Από πού βρίσκει το Ιράν τα δολάρια που χρειάζεται η ιρανική οικονομία;
Πετρέλαιο, γιουάν, ανταλλακτήρια, χρυσός, κρυπτονομίσματα και ένα εκτεταμένο περιφερειακό δίκτυο επιτρέπουν στην Τεχεράνη να διατηρεί πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα παρά τις αμερικανικές κυρώσεις
Πώς μπορεί μια χώρα που βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες να εξακολουθεί να βρίσκει δολάρια και άλλα ξένα νομίσματα;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν και μόνο μηχανισμό.
Το Ιράν έχει αναπτύξει με την πάροδο των ετών ένα σύνθετο, πολυεπίπεδο σύστημα που επιτρέπει στην Τεχεράνη να μετατρέπει τα έσοδα από τις εξαγωγές της σε νομίσματα και περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει, ακόμη και όταν η απευθείας πρόσβαση στο διεθνές τραπεζικό σύστημα είναι περιορισμένη.
Πετρέλαιο, μη πετρελαϊκές εξαγωγές, κινεζικό γουάν, ανταλλακτήρια συναλλάγματος, εμπορικοί μεσάζοντες, περιφερειακές αγορές, χρυσός και κρυπτονομίσματα αποτελούν τους βασικούς κρίκους αυτής της αλυσίδας.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράδοξη κατάσταση: το Ιράν έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτησή του από τις δυτικές τράπεζες, χωρίς όμως να έχει απαλλαγεί από την ανάγκη για δολάρια.
Το πετρέλαιο παραμένει η βάση
Η καρδιά του συστήματος εξακολουθεί να είναι το πετρέλαιο.
Παρά τις κυρώσεις, το Ιράν έχει καταφέρει να διατηρήσει σημαντικές εξαγωγές αργού, με την Κίνα να αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο αγοραστή.
Οι κινεζικές αγορές απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των θαλάσσιων εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου, συχνά μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου εταιρειών, πλοίων και ενδιάμεσων προορισμών.
Η σημασία της Κίνας είναι διπλή.
Πρώτον, προσφέρει στο Ιράν μια τεράστια αγορά για το πετρέλαιό του.
Δεύτερον, οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται σε γουάν, περιορίζοντας την ανάγκη χρήσης του αμερικανικού δολαρίου και, κυρίως, την ανάγκη διέλευσης από τράπεζες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των αμερικανικών κυρώσεων.
Έτσι, το Ιράν μπορεί να πουλά πετρέλαιο στην Κίνα και να εισπράττει γιουάν, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά κινεζικών προϊόντων ή να μετατραπούν, μέσω τρίτων διαύλων, σε άλλα νομίσματα και περιουσιακά στοιχεία.
Ωστόσο, η διαδικασία αυτή έχει κόστος.
Οι αγοραστές του ιρανικού πετρελαίου απαιτούν συνήθως σημαντικές εκπτώσεις σε σχέση με τις διεθνείς τιμές, ενώ η μεταφορά, η ασφάλιση και η χρηματοδότηση των φορτίων είναι ακριβότερες και πιο περίπλοκες.
Με άλλα λόγια, οι κυρώσεις δεν έχουν σταματήσει εντελώς τη ροή πετρελαϊκών εσόδων. Έχουν όμως μειώσει την καθαρή αξία που μπορεί να αποκομίσει το Ιράν από κάθε βαρέλι.
Το γουάν δεν αντικαθιστά το δολάριο
Η χρήση του κινεζικού νομίσματος έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το δολάριο έχει χάσει τη σημασία του.
Το γιουάν λειτουργεί περισσότερο ως ένα ενδιάμεσο εργαλείο.
Το Ιράν μπορεί να το χρησιμοποιεί για εμπορικές συναλλαγές με την Κίνα, αποφεύγοντας την άμεση χρήση του δολαρίου.
Όμως η ιρανική οικονομία εξακολουθεί να χρειάζεται δολάρια για εισαγωγές, διεθνείς πληρωμές, αποταμίευση και συναλλαγές στις περιφερειακές αγορές.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται το επόμενο επίπεδο του συστήματος: τα ανταλλακτήρια και οι χρηματοπιστωτικοί μεσάζοντες.
Η σκιώδης τραπεζική του Ιράν
Με δεδομένο ότι πολλές ιρανικές τράπεζες δεν μπορούν να λειτουργήσουν κανονικά στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, ένα μεγάλο μέρος των συναλλαγών μεταφέρεται σε ένα παράλληλο δίκτυο.
Σε αυτό συμμετέχουν ανταλλακτήρια συναλλάγματος, εμπορικές εταιρείες, εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων και άλλοι μεσάζοντες, με σημαντική παρουσία σε χρηματοπιστωτικά κέντρα όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Χονγκ Κονγκ και η Σιγκαπούρη.
Ορισμένα από αυτά τα δίκτυα έχουν βρεθεί στο στόχαστρο του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ιρανικών εσόδων εκτός των επίσημων τραπεζικών διαύλων.
Η λογική είναι σχετικά απλή: μια ιρανική εταιρεία μπορεί να πραγματοποιήσει μια συναλλαγή με έναν ξένο εμπορικό εταίρο, ενώ η πληρωμή και ο συμψηφισμός των χρημάτων πραγματοποιούνται μέσω μιας σειράς εταιρειών και λογαριασμών σε τρίτες χώρες.
Το χρήμα δεν χρειάζεται πάντοτε να ταξιδέψει με τον τρόπο που θα ταξίδευε σε μια κανονική τραπεζική συναλλαγή.
Αυτό ακριβώς καθιστά τα δίκτυα αυτά δύσκολα στον εντοπισμό και στην πλήρη εξουδετέρωσή τους.
Τα μη πετρελαϊκά έσοδα
Το Ιράν έχει επίσης μια σημαντική πηγή συναλλάγματος που συχνά επισκιάζεται από το πετρέλαιο: τις μη πετρελαϊκές εξαγωγές.
Πετροχημικά, χάλυβας, μέταλλα, ορυκτά, αγροτικά προϊόντα και βιομηχανικά αγαθά αποφέρουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια βάση.
Για το ιρανικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025, οι μη πετρελαϊκές εξαγωγές υπολογίστηκαν σε περίπου 57,8 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι περιλαμβάνουν την Κίνα, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Τουρκία, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.
Το πρόβλημα είναι ότι τα έσοδα αυτά δεν επιστρέφουν πάντα εύκολα στην ιρανική οικονομία.
Η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει μηχανισμούς μέσω των οποίων οι εξαγωγείς υποχρεούνται να επαναφέρουν τα έσοδα από τις εξαγωγές τους και να τα διαθέσουν για εισαγωγές.
Ωστόσο, η ύπαρξη πολλαπλών συναλλαγματικών ισοτιμιών και η μεγάλη διαφορά μεταξύ επίσημης και ανεπίσημης τιμής του ριάλ δημιουργούν κίνητρα για τη χρήση παράλληλων αγορών.
Ιράκ, Αφγανιστάν και το μουσουλμανικό σύστημα hawala
Οι γειτονικές χώρες αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της εικόνας.
Το Ιράκ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν και ταυτόχρονα ένας σημαντικός κόμβος για τη μετακίνηση συναλλάγματος στην περιοχή.
Η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις σε ιρακινές τράπεζες και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που θεωρεί ότι διευκολύνουν παράνομες μεταφορές χρημάτων ή συναλλαγές υπέρ του Ιράν.
Το Αφγανιστάν αποτελεί μια διαφορετική περίπτωση.
Εκεί, η παράδοση του συστήματος hawala —ενός άτυπου δικτύου μεταφοράς χρημάτων που βασίζεται σε μεσάζοντες και συμψηφισμούς αντί για κλασικές τραπεζικές μεταφορές— προσφέρει ένα επιπλέον κανάλι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα δολάρια που κυκλοφορούν σε Ιράκ ή Αφγανιστάν κατευθύνονται στο Ιράν. Δείχνει όμως πόσο σημαντικές είναι για την Τεχεράνη οι περιφερειακές αγορές και τα δίκτυα εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος.
Το ψηφιακό δολάριο του Tether
Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε ένας ακόμη κρίκος: τα κρυπτονομίσματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Tether (USDT), ένα ψηφιακό νόμισμα που είναι συνδεδεμένο με την αξία του αμερικανικού δολαρίου.
Για μια χώρα υπό κυρώσεις, η χρησιμότητα είναι προφανής.
Η αξία μπορεί να μεταφερθεί ψηφιακά, χωρίς να απαιτείται παραδοσιακός λογαριασμός σε αμερικανική τράπεζα.
Οι αμερικανικές αρχές έχουν υποστηρίξει ότι ιρανικά δίκτυα χρησιμοποιούν κρυπτονομίσματα για τη μεταφορά και απόκρυψη εσόδων.
Ωστόσο, ούτε το USDT αποτελεί ασφαλή λύση χωρίς κινδύνους. Η εκδότρια εταιρεία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες και κατόπιν νομικών ή κανονιστικών απαιτήσεων, να παγώσει token που βρίσκονται σε συγκεκριμένες διευθύνσεις.
Έτσι, ακόμη και το «ψηφιακό δολάριο» δεν προσφέρει απόλυτη προστασία από τις κυρώσεις.
Ο χρυσός παραμένει πολύτιμος
Πριν από τα κρυπτονομίσματα, υπήρχε ο χρυσός.
Κατά τη διάρκεια προηγούμενων περιόδων αυστηρών κυρώσεων, το Ιράν χρησιμοποίησε τον χρυσό ως τρόπο μετατροπής χρηματοοικονομικών απαιτήσεων σε ένα περιουσιακό στοιχείο που μπορεί να μεταφερθεί και να αποθηκευτεί εκτός του τραπεζικού συστήματος.
Η Τουρκία είχε ιδιαίτερη σημασία σε αυτή τη διαδικασία, καθώς μέρος των ενεργειακών εσόδων μπορούσε να μετατραπεί σε τουρκικές λίρες και στη συνέχεια σε χρυσό.
Η στρατηγική αυτή αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό για την οικονομική συμπεριφορά του Ιράν.
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται κάθε φορά να μετατρέψει τα έσοδά της απευθείας σε δολάρια.
Αρκεί να τα μετατρέψει σε ένα περιουσιακό στοιχείο που μπορεί αργότερα να ανταλλαχθεί με δολάρια ή να χρησιμοποιηθεί για την αγορά αγαθών.
Το πραγματικό κόστος των κυρώσεων
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις έχουν αποτύχει.
Αντίθετα, το γεγονός ότι το Ιράν χρειάζεται ένα τόσο περίπλοκο δίκτυο είναι από μόνο του ένδειξη της αποτελεσματικότητάς τους.
Κάθε επιπλέον στάδιο έχει κόστος.
Το πετρέλαιο πωλείται με έκπτωση. Οι μεταφορές είναι πιο δύσκολες.
Η ασφάλιση είναι ακριβότερη.
Οι μεσάζοντες απαιτούν προμήθειες.
Οι συναλλαγματικές μετατροπές επιβαρύνονται με κόστος. Οι εταιρείες που συμμετέχουν στις συναλλαγές αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων.
Και όσο περισσότερα επίπεδα υπάρχουν, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να παγώσουν ή να χαθούν κεφάλαια.
Οι κυρώσεις, επομένως, δεν έχουν αποκόψει πλήρως το Ιράν από την παγκόσμια οικονομία. Έχουν αυξήσει όμως σημαντικά το τίμημα της συμμετοχής του.
Το δολάριο παραμένει στο επίκεντρο του χρηματοπιστωτικού συστήματος
Ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι η προσπάθεια αποδολαριοποίησης του Ιράν δεν έχει εξαλείψει τη σημασία του δολαρίου.
Το Ιράν μπορεί να πουλά πετρέλαιο σε γουάν, να χρησιμοποιεί ντιρχάμ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, να μεταφέρει αξία μέσω χρυσού ή κρυπτονομισμάτων και να πραγματοποιεί συναλλαγές μέσω περιφερειακών δικτύων.
Ωστόσο, το δολάριο παραμένει βασικό μέτρο αξίας.
Η κατάσταση στην εσωτερική αγορά το επιβεβαιώνει.
Στα τέλη Αυγούστου 2026, η ισοτιμία του δολαρίου στην ανεπίσημη αγορά του Ιράν κινήθηκε γύρω από τα 2 εκατομμύρια ριάλ, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του αμερικανικού νομίσματος ως σημείου αναφοράς για τις τιμές και την αγοραστική δύναμη.
Το συμπέρασμα είναι επομένως πιο σύνθετο από το «το Ιράν χρησιμοποιεί λιγότερα δολάρια».
Η πραγματικότητα είναι ότι το Ιράν έχει καταφέρει να μειώσει την εξάρτησή του από το δολαριακό τραπεζικό σύστημα, χωρίς να μπορεί να αποσυνδεθεί από το ίδιο το δολάριο.
Το δολάριο μπορεί να έχει απομακρυνθεί από την αρχή μιας συναλλαγής, αλλά συχνά παραμένει στο τέλος της — ως μέτρο αξίας, ως αποθεματικό αγοραστικής δύναμης και ως το νόμισμα με το οποίο συγκρίνονται τελικά τα περισσότερα άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Και αυτή είναι η ουσία του ιρανικού οικονομικού μοντέλου υπό τις κυρώσεις: όχι η πλήρης παράκαμψη του δολαρίου, αλλά η δημιουργία αρκετών εναλλακτικών διαδρομών ώστε η Τεχεράνη να μπορεί να συνεχίζει να το προσεγγίζει όταν το χρειάζεται.
www.bankingnews.gr
Πώς μπορεί μια χώρα που βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες να εξακολουθεί να βρίσκει δολάρια και άλλα ξένα νομίσματα;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν και μόνο μηχανισμό.
Το Ιράν έχει αναπτύξει με την πάροδο των ετών ένα σύνθετο, πολυεπίπεδο σύστημα που επιτρέπει στην Τεχεράνη να μετατρέπει τα έσοδα από τις εξαγωγές της σε νομίσματα και περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει, ακόμη και όταν η απευθείας πρόσβαση στο διεθνές τραπεζικό σύστημα είναι περιορισμένη.
Πετρέλαιο, μη πετρελαϊκές εξαγωγές, κινεζικό γουάν, ανταλλακτήρια συναλλάγματος, εμπορικοί μεσάζοντες, περιφερειακές αγορές, χρυσός και κρυπτονομίσματα αποτελούν τους βασικούς κρίκους αυτής της αλυσίδας.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράδοξη κατάσταση: το Ιράν έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτησή του από τις δυτικές τράπεζες, χωρίς όμως να έχει απαλλαγεί από την ανάγκη για δολάρια.
Το πετρέλαιο παραμένει η βάση
Η καρδιά του συστήματος εξακολουθεί να είναι το πετρέλαιο.
Παρά τις κυρώσεις, το Ιράν έχει καταφέρει να διατηρήσει σημαντικές εξαγωγές αργού, με την Κίνα να αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο αγοραστή.
Οι κινεζικές αγορές απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των θαλάσσιων εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου, συχνά μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου εταιρειών, πλοίων και ενδιάμεσων προορισμών.
Η σημασία της Κίνας είναι διπλή.
Πρώτον, προσφέρει στο Ιράν μια τεράστια αγορά για το πετρέλαιό του.
Δεύτερον, οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται σε γουάν, περιορίζοντας την ανάγκη χρήσης του αμερικανικού δολαρίου και, κυρίως, την ανάγκη διέλευσης από τράπεζες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των αμερικανικών κυρώσεων.
Έτσι, το Ιράν μπορεί να πουλά πετρέλαιο στην Κίνα και να εισπράττει γιουάν, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά κινεζικών προϊόντων ή να μετατραπούν, μέσω τρίτων διαύλων, σε άλλα νομίσματα και περιουσιακά στοιχεία.
Ωστόσο, η διαδικασία αυτή έχει κόστος.
Οι αγοραστές του ιρανικού πετρελαίου απαιτούν συνήθως σημαντικές εκπτώσεις σε σχέση με τις διεθνείς τιμές, ενώ η μεταφορά, η ασφάλιση και η χρηματοδότηση των φορτίων είναι ακριβότερες και πιο περίπλοκες.
Με άλλα λόγια, οι κυρώσεις δεν έχουν σταματήσει εντελώς τη ροή πετρελαϊκών εσόδων. Έχουν όμως μειώσει την καθαρή αξία που μπορεί να αποκομίσει το Ιράν από κάθε βαρέλι.
Το γουάν δεν αντικαθιστά το δολάριο
Η χρήση του κινεζικού νομίσματος έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το δολάριο έχει χάσει τη σημασία του.
Το γιουάν λειτουργεί περισσότερο ως ένα ενδιάμεσο εργαλείο.
Το Ιράν μπορεί να το χρησιμοποιεί για εμπορικές συναλλαγές με την Κίνα, αποφεύγοντας την άμεση χρήση του δολαρίου.
Όμως η ιρανική οικονομία εξακολουθεί να χρειάζεται δολάρια για εισαγωγές, διεθνείς πληρωμές, αποταμίευση και συναλλαγές στις περιφερειακές αγορές.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται το επόμενο επίπεδο του συστήματος: τα ανταλλακτήρια και οι χρηματοπιστωτικοί μεσάζοντες.
Η σκιώδης τραπεζική του Ιράν
Με δεδομένο ότι πολλές ιρανικές τράπεζες δεν μπορούν να λειτουργήσουν κανονικά στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, ένα μεγάλο μέρος των συναλλαγών μεταφέρεται σε ένα παράλληλο δίκτυο.
Σε αυτό συμμετέχουν ανταλλακτήρια συναλλάγματος, εμπορικές εταιρείες, εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων και άλλοι μεσάζοντες, με σημαντική παρουσία σε χρηματοπιστωτικά κέντρα όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Χονγκ Κονγκ και η Σιγκαπούρη.
Ορισμένα από αυτά τα δίκτυα έχουν βρεθεί στο στόχαστρο του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ιρανικών εσόδων εκτός των επίσημων τραπεζικών διαύλων.
Η λογική είναι σχετικά απλή: μια ιρανική εταιρεία μπορεί να πραγματοποιήσει μια συναλλαγή με έναν ξένο εμπορικό εταίρο, ενώ η πληρωμή και ο συμψηφισμός των χρημάτων πραγματοποιούνται μέσω μιας σειράς εταιρειών και λογαριασμών σε τρίτες χώρες.
Το χρήμα δεν χρειάζεται πάντοτε να ταξιδέψει με τον τρόπο που θα ταξίδευε σε μια κανονική τραπεζική συναλλαγή.
Αυτό ακριβώς καθιστά τα δίκτυα αυτά δύσκολα στον εντοπισμό και στην πλήρη εξουδετέρωσή τους.
Τα μη πετρελαϊκά έσοδα
Το Ιράν έχει επίσης μια σημαντική πηγή συναλλάγματος που συχνά επισκιάζεται από το πετρέλαιο: τις μη πετρελαϊκές εξαγωγές.
Πετροχημικά, χάλυβας, μέταλλα, ορυκτά, αγροτικά προϊόντα και βιομηχανικά αγαθά αποφέρουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια βάση.
Για το ιρανικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025, οι μη πετρελαϊκές εξαγωγές υπολογίστηκαν σε περίπου 57,8 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι περιλαμβάνουν την Κίνα, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Τουρκία, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.
Το πρόβλημα είναι ότι τα έσοδα αυτά δεν επιστρέφουν πάντα εύκολα στην ιρανική οικονομία.
Η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει μηχανισμούς μέσω των οποίων οι εξαγωγείς υποχρεούνται να επαναφέρουν τα έσοδα από τις εξαγωγές τους και να τα διαθέσουν για εισαγωγές.
Ωστόσο, η ύπαρξη πολλαπλών συναλλαγματικών ισοτιμιών και η μεγάλη διαφορά μεταξύ επίσημης και ανεπίσημης τιμής του ριάλ δημιουργούν κίνητρα για τη χρήση παράλληλων αγορών.
Ιράκ, Αφγανιστάν και το μουσουλμανικό σύστημα hawala
Οι γειτονικές χώρες αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της εικόνας.
Το Ιράκ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν και ταυτόχρονα ένας σημαντικός κόμβος για τη μετακίνηση συναλλάγματος στην περιοχή.
Η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις σε ιρακινές τράπεζες και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που θεωρεί ότι διευκολύνουν παράνομες μεταφορές χρημάτων ή συναλλαγές υπέρ του Ιράν.
Το Αφγανιστάν αποτελεί μια διαφορετική περίπτωση.
Εκεί, η παράδοση του συστήματος hawala —ενός άτυπου δικτύου μεταφοράς χρημάτων που βασίζεται σε μεσάζοντες και συμψηφισμούς αντί για κλασικές τραπεζικές μεταφορές— προσφέρει ένα επιπλέον κανάλι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα δολάρια που κυκλοφορούν σε Ιράκ ή Αφγανιστάν κατευθύνονται στο Ιράν. Δείχνει όμως πόσο σημαντικές είναι για την Τεχεράνη οι περιφερειακές αγορές και τα δίκτυα εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος.
Το ψηφιακό δολάριο του Tether
Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε ένας ακόμη κρίκος: τα κρυπτονομίσματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Tether (USDT), ένα ψηφιακό νόμισμα που είναι συνδεδεμένο με την αξία του αμερικανικού δολαρίου.
Για μια χώρα υπό κυρώσεις, η χρησιμότητα είναι προφανής.
Η αξία μπορεί να μεταφερθεί ψηφιακά, χωρίς να απαιτείται παραδοσιακός λογαριασμός σε αμερικανική τράπεζα.
Οι αμερικανικές αρχές έχουν υποστηρίξει ότι ιρανικά δίκτυα χρησιμοποιούν κρυπτονομίσματα για τη μεταφορά και απόκρυψη εσόδων.
Ωστόσο, ούτε το USDT αποτελεί ασφαλή λύση χωρίς κινδύνους. Η εκδότρια εταιρεία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες και κατόπιν νομικών ή κανονιστικών απαιτήσεων, να παγώσει token που βρίσκονται σε συγκεκριμένες διευθύνσεις.
Έτσι, ακόμη και το «ψηφιακό δολάριο» δεν προσφέρει απόλυτη προστασία από τις κυρώσεις.
Ο χρυσός παραμένει πολύτιμος
Πριν από τα κρυπτονομίσματα, υπήρχε ο χρυσός.
Κατά τη διάρκεια προηγούμενων περιόδων αυστηρών κυρώσεων, το Ιράν χρησιμοποίησε τον χρυσό ως τρόπο μετατροπής χρηματοοικονομικών απαιτήσεων σε ένα περιουσιακό στοιχείο που μπορεί να μεταφερθεί και να αποθηκευτεί εκτός του τραπεζικού συστήματος.
Η Τουρκία είχε ιδιαίτερη σημασία σε αυτή τη διαδικασία, καθώς μέρος των ενεργειακών εσόδων μπορούσε να μετατραπεί σε τουρκικές λίρες και στη συνέχεια σε χρυσό.
Η στρατηγική αυτή αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό για την οικονομική συμπεριφορά του Ιράν.
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται κάθε φορά να μετατρέψει τα έσοδά της απευθείας σε δολάρια.
Αρκεί να τα μετατρέψει σε ένα περιουσιακό στοιχείο που μπορεί αργότερα να ανταλλαχθεί με δολάρια ή να χρησιμοποιηθεί για την αγορά αγαθών.
Το πραγματικό κόστος των κυρώσεων
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις έχουν αποτύχει.
Αντίθετα, το γεγονός ότι το Ιράν χρειάζεται ένα τόσο περίπλοκο δίκτυο είναι από μόνο του ένδειξη της αποτελεσματικότητάς τους.
Κάθε επιπλέον στάδιο έχει κόστος.
Το πετρέλαιο πωλείται με έκπτωση. Οι μεταφορές είναι πιο δύσκολες.
Η ασφάλιση είναι ακριβότερη.
Οι μεσάζοντες απαιτούν προμήθειες.
Οι συναλλαγματικές μετατροπές επιβαρύνονται με κόστος. Οι εταιρείες που συμμετέχουν στις συναλλαγές αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων.
Και όσο περισσότερα επίπεδα υπάρχουν, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να παγώσουν ή να χαθούν κεφάλαια.
Οι κυρώσεις, επομένως, δεν έχουν αποκόψει πλήρως το Ιράν από την παγκόσμια οικονομία. Έχουν αυξήσει όμως σημαντικά το τίμημα της συμμετοχής του.
Το δολάριο παραμένει στο επίκεντρο του χρηματοπιστωτικού συστήματος
Ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι η προσπάθεια αποδολαριοποίησης του Ιράν δεν έχει εξαλείψει τη σημασία του δολαρίου.
Το Ιράν μπορεί να πουλά πετρέλαιο σε γουάν, να χρησιμοποιεί ντιρχάμ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, να μεταφέρει αξία μέσω χρυσού ή κρυπτονομισμάτων και να πραγματοποιεί συναλλαγές μέσω περιφερειακών δικτύων.
Ωστόσο, το δολάριο παραμένει βασικό μέτρο αξίας.
Η κατάσταση στην εσωτερική αγορά το επιβεβαιώνει.
Στα τέλη Αυγούστου 2026, η ισοτιμία του δολαρίου στην ανεπίσημη αγορά του Ιράν κινήθηκε γύρω από τα 2 εκατομμύρια ριάλ, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του αμερικανικού νομίσματος ως σημείου αναφοράς για τις τιμές και την αγοραστική δύναμη.
Το συμπέρασμα είναι επομένως πιο σύνθετο από το «το Ιράν χρησιμοποιεί λιγότερα δολάρια».
Η πραγματικότητα είναι ότι το Ιράν έχει καταφέρει να μειώσει την εξάρτησή του από το δολαριακό τραπεζικό σύστημα, χωρίς να μπορεί να αποσυνδεθεί από το ίδιο το δολάριο.
Το δολάριο μπορεί να έχει απομακρυνθεί από την αρχή μιας συναλλαγής, αλλά συχνά παραμένει στο τέλος της — ως μέτρο αξίας, ως αποθεματικό αγοραστικής δύναμης και ως το νόμισμα με το οποίο συγκρίνονται τελικά τα περισσότερα άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Και αυτή είναι η ουσία του ιρανικού οικονομικού μοντέλου υπό τις κυρώσεις: όχι η πλήρης παράκαμψη του δολαρίου, αλλά η δημιουργία αρκετών εναλλακτικών διαδρομών ώστε η Τεχεράνη να μπορεί να συνεχίζει να το προσεγγίζει όταν το χρειάζεται.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών