Ορατός ο κίνδυνος κατάρρευσης του αμερικανικού χρέους – Προ των πυλών μια παγκόσμια οικονομική κρίση υπό τον Trump
Σενάρια που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακραία αρχίζουν να αποκτούν ανησυχητικά ρεαλιστικά χαρακτηριστικά.
Τυχόν κατάρρευση του εθνικού χρέους των ΗΠΑ, με αλυσιδωτές συνέπειες για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί, εάν συνεχιστεί η σημερινή πορεία της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής υπό τον Donald Trump.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίζεται ότι η επιθετική πολιτική επιβολής εισαγωγικών δασμών επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να εισπράξουν έως και 600 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, η πραγματικότητα των αριθμών είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή: μέσα σε μόλις έναν χρόνο, το εθνικό χρέος αυξήθηκε κατά 2,3 τρισ. δολάρια, γεγονός το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη αύξηση που έχει καταγραφεί ποτέ στο πρώτο έτος προεδρικής θητείας, εκτινάσσοντάς το στα 38,6 τρισ. δολάρια.
Την ίδια στιγμή, ο μέσος συντελεστής εισαγωγικών δασμών στις ΗΠΑ έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, που παραπέμπουν ευθέως στη δεκαετία του 1930, αγγίζοντας το 18%-19%.
Τα πραγματικά έσοδα
Η οικονομολόγος και ειδικός στις χρηματοπιστωτικές αγορές Olga Gogaladze επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, τα πραγματικά έσοδα από δασμούς δεν ξεπέρασαν τα 200 δισ. δολάρια το περασμένο έτος.
Παράλληλα, το ήδη υπέρογκο χρέος περιορίζει δραματικά τη δυνατότητα της αμερικανικής κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει νέες πρωτοβουλίες ή να αντιμετωπίσει μελλοντικές κρίσεις χωρίς ακόμη μεγαλύτερο δανεισμό.
Η Sofia Glavina, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Σχολή Οικονομικών του Πανεπιστημίου RUDN, υπενθυμίζει ότι τα κεφάλαια που αντλούνται δεν κατευθύνονται μόνο στην εξυπηρέτηση του χρέους, αλλά και σε κοινωνικά επιδόματα και στρατιωτικές δαπάνες.
Όπως τονίζει, οι ΗΠΑ δύσκολα θα οδηγηθούν σε τυπική χρεοκοπία, ωστόσο κινδυνεύουν σοβαρά να παγιδευτούν σε μια «παγίδα χρέους», όπου οι υποχρεώσεις αυξάνονται ανεξέλεγκτα, ενώ το ΑΕΠ κινείται με αναιμικούς ρυθμούς.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι καθαρές πληρωμές τόκων για το εθνικό χρέος έχουν τριπλασιαστεί μέσα σε πέντε χρόνια, προσεγγίζοντας πλέον το 1 τρισ. δολάρια ετησίως.
Η εξυπηρέτηση του χρέους απορροφά έως και το 15% των συνολικών ομοσπονδιακών δαπανών, καθιστώντας την τη δεύτερη μεγαλύτερη δαπάνη μετά την Κοινωνική Ασφάλιση.
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης μοιάζει πολιτικά εκρηκτική: η μείωση δαπανών θα πλήξει δημοφιλή κοινωνικά προγράμματα, ενώ η αύξηση εσόδων προϋποθέτει την κατάργηση φορολογικών ελαφρύνσεων ή την αυστηρότερη είσπραξη φόρων.
Σημαντικό πλήγμα δέχθηκε και το ίδιο το δολάριο. Κατά το πρώτο έτος της δεύτερης θητείας Trump, ο δείκτης δολαρίου (DXY) υποχώρησε κατά 10%, αντανακλώντας την αυξανόμενη δυσπιστία των αγορών.
Στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου, οι πωλήσεις δολαρίων επιταχύνθηκαν, καθώς ο Trump απειλούσε με επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες εν μέσω της πολιτικής κρίσης στη Γροιλανδία.
Παρά την αβεβαιότητα, οι διεθνείς επενδυτές δεν έχουν ακόμη εγκαταλείψει μαζικά τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Η Κίνα, ωστόσο, συνεχίζει τη σταδιακή διαφοροποίηση των αποθεματικών της, μια στρατηγική που ξεκίνησε ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2010, μειώνοντας την έκθεσή της σε αμερικανικούς τίτλους.
Η συγκράτηση κεφαλαίων οφείλεται κυρίως στη σχετικά υψηλή απόδοση των 10ετών ομολόγων, παρά τις έντονες διακυμάνσεις.
Συνέπειες
Ο Igor Nikolaev, επικεφαλής ερευνητής στο Ινστιτούτο Οικονομικών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, τονίζει ότι πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεπειών των πολιτικών Trump.
Όπως σημειώνει, από καθαρά λογιστική σκοπιά, η αύξηση των δασμών αποδίδει βραχυπρόθεσμα, με ρεαλιστικά έσοδα της τάξης των 200-300 δισ. δολαρίων, ενώ τα 600 δισ. που επικαλείται ο Trump αποτελούν ξεκάθαρη υπερβολή.
Το πραγματικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον Nikolaev, είναι οι μηχανισμοί που ενεργοποιούνται στο παγκόσμιο εμπόριο.
Οι χώρες που πλήττονται από δασμούς αναπροσαρμόζουν σταδιακά τις στρατηγικές διεθνούς συνεργασίας τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ολοκλήρωση, μετά από 19 χρόνια διαπραγματεύσεων, της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας, αλλά και η πρόσφατη επίσκεψη του Βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer στην Κίνα, που κατέληξε στην υπογραφή 10 διμερών συμφωνιών.
Η αναδιάταξη αυτή του παγκόσμιου εμπορίου συνιστά σοβαρό μακροπρόθεσμο αρνητικό παράγοντα για τις ΗΠΑ.
Παράλληλα, οι πολιτικές Trump επιβραδύνουν τη συνολική παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.
Αν και το 2025 η παγκόσμια οικονομία αναπτύχθηκε με ρυθμό παρόμοιο με το 2024, οι ΗΠΑ δεν επωφελούνται πλέον από την ταχύτερη αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ, όπως συνέβαινε στο παρελθόν.
Απαντώντας για την αποδυνάμωση του δολαρίου, ο Nikolaev παραδέχεται ότι στηρίζει τις εξαγωγές, αλλά προειδοποιεί πως ένα αδύναμο νόμισμα δεν αποτελεί ένδειξη μακροπρόθεσμης υγείας της οικονομίας, ειδικά σε μια χώρα που παραμένει εξαρτημένη από εισαγωγές.
Παρά τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος από τα 136,4 δισ. δολάρια τον Μάρτιο στα 56,8 δισ. τον Νοέμβριο, τα στοιχεία περιλαμβάνουν και υπηρεσίες, ενώ η εικόνα παραμένει συγκρίσιμη με τα έτη 2022-2023.
Σημειώνει επίσης ότι περαιτέρω υποτίμηση του δολαρίου κατά 20% έναντι του ευρώ θα αποτελούσε σαφές σημάδι σοβαρής κρίσης - αν και προς το παρόν δεν παρατηρείται κατάρρευση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πίεση προς τη Fed.
Το 2025, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα μείωσε τρεις φορές τα επιτόκια κατά 0,25 μονάδες, στο εύρος 3,5%-3,75%, εν μέσω φημών ότι ο Trump επιθυμεί σχεδόν μηδενικά επιτόκια για να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση του χρέους.
Ο Nikolaev χαρακτηρίζει μια τέτοια στρατηγική «καθαρό λαϊκισμό», προειδοποιώντας ότι θα οδηγούσε σε εκτίναξη του πληθωρισμού και βαθύτερη αποσταθεροποίηση.
Τέλος, ο ίδιος δεν αποκλείει το χειρότερο σενάριο να εκδηλωθεί ακόμη και εντός της τρέχουσας προεδρικής θητείας.
Αν το αμερικανικό χρέος αυξάνεται κατά 2-3 τρισ. δολάρια ή και περισσότερο ετησίως, η κατάρρευση δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια παγκόσμια οικονομική κρίση άνευ προηγουμένου: πανικός, φυγή από το δολάριο, απότομη επιβράδυνση του παγκόσμιου ΑΕΠ, κλείσιμο παραγωγικών μονάδων και εξάντληση πόρων.
Και σε αυτό το σκοτεινό σενάριο, το μεγαλύτερο τίμημα θα το πληρώσει αναπόφευκτα η ίδια η αμερικανική οικονομία.
www.bankingnews.gr
Τυχόν κατάρρευση του εθνικού χρέους των ΗΠΑ, με αλυσιδωτές συνέπειες για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί, εάν συνεχιστεί η σημερινή πορεία της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής υπό τον Donald Trump.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίζεται ότι η επιθετική πολιτική επιβολής εισαγωγικών δασμών επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να εισπράξουν έως και 600 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, η πραγματικότητα των αριθμών είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή: μέσα σε μόλις έναν χρόνο, το εθνικό χρέος αυξήθηκε κατά 2,3 τρισ. δολάρια, γεγονός το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη αύξηση που έχει καταγραφεί ποτέ στο πρώτο έτος προεδρικής θητείας, εκτινάσσοντάς το στα 38,6 τρισ. δολάρια.
Την ίδια στιγμή, ο μέσος συντελεστής εισαγωγικών δασμών στις ΗΠΑ έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, που παραπέμπουν ευθέως στη δεκαετία του 1930, αγγίζοντας το 18%-19%.
Τα πραγματικά έσοδα
Η οικονομολόγος και ειδικός στις χρηματοπιστωτικές αγορές Olga Gogaladze επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, τα πραγματικά έσοδα από δασμούς δεν ξεπέρασαν τα 200 δισ. δολάρια το περασμένο έτος.
Παράλληλα, το ήδη υπέρογκο χρέος περιορίζει δραματικά τη δυνατότητα της αμερικανικής κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει νέες πρωτοβουλίες ή να αντιμετωπίσει μελλοντικές κρίσεις χωρίς ακόμη μεγαλύτερο δανεισμό.
Η Sofia Glavina, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Σχολή Οικονομικών του Πανεπιστημίου RUDN, υπενθυμίζει ότι τα κεφάλαια που αντλούνται δεν κατευθύνονται μόνο στην εξυπηρέτηση του χρέους, αλλά και σε κοινωνικά επιδόματα και στρατιωτικές δαπάνες.
Όπως τονίζει, οι ΗΠΑ δύσκολα θα οδηγηθούν σε τυπική χρεοκοπία, ωστόσο κινδυνεύουν σοβαρά να παγιδευτούν σε μια «παγίδα χρέους», όπου οι υποχρεώσεις αυξάνονται ανεξέλεγκτα, ενώ το ΑΕΠ κινείται με αναιμικούς ρυθμούς.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι καθαρές πληρωμές τόκων για το εθνικό χρέος έχουν τριπλασιαστεί μέσα σε πέντε χρόνια, προσεγγίζοντας πλέον το 1 τρισ. δολάρια ετησίως.
Η εξυπηρέτηση του χρέους απορροφά έως και το 15% των συνολικών ομοσπονδιακών δαπανών, καθιστώντας την τη δεύτερη μεγαλύτερη δαπάνη μετά την Κοινωνική Ασφάλιση.
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης μοιάζει πολιτικά εκρηκτική: η μείωση δαπανών θα πλήξει δημοφιλή κοινωνικά προγράμματα, ενώ η αύξηση εσόδων προϋποθέτει την κατάργηση φορολογικών ελαφρύνσεων ή την αυστηρότερη είσπραξη φόρων.
Σημαντικό πλήγμα δέχθηκε και το ίδιο το δολάριο. Κατά το πρώτο έτος της δεύτερης θητείας Trump, ο δείκτης δολαρίου (DXY) υποχώρησε κατά 10%, αντανακλώντας την αυξανόμενη δυσπιστία των αγορών.
Στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου, οι πωλήσεις δολαρίων επιταχύνθηκαν, καθώς ο Trump απειλούσε με επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες εν μέσω της πολιτικής κρίσης στη Γροιλανδία.
Παρά την αβεβαιότητα, οι διεθνείς επενδυτές δεν έχουν ακόμη εγκαταλείψει μαζικά τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Η Κίνα, ωστόσο, συνεχίζει τη σταδιακή διαφοροποίηση των αποθεματικών της, μια στρατηγική που ξεκίνησε ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2010, μειώνοντας την έκθεσή της σε αμερικανικούς τίτλους.
Η συγκράτηση κεφαλαίων οφείλεται κυρίως στη σχετικά υψηλή απόδοση των 10ετών ομολόγων, παρά τις έντονες διακυμάνσεις.
Συνέπειες
Ο Igor Nikolaev, επικεφαλής ερευνητής στο Ινστιτούτο Οικονομικών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, τονίζει ότι πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεπειών των πολιτικών Trump.
Όπως σημειώνει, από καθαρά λογιστική σκοπιά, η αύξηση των δασμών αποδίδει βραχυπρόθεσμα, με ρεαλιστικά έσοδα της τάξης των 200-300 δισ. δολαρίων, ενώ τα 600 δισ. που επικαλείται ο Trump αποτελούν ξεκάθαρη υπερβολή.
Το πραγματικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον Nikolaev, είναι οι μηχανισμοί που ενεργοποιούνται στο παγκόσμιο εμπόριο.
Οι χώρες που πλήττονται από δασμούς αναπροσαρμόζουν σταδιακά τις στρατηγικές διεθνούς συνεργασίας τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ολοκλήρωση, μετά από 19 χρόνια διαπραγματεύσεων, της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας, αλλά και η πρόσφατη επίσκεψη του Βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer στην Κίνα, που κατέληξε στην υπογραφή 10 διμερών συμφωνιών.
Η αναδιάταξη αυτή του παγκόσμιου εμπορίου συνιστά σοβαρό μακροπρόθεσμο αρνητικό παράγοντα για τις ΗΠΑ.
Παράλληλα, οι πολιτικές Trump επιβραδύνουν τη συνολική παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.
Αν και το 2025 η παγκόσμια οικονομία αναπτύχθηκε με ρυθμό παρόμοιο με το 2024, οι ΗΠΑ δεν επωφελούνται πλέον από την ταχύτερη αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ, όπως συνέβαινε στο παρελθόν.
Απαντώντας για την αποδυνάμωση του δολαρίου, ο Nikolaev παραδέχεται ότι στηρίζει τις εξαγωγές, αλλά προειδοποιεί πως ένα αδύναμο νόμισμα δεν αποτελεί ένδειξη μακροπρόθεσμης υγείας της οικονομίας, ειδικά σε μια χώρα που παραμένει εξαρτημένη από εισαγωγές.
Παρά τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος από τα 136,4 δισ. δολάρια τον Μάρτιο στα 56,8 δισ. τον Νοέμβριο, τα στοιχεία περιλαμβάνουν και υπηρεσίες, ενώ η εικόνα παραμένει συγκρίσιμη με τα έτη 2022-2023.
Σημειώνει επίσης ότι περαιτέρω υποτίμηση του δολαρίου κατά 20% έναντι του ευρώ θα αποτελούσε σαφές σημάδι σοβαρής κρίσης - αν και προς το παρόν δεν παρατηρείται κατάρρευση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πίεση προς τη Fed.
Το 2025, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα μείωσε τρεις φορές τα επιτόκια κατά 0,25 μονάδες, στο εύρος 3,5%-3,75%, εν μέσω φημών ότι ο Trump επιθυμεί σχεδόν μηδενικά επιτόκια για να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση του χρέους.
Ο Nikolaev χαρακτηρίζει μια τέτοια στρατηγική «καθαρό λαϊκισμό», προειδοποιώντας ότι θα οδηγούσε σε εκτίναξη του πληθωρισμού και βαθύτερη αποσταθεροποίηση.
Τέλος, ο ίδιος δεν αποκλείει το χειρότερο σενάριο να εκδηλωθεί ακόμη και εντός της τρέχουσας προεδρικής θητείας.
Αν το αμερικανικό χρέος αυξάνεται κατά 2-3 τρισ. δολάρια ή και περισσότερο ετησίως, η κατάρρευση δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια παγκόσμια οικονομική κρίση άνευ προηγουμένου: πανικός, φυγή από το δολάριο, απότομη επιβράδυνση του παγκόσμιου ΑΕΠ, κλείσιμο παραγωγικών μονάδων και εξάντληση πόρων.
Και σε αυτό το σκοτεινό σενάριο, το μεγαλύτερο τίμημα θα το πληρώσει αναπόφευκτα η ίδια η αμερικανική οικονομία.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών