Αν και φέρεται να οπλίζεται σαν τον αστακό, να διοχετεύει δισεκατομμύρια στην πολεμική βιομηχανία και να «ακονίζει το σπαθί του» με πρωτοφανείς ρυθμούς, στην πραγματικότητα το ΝΑΤΟ βαδίζει στα τυφλά.
Η γιγάντωση των εξοπλισμών δεν μπορεί πλέον να κρύψει το βαθύ πολιτικό αδιέξοδο και τον επικίνδυνο κατακερματισμό των 32 κρατών-μελών. Με φόντο το παρασκήνιο των πιέσεων στην Τουρκία, τις απειλές του Αμερικανού προέδρου, Donald Trump, και τις εκ διαμέτρου αντίθετες προτεραιότητες των συμμάχων, η ισχυρότερη στρατιωτική μηχανή του πλανήτη μετατρέπεται σε μια ανεξέλεγκτη ωρολογιακή βόμβα, καθώς διαθέτει τεράστια ισχύ, αλλά έχει χάσει παντελώς την πολιτική της πυξίδα.
Το… αναπάντεχο δίλημμα
Εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και στη Μέση Ανατολή, το ΝΑΤΟ έχει δημιουργήσει ένα αναπάντεχο δίλημμα…
Καθώς, η Συμμαχία δεν υπήρξε ποτέ στρατιωτικά ισχυρότερη, οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, οι αμυντικές βιομηχανίες επεκτείνονται και οι επιχειρησιακές δυνατότητες βελτιώνονται, αποδεικνύεται ότι η στρατιωτική ισχύς από μόνη της, δεν καθορίζει την αποτελεσματικότητα μιας συμμαχίας.
Το πιο θεμελιώδες ερώτημα είναι πολιτικό: Για ποιο σκοπό πρέπει να χρησιμοποιηθεί αυτή η στρατιωτική ισχύς;
Η πρόκληση που αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ σήμερα δεν είναι πλέον απλώς η συγκρότηση ισχυρότερων ενόπλων δυνάμεων. Είναι η επίτευξη μιας κοινής πολιτικής αντίληψης μεταξύ 32 κυρίαρχων δημοκρατιών σχετικά με το πότε, πού και γιατί πρέπει να χρησιμοποιούνται αυτές οι δυνάμεις.
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα τον Ιούλιο του 2026 έφερε στο επίκεντρο, αυτό το παράδοξο.
Το σκοτεινό παρασκήνιο στην Τουρκία
Η επιλογή της Άγκυρας ως οικοδέσποινας της Συνόδου αποδείχθηκε το τέλειο σκηνικό για να εκδηλωθούν οι βαθιές ρωγμές της Συμμαχίας. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, η συνάντηση διεξήχθη σε περιβάλλον έντονης πολιτικής αναταραχής και απροκάλυπτων εκβιασμών.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έφτασε στην Τουρκία υιοθετώντας μια αμιγώς συναλλακτική τακτική, επιτιθέμενος δημόσια σε συμμάχους. Χαρακτήρισε ανοιχτά την Ισπανία «τρομερό εταίρο» και «χαμένη υπόθεση» λόγω των χαμηλών αμυντικών της δαπανών, αμφισβητώντας ευθέως την έννοια της αλληλεγγύης. Παράλληλα, η φιλοξενία της Συνόδου από την Άγκυρα ανέδειξε το πώς οι τακτικισμοί και οι χωριστές ατζέντες των μελών υπερισχύουν της συλλογικής στρατηγικής.
Ο Trump, ωστόσο, δεν είναι η αιτία της κρίσης του ΝΑΤΟ, αλλά ο επιταχυντής της. Φέρνει στην επιφάνεια με τον πιο βίαιο τρόπο τις υπαρκτές διαφωνίες που η Συμμαχία επιχειρούσε επί χρόνια να θάψει κάτω από το χαλί.
32 μέλη, 3 διαφορετικοί «εφιάλτες»
Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ από τα 12 ιδρυτικά μέλη του 1949 στα 32 σημερινά πανηγυρίστηκε ως ιστορική νίκη, όμως άλλαξε οριστικά την εσωτερική του δυναμική. Στον ψυχροπολεμικό κόσμο, ο εχθρός ήταν ένας (ΕΣΣΔ) και η γεωγραφία συγκεκριμένη. Σήμερα, η ομοφωνία αποτελεί ουτοπία:
- Η Ανατολική Πτέρυγα: Για τις χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, η Μόσχα συνιστά την άμεση και υπαρξιακή απειλή, ειδικά μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
- Ο Ευρωπαϊκός Νότος: Για τις χώρες της Μεσογείου, οι κύριες προκλήσεις ασφαλείας είναι η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η τρομοκρατία και οι μεταναστευτικές πιέσεις.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες: Η Ουάσινγκτον αντιλαμβάνεται τον μακροπρόθεσμο στρατηγικό της ανταγωνισμό κυρίως απέναντι στην Κίνα.
Αυτή η απόκλιση έγινε εμφανής στην Άγκυρα, όπου η συζήτηση για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό ουσιαστικά βάλτωσε. Οι Ευρωπαίοι αρνούνται να δουν το Πεκίνο ως άμεση στρατιωτική απειλή για το έδαφός τους, βλέποντας σε αυτό έναν οικονομικό εταίρο και τεχνολογικό ανταγωνιστή.
Η θολή έννοια της «επίθεσης» και τα όρια της αλληλεγγύης
Το 1949, μια επίθεση σήμαινε τανκς που διασχίζουν σύνορα. Το 2026, οι υβριδικές απειλές έχουν αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Κυβερνοεπιθέσεις που παραλύουν υποδομές, σαμποτάζ σε υποθαλάσσια καλώδια, εκστρατείες παραπληροφόρησης και οικονομικός καταναγκασμός θέτουν το αμείλικτο ερώτημα: Τι συνιστά επίθεση ικανή να ενεργοποιήσει το Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας;
Η απάντηση λείπει, όπως φάνηκε και στις περιπτώσεις του Ιράν και της Ουκρανίας.
Από την μία πλευρά, στη Μέση Ανατολή, η στρατιωτική δράση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν αποκάλυψε ότι η αναγνώριση μιας απειλής δεν σημαίνει αυτόματα πολιτική εντολή για κοινή πολεμική εμπλοκή.
Από την άλλη πλευρά, στην Ουκρανία, το ΝΑΤΟ παρείχε τεράστια βοήθεια, αλλά έθεσε κόκκινες γραμμές, αρνούμενο την ένταξη ή τις εγγυήσεις του Άρθρου 5, προκειμένου να αποφύγει έναν γενικευμένο πόλεμο με τη Ρωσία.
Το Άρθρο 5 έχει σπαθί, αλλά το Άρθρο 2 έχασε την πυξίδα
Το κείμενο της Συνθήκης της Ουάσινγκτον προσέφερε πάντα μια σκόπιμη αμφισημία. Ειδικότερα, το Άρθρο 5 δεν επιβάλλει αυτόματη κήρυξη πολέμου, αλλά αφήνει στο κάθε κράτος τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίσει τη μορφή της βοήθειας. Αυτό που στον Ψυχρό Πόλεμο ήταν σοφή πολιτική καινοτομία, σήμερα μετατρέπεται σε επικίνδυνο κενό.
Η μέγιστη απειλή για το ΝΑΤΟ δεν είναι το Άρθρο 5 (το σπαθί), αλλά η αχρήστευση του Άρθρου 2 (η πυξίδα), το οποίο επιβάλλει τη συνεχή πολιτική διαβούλευση και την ενίσχυση των ελεύθερων θεσμών.
Όταν 32 δημοκρατίες αδυνατούν να συμφωνήσουν στο πότε, πού και γιατί πρέπει να ασκηθεί η στρατιωτική ισχύς, η συσσώρευση εξοπλισμών δεν προσφέρει ασφάλεια. Αντίθετα, δημιουργεί έναν πάνοπλο, αλλά τυφλό γίγαντα, έτοιμο να εγκλωβιστεί σε συρράξεις χωρίς καθαρό πολιτικό στόχο. Το ΝΑΤΟ μπορεί να ακόνισε το σπαθί του στην Άγκυρα, αλλά χωρίς πυξίδα, το σπαθί αυτό απειλεί να στραφεί προς κάθε κατεύθυνση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών