Τελευταία Νέα
Διεθνή

Βόμβα μεγατόνων: Γιατί ο Trump «εκλιπαρεί» για διπλωματία με το Ιράν - Ο εφιάλτης των ομολόγων και το «μαύρο» σενάριο για το πετρέλαιο

Βόμβα μεγατόνων: Γιατί ο Trump «εκλιπαρεί» για διπλωματία με το Ιράν - Ο εφιάλτης των ομολόγων και το «μαύρο» σενάριο για το πετρέλαιο
Γκρεμίζεται ο μύθος του «σκληρού» Trump: Η πέμπτη θεαματική κωλοτούμπα μπροστά στο Ιράν – Πώς η Τεχεράνη τίναξε στον αέρα το αμερικανικό σχέδιο «εσωτερικής κατάρρευσης»
Ο Donald Trump φαίνεται να έχει κάνει ακόμη μία υποχώρηση.
Αυτή είναι η πολλοστή φορά —η πέμπτη, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές— που διατυπώνει μια ιδιαίτερα τολμηρή δήλωση στο πλαίσιο της έντασης με το Ιράν, αλλά στη συνέχεια απομακρύνεται από αυτήν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να αποδώσει αυτές τις μεταβολές αποκλειστικά σε μια «συμβιβαστική» ή «συμπαθητική» προσωπικότητα.
Ούτε είναι επαρκής η ερμηνεία ότι πρόκειται απλώς για μια τακτική καθυστέρηση ή για «παράθυρο στη διπλωματία».
Όταν μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, δεν μιλάμε πλέον για μεμονωμένες αποφάσεις, αλλά για μια σταθερή λογική συμπεριφοράς.
Σταδιακά, μπορεί κανείς να διακρίνει ένα επαναλαμβανόμενο σχήμα δράσης: μέγιστη ρητορική απειλή, επίδειξη ισχύος σε λεκτικό επίπεδο, προσέγγιση στο όριο μιας πιθανής σύγκρουσης και, τελικά, υποχώρηση την τελευταία στιγμή.

Οι στρατιωτικές ρίζες μιας υποχώρησης

Ο Donald Trump δεν έχει παρουσιαστεί ως πολιτικός που απορρίπτει εκ των προτέρων τη χρήση στρατιωτικών μέσων.
Αντιθέτως, η πολιτική του εικόνα συνδέεται συχνά με την προβολή ισχύος και την έμφαση στη σκληρή δύναμη.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υποστηρίζει αδιακρίτως τη στρατιωτική εμπλοκή.
Η στάση του φαίνεται να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εκτίμηση του αποτελέσματος: μια επιχείρηση γίνεται αποδεκτή μόνο όταν θεωρείται ότι μπορεί να είναι γρήγορη, περιορισμένη, χαμηλού κόστους και με σαφή νικηφόρα έκβαση.
Στην περίπτωση του Ιράν, η κατάσταση φαίνεται να είναι πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν δημοσιευθεί κατά καιρούς, η αντίληψη για μια «εύκολη» και σύντομη στρατιωτική επιχείρηση έχει υποχωρήσει, καθώς ενισχύεται η εικόνα ενός αντιπάλου με ανθεκτικότητα και ικανότητα μακρόχρονης αντίδρασης.
Αυτός ο παράγοντας φαίνεται να επηρεάζει καθοριστικά τις τελικές επιλογές: όσο η προοπτική της σύγκρουσης πλησιάζει στο σημείο λήψης αποφάσεων, τόσο ενισχύεται η τάση αποφυγής της.
Σε αυτήν τη λογική, ο Donald Trump δεν εμφανίζεται απαραίτητα ως αντίθετος στη χρήση ισχύος, αλλά ως ιδιαίτερα ευαίσθητος στο ενδεχόμενο μιας αποτυχίας που θα πλήξει την εικόνα μιας «γρήγορης και αποφασιστικής νίκης».
Από στρατιωτική σκοπιά, οι αρχικές εκτιμήσεις για μια περιορισμένη και ελεγχόμενη επιχείρηση φαίνεται ότι έχουν αντικατασταθεί από πιο σύνθετες αξιολογήσεις κινδύνου.
Αναφορές που επικαλούνται ανησυχίες στρατιωτικών κύκλων, όπως η ενίσχυση της αεράμυνας του Ιράν και η πιθανότητα κλιμάκωσης σε περιφερειακό επίπεδο, φαίνεται να μειώνουν την ελκυστικότητα μιας άμεσης στρατιωτικής επιλογής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η βασική ανησυχία δεν αφορά μόνο την έναρξη μιας σύγκρουσης, αλλά κυρίως τη διάρκειά της και το ενδεχόμενο να μην οδηγήσει σε γρήγορο και καθαρό αποτέλεσμα, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την πολιτική εικόνα και τη στρατηγική αφήγηση της ηγεσίας.
Η εμπειρία του Πολέμου των Σαράντα Ημερών επηρέασε, προφανώς, τους υπολογισμούς του στο συγκεκριμένο πλαίσιο.
Εκείνη την περίοδο, μέρος του αμερικανικού πολιτικού και μιντιακού κατεστημένου υπέθεσε ότι το Ιράν θα κατέρρεε υπό τη συνδυασμένη πίεση οικονομικών, ασφαλείας και στρατιωτικών μέσων.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αντίδραση της Τεχεράνης και η διατήρηση της εσωτερικής της συνοχής υπονόμευσαν αυτή την εκτίμηση.
Σήμερα, από την οπτική ορισμένων κέντρων λήψης αποφάσεων στις ΗΠΑ, το ζήτημα δεν αφορά πλέον απλώς τις πυραυλικές ή στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν.
Αντίθετα, το βασικό διακύβευμα είναι η «ανθεκτικότητά» του, όπως έχει επισημάνει και ο Robert Malley.
Ένα επαναλαμβανόμενο σφάλμα σε πολλούς αμερικανικούς πολέμους, από το Βιετνάμ έως το Αφγανιστάν, υπήρξε η υποτίμηση της ικανότητας αντίστασης της άλλης πλευράς.

Η υποχώρηση και τα οικονομικά και πολιτικά της συμφραζόμενα

Σε πολιτικό επίπεδο, η συγκυρία δεν είναι επίσης ευνοϊκή για τον Trump.
Εισέρχεται σε αυτή τη φάση της κρίσης ενώ αντιμετωπίζει τη σταδιακή διάβρωση της πολιτικής του ισχύος τόσο στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και διεθνώς, χωρίς να έχει καταφέρει να διαμορφώσει μια ισχυρή συναίνεση γύρω από μια στρατηγική πίεσης προς το Ιράν.
Οι διαφωνίες στο Κογκρέσο, η μείωση της απόστασης μεταξύ υποστηρικτών και αντιπάλων του πολέμου, η αποδυνάμωση του πολιτικού κεφαλαίου της κυβέρνησης, καθώς και οι εμπλοκές ή τα αδιέξοδα σε περιπτώσεις όπως η Γάζα και η Ουκρανία, έχουν περιορίσει ουσιαστικά το περιθώριο πολιτικών ελιγμών.
Από την άλλη πλευρά, οι περιφερειακοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών εμφανίζονται πλέον λιγότερο πρόθυμοι να εμπλακούν σε μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση, σε αντίθεση με αρχικές εκτιμήσεις.
Το μήνυμα των αραβικών κρατών του Κόλπου προς την Ουάσινγκτον είναι σαφές: ένας πόλεμος με το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση, αλλά μια αλυσιδωτή αντίδραση ανασφάλειας σε ολόκληρη την παγκόσμια ενεργειακή περιοχή.
Τα κράτη αυτά γνωρίζουν ότι πρώτοι στόχοι οποιασδήποτε κλιμάκωσης θα είναι οι ενεργειακές υποδομές, τα λιμάνια, οι γραμμές μεταφοράς και συνολικά η οικονομική σταθερότητα της περιοχής.
Για τον λόγο αυτό, σε αντίθεση με πιο σκληροπυρηνικές φωνές, προκρίνουν τον περιορισμό της κρίσης αντί της κλιμάκωσής της.
Ίσως, όμως, η σημαντικότερη πίεση στον Trump να είναι η οικονομική.
Σε αντίθεση με την πολιτική, οι αγορές δεν αποκρύπτουν τις αντιδράσεις τους.
Κάθε φορά που αυξάνεται η πιθανότητα πολεμικής σύγκρουσης, οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας, κεφαλαίου και μεταφορών αναταράσσονται έντονα.
Η ιδιαίτερη ευαισθησία του Trump στην απόδοση των δεκαετών ομολόγων του αμερικανικού Δημοσίου εντάσσεται σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο.
Μια υπέρβαση συγκεκριμένων ορίων θα σήμαινε αύξηση του κόστους δανεισμού, πίεση στον κρατικό προϋπολογισμό, ανησυχία των επενδυτών και επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών των ΗΠΑ.
Για τον λόγο αυτό, κάθε φορά που οι αγορές κινούνται σε καθεστώς έντασης, οι αναφορές σε διαπραγματεύσεις, συμφωνίες ή αποκλιμάκωση αυξάνονται αιφνίδια. Σαν η διπλωματία να μην αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή, αλλά και μηχανισμό οικονομικής αποσυμπίεσης για τις ανήσυχες αγορές.
Το ζήτημα του Στενού του Hormuz είναι επίσης καθοριστικής σημασίας σε αυτή την εξίσωση.
Ακόμη και αν το ίδιο το Ιράν θα υφίστατο σοβαρές συνέπειες από έναν ναυτικό αποκλεισμό, η πραγματικότητα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία, και ιδίως η ενεργειακή αγορά, δεν μπορεί να αντέξει παρατεταμένη αστάθεια σε αυτή την περιοχή.
Ο Trump γνωρίζει πολύ καλά ότι μια απότομη άνοδος των τιμών της ενέργειας θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει όχι μόνο την παγκόσμια οικονομία, αλλά και τη δική του εσωτερική πολιτική θέση.

Το αποτυχημένο όνειρο της κοινωνικής κατάρρευσης

Εν τω μεταξύ, ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας φαίνεται να έχει αλλάξει τους υπολογισμούς του Λευκού Οίκου: η αποτυχία του σεναρίου εσωτερικής κατάρρευσης στο Ιράν.
Ορισμένοι σχεδιαστές στρατηγικής πίεσης θεωρούσαν ότι ο συνδυασμός στρατιωτικής σύγκρουσης, κυρώσεων και οικονομικών δυσχερειών, ψυχολογικής πίεσης και επιχειρήσεων των μέσων ενημέρωσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή διάβρωση της εσωτερικής συνοχής της χώρας.
Ωστόσο, η διατήρηση της πολιτικής και κοινωνικής συνοχής, η απουσία έντονων ενδείξεων δομικής κατάρρευσης και η ικανότητα του κράτους να συνεχίζει να λειτουργεί υπό πίεση έχουν περιορίσει ορισμένες από τις προσδοκίες για αλλαγή της ιρανικής στάσης εκ των έσω.
Ακόμη και το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν φαίνεται να επηρεάζεται από αυτή την εξίσωση.
Ο Trump γνωρίζει ότι η ομαλή διεξαγωγή της διοργάνωσης θα μπορούσε, σε κάποιο βαθμό, να συμβάλει στην αποκατάσταση του ψυχολογικού και κοινωνικού κλίματος στις Ηνωμένες Πολιτείες και να προσφέρει μια προσωρινή ανάπαυλα στην κυβέρνησή του.
Ωστόσο, η επέκταση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να μετατοπίσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον από τη γιορτή του ποδοσφαίρου σε μια διεθνή κρίση ασφάλειας — μια εξέλιξη ανεπιθύμητη τόσο για την οικονομία όσο και για την κοινή γνώμη, αλλά και για τον εκλογικό σχεδιασμό του Τραμπ.
Συνεπώς, αυτό που παρατηρείται σήμερα δεν είναι απλώς μια προσωρινή οπισθοχώρηση.
Είναι η πέμπτη φορά που ο Trump πλησιάζει στη λήψη στρατιωτικής απόφασης, αλλά τελικά υπαναχωρεί.
Η επανάληψη αυτή υποδηλώνει ότι έχει καταλήξει σε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: το κόστος ενός πολέμου με το Ιράν ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερο από το κόστος της διαρκούς απειλής προς αυτό.
Ο Trump εξακολουθεί να επιδιώκει τη διατήρηση της εικόνας του ισχυρού ηγέτη, αλλά φαίνεται πλέον να ανησυχεί περισσότερο από ποτέ ότι ένας πόλεμος θα μπορούσε να υπονομεύσει την ίδια την εικόνα που έχει προσπαθήσει να οικοδομήσει.

www.bankingnews.gr

Ρoή Ειδήσεων

Σχόλια αναγνωστών

Δείτε επίσης