Αυτή είναι η πεμπτουσία της εξωτερικής πολιτικής Trump: έντονες απειλές, στοχευμένη και περιορισμένη χρήση στρατιωτικής βίας, και εμμονή στην αποφυγή μακροχρόνιας στρατιωτικής εμπλοκής
Η λεγόμενη «θεωρία του τρελού» στη διεθνή πολιτική βασίζεται σε μια απλή αλλά επικίνδυνη ιδέα: αν ο αντίπαλος πιστέψει ότι είσαι ικανός να πας μέχρι το τέλος –ακόμη και με τρόπους που μοιάζουν παράλογοι– τότε ίσως υποχωρήσει πριν η σύγκρουση γίνει πραγματικότητα.
Όμως αυτή η στρατηγική έχει ένα σκοτεινό όριο.
Όταν ο αντίπαλος αισθανθεί ότι δεν έχει τίποτα να χάσει, η αποτροπή μετατρέπεται σε καταλύτη καταστροφής.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο φαίνεται να βρίσκεται σήμερα η αμερικανική εξωτερική πολιτική υπό τον Donald Trump.
«Τώρα είναι η ώρα για ειρήνη»… μετά τις βόμβες
Τον Ιούνιο του 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν αεροπορικά πλήγματα εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Ήταν μια επίθεση υψηλού ρίσκου, με τεράστιο συμβολισμό. Κι όμως, αντί να παρουσιάσει τα χτυπήματα ως την αρχή ενός πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, ο Trump έσπευσε να χαράξει μια κόκκινη γραμμή.
«Τώρα είναι η ώρα για ειρήνη», δήλωσε.
Το μήνυμα ήταν αντιφατικό αλλά απολύτως ταιριαστό με τη σχολή σκέψης του: χτυπάς σκληρά, αιφνιδιάζεις, τρομάζεις – και αμέσως μετά προσφέρεις τη διέξοδο.
Οι απειλές, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι αυτοσκοπός• είναι εργαλείο πίεσης ώστε η Τεχεράνη να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα περιλαμβάνει ουσιαστικά τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος, περιορισμούς στο βαλλιστικό της οπλοστάσιο και διακοπή της στήριξης προς συμμάχους και παραστρατιωτικές οργανώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Η «σχολή Trump» στην εξωτερική πολιτική
Αυτή είναι η πεμπτουσία της εξωτερικής πολιτικής Trump: έντονες απειλές, στοχευμένη και περιορισμένη χρήση στρατιωτικής βίας, και εμμονή στην αποφυγή μακροχρόνιας στρατιωτικής εμπλοκής.
Ο Trump θέλει να φαίνεται ισχυρός χωρίς να παγιδεύεται. Δεν δηλώνει ανοιχτά υπέρ της αλλαγής καθεστώτων, αλλά φροντίζει να αφήνει πάντα το ενδεχόμενο ανοιχτό – σαν σκιά πάνω από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Στην πράξη, καλλιεργεί ενεργά την εικόνα ενός απρόβλεπτου ηγέτη.
Αυτό που οι επικριτές του αποκαλούν –όχι χωρίς ειρωνεία– τη «θεωρία του τρελού».
Από τον Nixon στον Trump - O φόβος ως εργαλείο
Η θεωρία του τρελού (madman theory) αποδίδεται στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Richard Nixon στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Η λογική ήταν ότι αν ο εχθρός πιστέψει πως ο Αμερικανός πρόεδρος είναι ικανός για τα πάντα, ακόμη και για το αδιανόητο, τότε θα σκεφτεί δύο φορές πριν τον προκαλέσει.
Ο Trump υιοθέτησε αυτή τη λογική με ενθουσιασμό. Το 2020, κατά την πρώτη του θητεία, διέταξε τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Qassem Soleimani.
Ήταν μια κίνηση που παραβίαζε κάθε άγραφο κανόνα: η εξόντωση ενός εν ενεργεία ανώτατου αξιωματούχου άλλου κράτους. Οι ειδικοί προειδοποιούσαν για άμεσο πόλεμο.
Ο Trump όμως, το είδε ως πράξη αποτροπής. Και όταν το Ιράν δεν απάντησε με ανάλογο πλήγμα, θεώρησε ότι δικαιώθηκε.
Στη δεύτερη θητεία του, προχώρησε ακόμη πιο μακριά, με την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Nicolas Maduro. Αυτή η πράξη ενίσχυσε την εικόνα ενός προέδρου που δεν αναγνωρίζει όρια – και προσέδωσε βάρος στις σημερινές απειλές του προς το Ιράν.
Richard Nixon, ο 37ος πρόεδρος των ΗΠΑ
Δύο αντικρουόμενα ένστικτα
Η στρατηγική αυτή εξυπηρετεί δύο βασικά ένστικτα του Trump και του στενού του κύκλου.
Από τη μία, θέλει να διαφοροποιηθεί από τους νεοσυντηρητικούς που οδήγησαν τις ΗΠΑ στον πόλεμο του Ιράκ το 2003 και στη μετέπειτα καταστροφική κατοχή.
Από την άλλη, επιδιώκει να αποδυναμώνει κάθε δύναμη που θεωρεί απειλή για τις ΗΠΑ ή για τον βασικό τους σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ.
Ο στόχος είναι απλός: σύντομες «νίκες», ελάχιστο κόστος, μηδενική μακροχρόνια δέσμευση.
Μπορεί να πετύχει αυτή η στρατηγική;
Η απάντηση εξαρτάται από το μέγεθος των απαιτήσεων.
Όταν οι στόχοι είναι περιορισμένοι και οι παραχωρήσεις ανεκτές, οι απειλές του Trump μπορεί να λειτουργήσουν.
Η προειδοποίηση προς το Ιράκ ότι οι ΗΠΑ «δεν θα βοηθήσουν πλέον» αν πρωθυπουργός γίνει ο φιλοϊρανός Nouri al-Maliki είναι χαρακτηριστική. Δεν πρόκειται για απειλή πολέμου, αλλά για οικονομική και πολιτική πίεση.
Δεν αμφισβητεί άμεσα την ιρακινή κυριαρχία και αφήνει εναλλακτικές λύσεις, όπως τη διατήρηση του νυν πρωθυπουργού Mohammed Shia al-Sudani.
Ένα σχετικά «εύκολο» παζάρι.
Πιο δύσκολα μέτωπα - Συρία, Λίβανος, Γάζα
Στη Συρία, ο Τrump επιδιώκει σταδιακή απεμπλοκή, θεωρώντας ότι έχει έναν συνομιλητή στο πρόσωπο του τζιχαντιστή προέδρου Ahmed al - Sharaa.
Οι στόχοι είναι περιορισμένοι: να μην ενισχυθεί το ISIS και να μην υπάρξει απειλή κατά του Ισραήλ.
Οι Κούρδοι σύμμαχοι των ΗΠΑ εγκαταλείπονται χωρίς δισταγμό, ενώ χώρες του Κόλπου, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, εγγυώνται για τη Δαμασκό.
Για τον Trump, αυτό σημαίνει «ξεμπέρδεμα» με ένα ακόμη ατέρμονο πρόβλημα.
Όμως στον Λίβανο και τη Γάζα, τα πράγματα περιπλέκονται δραματικά. Εκεί, οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως ειρηνοποιός μετά από καταστροφικούς πολέμους του Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα απαιτούν τον πλήρη αφοπλισμό της Hezbollah και της Hamas.
Για τις οργανώσεις αυτές, ο αφοπλισμός δεν είναι απλώς μια παραχώρηση• είναι υπαρξιακή απειλή, ακύρωση της ίδιας τους της ταυτότητας.
Το επικίνδυνο όριο
Και εδώ ακριβώς δοκιμάζεται η «θεωρία του τρελού». Το Ιράν, έχοντας ζήσει δολοφονίες, επιθέσεις και απαγωγές υπό τον Trump, δεν πιστεύει πλέον στις διαβεβαιώσεις του ότι «θέλει συμφωνία».
Αντιλαμβάνεται τις παραχωρήσεις ως πρόσκληση για περισσότερη πίεση.
Στα μάτια της Τεχεράνης, το διακύβευμα δεν είναι πολιτικό – είναι υπαρξιακό.
Όταν μια πλευρά αισθάνεται ότι απειλείται η ίδια της η επιβίωση, τότε η αποτροπή χάνει τη δύναμή της.
Και τότε, η «madman theory» παύει να φοβίζει τον αντίπαλο και αρχίζει να τον ωθεί προς την απόγνωση.
Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να αποσπάσει παραχωρήσεις.
Αλλά μόνο μέχρι το σημείο όπου ο άλλος πιστεύει ότι μπορεί ακόμη να επιβιώσει.
Πέρα από αυτό το όριο, ο «τρελός» μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με έναν αντίπαλο που δεν έχει πια τίποτα να χάσει – και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο απ’ όλα.
www.bankingnews.gr
Όμως αυτή η στρατηγική έχει ένα σκοτεινό όριο.
Όταν ο αντίπαλος αισθανθεί ότι δεν έχει τίποτα να χάσει, η αποτροπή μετατρέπεται σε καταλύτη καταστροφής.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο φαίνεται να βρίσκεται σήμερα η αμερικανική εξωτερική πολιτική υπό τον Donald Trump.
«Τώρα είναι η ώρα για ειρήνη»… μετά τις βόμβες
Τον Ιούνιο του 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν αεροπορικά πλήγματα εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Ήταν μια επίθεση υψηλού ρίσκου, με τεράστιο συμβολισμό. Κι όμως, αντί να παρουσιάσει τα χτυπήματα ως την αρχή ενός πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, ο Trump έσπευσε να χαράξει μια κόκκινη γραμμή.
«Τώρα είναι η ώρα για ειρήνη», δήλωσε.
Το μήνυμα ήταν αντιφατικό αλλά απολύτως ταιριαστό με τη σχολή σκέψης του: χτυπάς σκληρά, αιφνιδιάζεις, τρομάζεις – και αμέσως μετά προσφέρεις τη διέξοδο.
Οι απειλές, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι αυτοσκοπός• είναι εργαλείο πίεσης ώστε η Τεχεράνη να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα περιλαμβάνει ουσιαστικά τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος, περιορισμούς στο βαλλιστικό της οπλοστάσιο και διακοπή της στήριξης προς συμμάχους και παραστρατιωτικές οργανώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Η «σχολή Trump» στην εξωτερική πολιτική
Αυτή είναι η πεμπτουσία της εξωτερικής πολιτικής Trump: έντονες απειλές, στοχευμένη και περιορισμένη χρήση στρατιωτικής βίας, και εμμονή στην αποφυγή μακροχρόνιας στρατιωτικής εμπλοκής.
Ο Trump θέλει να φαίνεται ισχυρός χωρίς να παγιδεύεται. Δεν δηλώνει ανοιχτά υπέρ της αλλαγής καθεστώτων, αλλά φροντίζει να αφήνει πάντα το ενδεχόμενο ανοιχτό – σαν σκιά πάνω από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Στην πράξη, καλλιεργεί ενεργά την εικόνα ενός απρόβλεπτου ηγέτη.
Αυτό που οι επικριτές του αποκαλούν –όχι χωρίς ειρωνεία– τη «θεωρία του τρελού».
Από τον Nixon στον Trump - O φόβος ως εργαλείο
Η θεωρία του τρελού (madman theory) αποδίδεται στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Richard Nixon στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Η λογική ήταν ότι αν ο εχθρός πιστέψει πως ο Αμερικανός πρόεδρος είναι ικανός για τα πάντα, ακόμη και για το αδιανόητο, τότε θα σκεφτεί δύο φορές πριν τον προκαλέσει.
Ο Trump υιοθέτησε αυτή τη λογική με ενθουσιασμό. Το 2020, κατά την πρώτη του θητεία, διέταξε τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Qassem Soleimani.
Ήταν μια κίνηση που παραβίαζε κάθε άγραφο κανόνα: η εξόντωση ενός εν ενεργεία ανώτατου αξιωματούχου άλλου κράτους. Οι ειδικοί προειδοποιούσαν για άμεσο πόλεμο.
Ο Trump όμως, το είδε ως πράξη αποτροπής. Και όταν το Ιράν δεν απάντησε με ανάλογο πλήγμα, θεώρησε ότι δικαιώθηκε.
Στη δεύτερη θητεία του, προχώρησε ακόμη πιο μακριά, με την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Nicolas Maduro. Αυτή η πράξη ενίσχυσε την εικόνα ενός προέδρου που δεν αναγνωρίζει όρια – και προσέδωσε βάρος στις σημερινές απειλές του προς το Ιράν.
Richard Nixon, ο 37ος πρόεδρος των ΗΠΑ
Δύο αντικρουόμενα ένστικτα
Η στρατηγική αυτή εξυπηρετεί δύο βασικά ένστικτα του Trump και του στενού του κύκλου.
Από τη μία, θέλει να διαφοροποιηθεί από τους νεοσυντηρητικούς που οδήγησαν τις ΗΠΑ στον πόλεμο του Ιράκ το 2003 και στη μετέπειτα καταστροφική κατοχή.
Από την άλλη, επιδιώκει να αποδυναμώνει κάθε δύναμη που θεωρεί απειλή για τις ΗΠΑ ή για τον βασικό τους σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ.
Ο στόχος είναι απλός: σύντομες «νίκες», ελάχιστο κόστος, μηδενική μακροχρόνια δέσμευση.
Μπορεί να πετύχει αυτή η στρατηγική;
Η απάντηση εξαρτάται από το μέγεθος των απαιτήσεων.
Όταν οι στόχοι είναι περιορισμένοι και οι παραχωρήσεις ανεκτές, οι απειλές του Trump μπορεί να λειτουργήσουν.
Η προειδοποίηση προς το Ιράκ ότι οι ΗΠΑ «δεν θα βοηθήσουν πλέον» αν πρωθυπουργός γίνει ο φιλοϊρανός Nouri al-Maliki είναι χαρακτηριστική. Δεν πρόκειται για απειλή πολέμου, αλλά για οικονομική και πολιτική πίεση.
Δεν αμφισβητεί άμεσα την ιρακινή κυριαρχία και αφήνει εναλλακτικές λύσεις, όπως τη διατήρηση του νυν πρωθυπουργού Mohammed Shia al-Sudani.
Ένα σχετικά «εύκολο» παζάρι.
Πιο δύσκολα μέτωπα - Συρία, Λίβανος, Γάζα
Στη Συρία, ο Τrump επιδιώκει σταδιακή απεμπλοκή, θεωρώντας ότι έχει έναν συνομιλητή στο πρόσωπο του τζιχαντιστή προέδρου Ahmed al - Sharaa.
Οι στόχοι είναι περιορισμένοι: να μην ενισχυθεί το ISIS και να μην υπάρξει απειλή κατά του Ισραήλ.
Οι Κούρδοι σύμμαχοι των ΗΠΑ εγκαταλείπονται χωρίς δισταγμό, ενώ χώρες του Κόλπου, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, εγγυώνται για τη Δαμασκό.
Για τον Trump, αυτό σημαίνει «ξεμπέρδεμα» με ένα ακόμη ατέρμονο πρόβλημα.
Όμως στον Λίβανο και τη Γάζα, τα πράγματα περιπλέκονται δραματικά. Εκεί, οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως ειρηνοποιός μετά από καταστροφικούς πολέμους του Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα απαιτούν τον πλήρη αφοπλισμό της Hezbollah και της Hamas.
Για τις οργανώσεις αυτές, ο αφοπλισμός δεν είναι απλώς μια παραχώρηση• είναι υπαρξιακή απειλή, ακύρωση της ίδιας τους της ταυτότητας.
Το επικίνδυνο όριο
Και εδώ ακριβώς δοκιμάζεται η «θεωρία του τρελού». Το Ιράν, έχοντας ζήσει δολοφονίες, επιθέσεις και απαγωγές υπό τον Trump, δεν πιστεύει πλέον στις διαβεβαιώσεις του ότι «θέλει συμφωνία».
Αντιλαμβάνεται τις παραχωρήσεις ως πρόσκληση για περισσότερη πίεση.
Στα μάτια της Τεχεράνης, το διακύβευμα δεν είναι πολιτικό – είναι υπαρξιακό.
Όταν μια πλευρά αισθάνεται ότι απειλείται η ίδια της η επιβίωση, τότε η αποτροπή χάνει τη δύναμή της.
Και τότε, η «madman theory» παύει να φοβίζει τον αντίπαλο και αρχίζει να τον ωθεί προς την απόγνωση.
Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να αποσπάσει παραχωρήσεις.
Αλλά μόνο μέχρι το σημείο όπου ο άλλος πιστεύει ότι μπορεί ακόμη να επιβιώσει.
Πέρα από αυτό το όριο, ο «τρελός» μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με έναν αντίπαλο που δεν έχει πια τίποτα να χάσει – και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο απ’ όλα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών