Σεισμός στις αγορές: Η Ευρώπη ετοιμάζει το ψηφιακό ευρώ και απειλεί την κυριαρχία Visa και Mastercard

Για χρόνια, το ψηφιακό ευρώ παρουσιαζόταν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ως ένα σύγχρονο, ασφαλές και πρακτικό εργαλείο πληρωμών, μια ψηφιακή εξέλιξη των μετρητών που θα διευκόλυνε την καθημερινότητα των πολιτών.
Ωστόσο, πλέον γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται και ένας ευρύτερος στρατηγικός στόχος: η προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την κυριαρχία των αμερικανικών κολοσσών πληρωμών, όπως η Visa και η Mastercard.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της ΕΚΤ, οι δύο αμερικανικές εταιρείες ελέγχουν περίπου το 61% των πληρωμών με κάρτα στην ευρωζώνη, γεγονός που δημιουργεί μια σημαντική εξάρτηση της ευρωπαϊκής αγοράς από ιδιωτικές υποδομές που βρίσκονται εκτός Ευρώπης. Αυτή ακριβώς την εξάρτηση επιχειρούν να περιορίσουν οι Βρυξέλλες, δημιουργώντας ένα νέο ψηφιακό σύστημα πληρωμών υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.
Στις 23 Ιουνίου, η Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε τη διαπραγματευτική της θέση για τη νομοθετική δέσμη του ψηφιακού ευρώ, με 43 ψήφους υπέρ και 14 κατά. Η απόφαση αυτή δεν αποτελεί ακόμη την τελική έγκριση του σχεδίου, ωστόσο οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναμένουν να καταλήξουν σε συμφωνία με το Συμβούλιο έως το τέλος του 2026, ενώ η έναρξη εφαρμογής του συστήματος τοποθετείται χρονικά από το 2029 και μετά.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στη ρητορική γύρω από το ψηφιακό ευρώ. Ενώ αρχικά η ΕΚΤ το παρουσίαζε κυρίως ως ένα μέσο διευκόλυνσης των συναλλαγών, πλέον το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το χαρακτηρίζει ως μια «πραγματικά ευρωπαϊκή επιλογή πληρωμής», με στόχο να αντιμετωπιστεί η κυριαρχία των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών στον χώρο των ηλεκτρονικών συναλλαγών.

Ποιος ελέγχει το χρήμα

Η κυριαρχία της Visa και της Mastercard στις ευρωπαϊκές και διασυνοριακές πληρωμές αποφέρει τεράστια έσοδα από προμήθειες, ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ. Μια σημαντική υποχώρηση της παρουσίας τους θα μπορούσε να πλήξει τα οικονομικά συμφέροντα αυτών των εταιρειών, να επηρεάσει τη διεθνή επιρροή του δολαρίου και να περιορίσει ένα από τα σημαντικά εργαλεία οικονομικής ισχύος της Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η επιλογή της Ευρώπης να δημιουργήσει μια κρατική ψηφιακή υποδομή πληρωμών ανοίγει μια νέα και ιδιαίτερα ευαίσθητη συζήτηση: ποιος θα ελέγχει τελικά το χρήμα και ποια θα είναι τα όρια της οικονομικής ελευθερίας των πολιτών.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη πιο προστατευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τεχνολογικό τομέα, όπως αποτυπώνεται στον Νόμο για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act) αλλά και στις νέες πρωτοβουλίες για την τεχνολογική κυριαρχία της Ευρώπης. Με το επιχείρημα της προστασίας της ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας, οι Βρυξέλλες στρέφονται στη δημιουργία κεντρικών δημόσιων υποδομών.
Όμως το χρήμα δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική υποδομή. Είναι το εργαλείο μέσω του οποίου πολίτες, επιχειρήσεις και κράτος συναλλάσσονται καθημερινά. Για αυτόν τον λόγο, οι επικριτές του σχεδίου υποστηρίζουν ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να μετατραπεί από ένα απλό μέσο πληρωμών σε μηχανισμό αυξημένου ελέγχου.

Τι ισχύει για τις επιχειρήσεις

Σύμφωνα με τη θέση που έχει εγκριθεί, δεν θα είναι αποκλειστικά οι πολίτες που θα αποφασίζουν το ποσό ψηφιακού ευρώ που θα μπορούν να κατέχουν. Το ανώτατο όριο θα καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατόπιν εισήγησης της ΕΚΤ, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για ποσό περίπου 3.000 ευρώ ανά άτομο, το οποίο θα επανεξετάζεται περιοδικά.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις δεν θα μπορούν να διατηρούν ψηφιακά υπόλοιπα ευρώ για περισσότερο από 24 ώρες, εκτός από ποσά που προέρχονται από εισπράξεις και θα πρέπει να μεταφέρονται αυτόματα μετά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Οι περιορισμοί αυτοί περιορίζουν σημαντικά τη δυνατότητα των εταιρειών να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ ως εργαλείο διαχείρισης ρευστότητας, αποθεματικό ασφαλείας ή μέσο καθημερινών πληρωμών προς προμηθευτές και εργαζομένους. Οι επικριτές θεωρούν ότι με αυτόν τον τρόπο μειώνονται οι επιλογές των επιχειρήσεων και ενισχύεται ο ρόλος των κεντρικών αρχών.
Οι περιορισμοί στην κατοχή ψηφιακού ευρώ δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Ήδη από τη νομοθετική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2023 είχε αναφερθεί η πιθανότητα επιβολής ορίων, με το επιχείρημα της προστασίας της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της αποτροπής μαζικής μεταφοράς καταθέσεων από τις εμπορικές τράπεζες προς την ΕΚΤ.
Η διαφορά είναι ότι πλέον μια θεωρητική πιθανότητα μετατρέπεται σε συγκεκριμένο πλαίσιο εφαρμογής, προκαλώντας αντιδράσεις από όσους θεωρούν ότι οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται χωρίς επαρκή συμμετοχή των ίδιων των πολιτών.
Παρόμοιες ανησυχίες έχουν εκφραστεί και λόγω της ομοιότητας ορισμένων χαρακτηριστικών με το ψηφιακό νόμισμα της Κίνας, το ψηφιακό γιουάν (e-CNY). Στο κινεζικό μοντέλο υπάρχει δυνατότητα αύξησης των ορίων χρήσης με αντάλλαγμα περισσότερα προσωπικά δεδομένα και μικρότερο επίπεδο ιδιωτικότητας, δημιουργώντας ένα σύστημα «κλιμακωτής ιδιωτικότητας».
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι, στην προσπάθειά της να μειώσει την εξάρτηση από τις αμερικανικές εταιρείες πληρωμών, η Ευρώπη κινδυνεύει να υιοθετήσει ένα μοντέλο όπου το κράτος αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στον έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας.

Προσπάθεια μείωσης εξάρτησης από Visa και Mastercard

Παρότι η ΕΚΤ έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι το ψηφιακό ευρώ δεν θα αποτελεί «προγραμματιζόμενο νόμισμα», οι ανησυχίες παραμένουν ότι η τεχνολογική αρχιτεκτονική ενός τέτοιου συστήματος θα μπορούσε στο μέλλον να επιτρέψει λειτουργίες περιορισμού, παρακολούθησης ή ελέγχου της χρήσης του χρήματος.
Το ενδεχόμενο αυτό, σύμφωνα με τους επικριτές, θα μπορούσε να μετατρέψει το χρήμα από εργαλείο προσωπικής ελευθερίας και ιδιωτικής συναλλαγής σε μέσο άσκησης δημόσιας πολιτικής και γεωπολιτικής επιρροής.
Τελικά, η μεγάλη μάχη γύρω από το ψηφιακό ευρώ δεν αφορά μόνο την τεχνολογία ή τις πληρωμές. Αφορά το ποιος θα έχει τον έλεγχο της οικονομικής ζωής στο μέλλον: οι ιδιωτικές αμερικανικές εταιρείες πληρωμών ή οι ευρωπαϊκές δημόσιες αρχές.
Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να μειώσουν την εξάρτηση από τη Visa και τη Mastercard, όμως η επιλογή αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει νέες αντιπαραθέσεις τόσο στο εσωτερικό της Ευρώπης όσο και στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όσο περισσότερο το χρήμα μετατρέπεται σε εργαλείο οικονομικής στρατηγικής και γεωπολιτικού ανταγωνισμού, τόσο εντονότερη γίνεται η συζήτηση για τα όρια μεταξύ ψηφιακής καινοτομίας, κρατικού ελέγχου και ατομικής ελευθερίας.

www.bankingnews.gr