να απαντά σε επιθέσεις και προκλήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, συνέδεσε τη στάση της Μόσχας με τις επιθέσεις κατά της Γέφυρας της Κριμαίας, αφήνοντας να εννοηθεί ότι αυτές επηρέασαν αρνητικά τη δυνατότητα επίτευξης επιμέρους συμφωνιών κατάπαυσης του πυρός, ακόμη και σε τομείς όπως η ναυσιπλοΐα και οι ενεργειακές υποδομές. Η προειδοποίησή του ήταν σαφής: η απάντηση της Ρωσίας, όπως είπε, θα μπορούσε να είναι πολύ πιο επώδυνη από τις ενέργειες που αποδίδει στην ουκρανική πλευρά.

4. Περισσότερες λεπτομέρειες για τις «ζώνες ασφαλείας»: Η έκτασή τους ενδέχεται να διευρυνθεί.
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο των δηλώσεων του Putin αφορούσε τη δημιουργία και τη μελλοντική επέκταση των λεγόμενων ζωνών ασφαλείας σε περιοχές της Ουκρανίας που συνορεύουν με τη Ρωσία. Η Μόσχα παρουσιάζει τη συγκεκριμένη πολιτική ως αναγκαίο μέτρο προστασίας των ρωσικών παραμεθόριων περιοχών, επικαλούμενη τις ουκρανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή του Koursk και τις επιθέσεις σε ρωσικούς οικισμούς κοντά στα σύνορα. Ο Ρώσος πρόεδρος έδωσε περισσότερες διευκρινίσεις για το πώς αντιλαμβάνεται αυτές τις περιοχές και ποια μπορεί να είναι η μελλοντική τους εξέλιξη. Όπως ανέφερε, οι συγκεκριμένες ζώνες έχουν προς το παρόν χαρακτήρα ασφαλείας, ωστόσο κατοικούνται από ανθρώπους και η ρωσική κυβέρνηση σκοπεύει να εξασφαλίσει συνθήκες διαβίωσης αντίστοιχες με εκείνες της υπόλοιπης Ρωσικής Ομοσπονδίας. Απέφυγε, πάντως, να προσδιορίσει με ακρίβεια το νομικό καθεστώς που θα αποκτήσουν στο μέλλον. Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι η Μόσχα δεν αντιμετωπίζει τις ζώνες ασφαλείας αποκλειστικά ως προσωρινές στρατιωτικές κατασκευές, αλλά εξετάζει και τις μακροπρόθεσμες διοικητικές και πολιτικές διαστάσεις της παρουσίας της σε αυτές. Η εκτίμηση που προκύπτει είναι ότι τα εδάφη αυτά θα μπορούσαν σταδιακά να ενσωματωθούν στην πραγματικότητα της ρωσικής διοίκησης, ακόμη κι αν δεν έχει αποφασιστεί οριστικά ο τρόπος με τον οποίο θα κατοχυρωθεί νομικά η κατάστασή τους. Αναφερόμενος, επίσης, στην προστασία του αυτοκινητοδρόμου της Νοβορωσίας από ουκρανικές επιθέσεις, ο Putin ξεκαθάρισε ότι η Ρωσία θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια της συγκεκριμένης διαδρομής, επεκτείνοντας παράλληλα τις προσπάθειες απομάκρυνσης των ουκρανικών δυνάμεων από τις περιοχές που θεωρεί κρίσιμες για την προστασία των συνόρων της. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ήταν, ωστόσο, η προειδοποίησή του προς τους διεθνείς συνομιλητές της Μόσχας, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών και ενδεχομένως των Κινέζων. Ο Putin κατέστησε σαφές ότι η Ρωσία δεν πρόκειται να δεχθεί πιέσεις για να εγκαταλείψει θέσεις τις οποίες θεωρεί αδιαπραγμάτευτες, ιδιαίτερα όσον αφορά τα εδαφικά ζητήματα.
5. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα.
Παρά τις επανειλημμένες αναφορές του Putin στην ανάγκη ειρήνευσης, το συνολικό περιεχόμενο των δηλώσεών του δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για έναν άμεσο τερματισμό του πολέμου. Ο ίδιος υποστήριξε ότι το Κίεβο και οι ευρωπαϊκοί υποστηρικτές του δεν έχουν επαρκή κίνητρα για να αποδεχθούν μια συμφωνία που θα οδηγούσε σε διακοπή των εχθροπραξιών και στη δημιουργία συνθηκών σταθερής ειρήνης. Η ρωσική επιχειρηματολογία συνδέει την παράταση του πολέμου με τη διατήρηση της πολιτικής εξουσίας της ουκρανικής ηγεσίας και με τα συμφέροντα όσων εξακολουθούν να στηρίζουν την πολεμική προσπάθεια. Παράλληλα, η Μόσχα θεωρεί ότι η Δύση αντιμετωπίζει την ασφάλεια της Ουκρανίας ως απόλυτη προτεραιότητα, χωρίς να λαμβάνει αντίστοιχα υπόψη τις ρωσικές ανησυχίες. Ο Putin επέμεινε ότι η Ουκρανία έχει δικαίωμα να αναζητά εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά το ίδιο δικαίωμα πρέπει να αναγνωρίζεται και στη Ρωσία. Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ένα από τα βασικότερα προβλήματα της σημερινής διπλωματικής διαδικασίας: η συζήτηση για την ευρωπαϊκή και ουκρανική ασφάλεια δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη εάν αποκλείει τις ρωσικές απαιτήσεις. Η συγκεκριμένη θέση αποτυπώνει και το βασικό εμπόδιο για την επίτευξη συμφωνίας. Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να έχουν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το περιεχόμενο μιας αποδεκτής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη.
6. Η Ουκρανία μπορεί να ενταχθεί στην Ευρώπη, αλλά όχι με ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες – Το ζήτημα αφορά τόσο το ΝΑΤΟ όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Putin επανέφερε με ιδιαίτερη έμφαση την αντίθεση της Μόσχας στην προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Υπενθύμισε ότι η Ρωσία είχε εκφράσει επανειλημμένα τις αντιρρήσεις της, αλλά, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση, οι δυτικές κυβερνήσεις δεν έλαβαν σοβαρά υπόψη τις προειδοποιήσεις της. Όπως υποστήριξε, στη Δύση επικρατούσε η αντίληψη ότι η Ρωσία δεν είχε πλέον τη δυνατότητα να επηρεάσει τις αποφάσεις που αφορούσαν την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η εξέλιξη αυτή, κατά τη ρωσική ανάγνωση, οδήγησε τελικά στη στρατιωτική σύγκρουση. Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το γεγονός ότι ο Ρώσος πρόεδρος δεν περιόρισε τις επιφυλάξεις του μόνο στο ΝΑΤΟ. Επέκτεινε ουσιαστικά την προειδοποίησή του και στην προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η βασική του ένσταση δεν αφορά τόσο την οικονομική ή πολιτική ενσωμάτωση της χώρας στην Ευρώπη, όσο τη δυνατότητα ανάπτυξης στρατιωτικής συνεργασίας μέσα από ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ο Putin υποστήριξε ότι η Ρωσία δεν έχει λόγο να αντιταχθεί στην οικονομική υποστήριξη της Ουκρανίας από τις ευρωπαϊκές χώρες. Εάν οι ευρωπαϊκοί λαοί επιθυμούν να αναλάβουν το οικονομικό βάρος της ανοικοδόμησης και της ενίσχυσης της ουκρανικής οικονομίας, αυτό αποτελεί δική τους επιλογή. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Μόσχα, αρχίζει όταν η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση αποκτά στρατιωτική διάσταση. Η Ρωσία αντιτίθεται στην ενίσχυση των ουκρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων μέσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και στην εγκατάσταση ευρωπαϊκών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος, ανεξάρτητα από το πολιτικό ή επιχειρησιακό πλαίσιο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογηθεί μια τέτοια παρουσία. Ο Ρώσος πρόεδρος εκτίμησε ακόμη ότι η Μόσχα θα επιχειρήσει να πείσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να μην προχωρήσουν σε κινήσεις που θα επιδεινώσουν περαιτέρω τις σχέσεις με τη Ρωσία. Δεν έκρυψε, ωστόσο, τον προβληματισμό του για την πολιτική κατεύθυνση ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών, αφήνοντας να εννοηθεί ότι χωρίς αλλαγές στις πολιτικές ηγεσίες τους δύσκολα θα υπάρξει ουσιαστική μεταβολή της σημερινής κατάστασης. Και αυτό αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι ο πόλεμος δεν βρίσκεται κοντά στο τέλος του.


7. Ο Putin εξακολουθεί να εμπιστεύεται προσωπικά τον Trump. Υπάρχουν κοινά σημεία μεταξύ τους, αλλά το αμερικανικό πολιτικό σύστημα περιορίζει τις δυνατότητες συνεργασίας.
Μετά τις εξελίξεις που ακολούθησαν τη συνάντηση στο Άνκορατζ, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αποσαφηνιστεί η προσωπική άποψη του Vladimir Putin για τον Donald Trump. Η απάντηση του Ρώσου προέδρου ήταν σε γενικές γραμμές θετική. Ο Putin δήλωσε ότι δεν αμφιβάλλει για την ειλικρίνεια των προθέσεων του Αμερικανού ομολόγου του, τόσο όσον αφορά την προσπάθεια επίλυσης διεθνών συγκρούσεων, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία, όσο και την επιδίωξη βελτίωσης των διμερών σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας. Μάλιστα, αναγνώρισε ότι οι δύο ηγέτες έχουν ορισμένες κοινές αντιλήψεις σχετικά με ζητήματα που αφορούν τις πολιτισμικές αξίες και τη γενικότερη πολιτική τους προσέγγιση. Κατά τον Putin, αυτές οι ομοιότητες δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι συμφωνούν σε όλα, αλλά δημιουργούν ένα υπόβαθρο σχετικής εγγύτητας στις απόψεις τους. Ο Ρώσος πρόεδρος, ωστόσο, εμφανίστηκε πλήρως συνειδητοποιημένος ως προς τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει ο Trump στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Η αμερικανική πολιτική και θεσμική πραγματικότητα εξακολουθεί, σύμφωνα με τη Μόσχα, να χαρακτηρίζεται από βαθιά αρνητική στάση απέναντι στη Ρωσία. Αυτό δυσκολεύει την ανάπτυξη των σχέσεων στον βαθμό που θα επιθυμούσαν οι δύο πρόεδροι. Ο Putin άφησε να εννοηθεί ότι η ρωσική πλευρά θα ήθελε πολύ ταχύτερη πρόοδο και αποτελεσματικότερη συνεργασία με την Ουάσιγκτον. Αναγνωρίζει, όμως, ότι οι πολιτικοί συσχετισμοί στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιτρέπουν μια τέτοια εξέλιξη με την ταχύτητα που θα επιθυμούσε το Κρεμλίνο.
8. Florida; Μάλλον δύσκολο. Ωστόσο, ούτε ο Putin επιθυμεί μια απομονωμένη Ρωσία.
Ο Ρώσος πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι η συμμετοχή του στη σύνοδο κορυφής της G20 στη Florida δεν είναι ιδιαίτερα πιθανή, παρά το γεγονός ότι εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς τον Donald Trump για την πρόσκληση. Εξήγησε ότι οι σημερινές συνθήκες δεν του επιτρέπουν συχνά ταξίδια στο εξωτερικό, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση. Σε κάθε περίπτωση, η Ρωσία θα εκπροσωπηθεί σε υψηλό πολιτικό επίπεδο. Μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή των δηλώσεών του ήταν η αναφορά του στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), για τον οποίο εξέφρασε ιδιαίτερα θετική άποψη. Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι ο Putin, όπως και ο Xi Jinping, δεν αντιμετωπίζει την παγκοσμιοποίηση ως κάτι που πρέπει να εγκαταλειφθεί. Αντιθέτως, θεωρεί ότι η Ρωσία διαθέτει τις απαραίτητες οικονομικές δυνατότητες ώστε να ανταγωνιστεί ισότιμα στο διεθνές περιβάλλον. Κατά την άποψή του, δεν απαιτούνται ριζικές αλλαγές στη λειτουργία του ΠΟΕ. Εκείνο που χρειάζεται είναι να εφαρμόζονται στην πράξη οι κανόνες που έχουν ήδη συμφωνηθεί και θεσμοθετηθεί. Εξέφρασε, μάλιστα, τη δυσαρέσκειά του για τη στάση των δυτικών κρατών, τα οποία, όπως υποστηρίζει, παρεμποδίζουν τη λειτουργία του οργανισμού και έχουν ουσιαστικά παραλύσει για χρόνια τον μηχανισμό επίλυσης εμπορικών διαφορών. Το μήνυμα είναι σαφές: η Μόσχα δεν επιδιώκει την πλήρη αποσύνδεσή της από την παγκόσμια οικονομία. Αντιθέτως, επιθυμεί να συμμετέχει σε ένα διεθνές σύστημα που θα λειτουργεί με σταθερούς κανόνες και χωρίς επιλεκτική εφαρμογή τους.
9. Η υποψηφιότητα του Trump για το Νόμπελ Ειρήνης συζητήθηκε μαζί του «σε ημι-αστεία διάθεση»
Μία από τις πιο απρόσμενες αποκαλύψεις της συνέντευξης ήταν η παραδοχή του Putin ότι το ενδεχόμενο απονομής του Νόμπελ Ειρήνης στον Donald Trump είχε συζητηθεί μεταξύ τους, έστω και σε ημι-αστεία τόνο. Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν ληφθούν υπόψη οι διεθνείς κινήσεις του Αμερικανού προέδρου, οι παρεμβάσεις του στο Ιράν και στη Βενεζουέλα, οι προθέσεις του απέναντι στην Κούβα, αλλά και η εξέλιξη των σχέσεων με τη Ρωσία μετά τη συνάντηση στο Άνκορατζ. Είναι γνωστό ότι ο Trump αποδίδει μεγάλη σημασία στη διεθνή αναγνώριση και στις προσωπικές πολιτικές διακρίσεις. Επομένως, η συγκεκριμένη αναφορά του Putin μπορεί να ερμηνευθεί ως μια προσπάθεια διατήρησης θετικού κλίματος στις προσωπικές τους σχέσεις. Η Μόσχα γνωρίζει ότι η επιθυμία του Trump να καταγραφεί ως πρόεδρος που έφερε ειρήνη σε μεγάλες διεθνείς συγκρούσεις αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας. Υπό αυτή την έννοια, η θετική αναφορά στην υποψηφιότητά του για το Νόμπελ Ειρήνης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μια κίνηση καλής θέλησης, με στόχο να ενισχυθεί η προσωπική σχέση των δύο ηγετών και να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες συνθήκες για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων και τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Putin, πάντως, φρόντισε να κρατήσει αποστάσεις από την ίδια την αξία του βραβείου. Σχολίασε ότι δεν είναι βέβαιο κατά πόσο αξίζει πλέον να επιδιώκει κανείς μια τέτοια διάκριση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι αποφάσεις της επιτροπής δεν βασίζονται πάντοτε αποκλειστικά στην πραγματική συνεισφορά των υποψηφίων στη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Με αυτόν τον τρόπο, αφενός διατήρησε μια θετική στάση απέναντι στον Trump και αφετέρου υποβάθμισε τη σημασία του ίδιου του βραβείου.


10. Ο Stubb... δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής;
Ο Putin αναφέρθηκε επίσης στην απόφαση της Φινλανδίας να αποκλείσει Ρώσους αθλητές από διεθνείς διοργανώσεις, χαρακτηρίζοντάς την ως λανθασμένη επιλογή που κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που θα έπρεπε να ακολουθείται για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Η αντίδρασή του φάνηκε δυσανάλογα έντονη για ένα ζήτημα που αφορά τον αθλητισμό. Ωστόσο, ενδεχομένως η συγκεκριμένη τοποθέτηση να έχει ευρύτερη πολιτική σημασία. Η Φινλανδία, μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα αυστηρή στάση απέναντι στη Ρωσία, με αποτέλεσμα οι διμερείς σχέσεις να βρίσκονται σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Ο Putin, ωστόσο, επέλεξε να χρησιμοποιήσει τη λέξη «εμπιστοσύνη», γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το τι ακριβώς εννοούσε. Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι η Μόσχα είχε αρχίσει να διακρίνει ορισμένα σημάδια κινητικότητας στο ευρωπαϊκό διπλωματικό πεδίο. Οι πρόσφατες παρεμβάσεις των ηγετών της Φινλανδίας και της Νορβηγίας, με κατεύθυνση την επανέναρξη των συνομιλιών με τη Ρωσία, ενδεχομένως είχαν δημιουργήσει την εντύπωση ότι υπήρχε περιθώριο για μια νέα διαδικασία προσέγγισης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η υποψηφιότητα του Φινλανδού προέδρου Alexander Stubb ως πιθανού διαμεσολαβητή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις επαφές με τη Μόσχα θα μπορούσε να θεωρηθεί μια αποδεκτή επιλογή από τη ρωσική πλευρά. Η Φινλανδία, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της ιστορικής της σχέσης με τη Ρωσία, θα είχε αντικειμενικά ισχυρό συμφέρον να αποκαταστήσει λειτουργικές σχέσεις με τη γειτονική της χώρα. Η πρόσφατη στάση της, όμως, ενδεχομένως να υπονόμευσε αυτές τις προσδοκίες. Η αντίδραση του Putin μπορεί, επομένως, να υποδηλώνει απογοήτευση όχι μόνο για την αθλητική απόφαση του Ελσίνκι, αλλά και για την ευρύτερη πολιτική κατεύθυνση που έχει επιλέξει η φινλανδική ηγεσία.
Και λοιπόν; Ποια είναι η συνολική εικόνα;
Αυτά είναι, κατά την εκτίμησή μου, τα δέκα σημαντικότερα σημεία που προέκυψαν από τη συνέντευξη Τύπου του Vladimir Putin στη Σεντζέν. Ενδεχομένως ορισμένες επιμέρους λεπτομέρειες να επιδέχονται διαφορετικές ερμηνείες. Ωστόσο, η γενική εικόνα που προκύπτει από τις δηλώσεις του Ρώσου προέδρου είναι αρκετά σαφής. Η Μόσχα θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη που επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου, αλλά δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τις βασικές απαιτήσεις της. Αντιθέτως, θεωρεί ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να διεξαχθούν με βάση τους σημερινούς συσχετισμούς και τις εδαφικές και στρατηγικές πραγματικότητες που έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο. Η επιβεβαίωση αυτής της προσέγγισης ήρθε και από τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου, Dmitry Peskov, ο οποίος απαντώντας στα αγγλικά σε ερώτηση ξένου δημοσιογράφου επανέλαβε ότι όλοι επιθυμούν τον τερματισμό του πολέμου και ότι η Ρωσία δεν αποτελεί εξαίρεση. Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, βρίσκεται στους όρους με τους οποίους η ρωσική πλευρά αντιλαμβάνεται αυτή την ειρήνη. Η Μόσχα θεωρεί ότι οι δικές της απαιτήσεις είναι εύλογες και ότι εκείνοι που πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες είναι το Κίεβο και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Με άλλα λόγια, η Ρωσία εμφανίζεται διατεθειμένη να περιμένει μέχρι οι αντίπαλοί της να αποδεχθούν αυτό που η ίδια θεωρεί αναπόφευκτο. Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα ολόκληρης της συνέντευξης: όσο περισσότερο παρατείνεται ο πόλεμος, τόσο μεγαλύτερες θεωρεί η Μόσχα ότι γίνονται οι πιθανότητες να βελτιώσει τη διαπραγματευτική της θέση και να επιτύχει περισσότερα από όσα θα μπορούσε να εξασφαλίσει σήμερα. Αυτή είναι η λογική που φαίνεται να καθοδηγεί τη ρωσική στρατηγική. Και είναι μια πραγματικότητα που η Ουκρανία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να αγνοήσουν, εάν επιθυμούν να κατανοήσουν προς τα πού οδηγούνται οι εξελίξεις.
www.bankingnews.gr
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών