Σχετικά Άρθρα
Συγκλονιστική παρέμβαση Xi στη Σύνοδο με Trump: Η Κίνα όπλισε την παγίδα του Θουκυδίδη, θέλει το τιμόνι στο «γιγαντιαίο πλοίο»
Από την Αθήνα και τη Σπάρτη του 5ου αιώνα π.Χ. στις ΗΠΑ και την Κίνα του 2026, μια έννοια από την αρχαία ελληνική ιστορία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής. Ο πρόεδρος της Κίνας, Xi Jinping, επικαλέστηκε στον Donald Trump τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη», θέτοντας στο τραπέζι ένα ιστορικό παράδειγμα που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον κίνδυνο σύγκρουσης όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί μια ήδη κυρίαρχη.
Είναι μια φράση που ακούγεται ακαδημαϊκή, όμως, βρίσκεται στην καρδιά των φιλοδοξιών του Πεκίνου για τη σχέση των δύο χωρών. Και δεν είναι η πρώτη φορά που ο Xi επικαλείται αυτή την έννοια… Αντιθέτως… Είχε διατυπώσει την ίδια ιδέα και όταν ο Trump επισκέφθηκε την Κίνα τον Μάιο.
Ο όρος έγινε δημοφιλής από τον καθηγητή Πολιτικών Επιστημών του Harvard Graham Allison στις αρχές της δεκαετίας του 2010, με αφετηρία τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη. Το επιχείρημά του ήταν ότι όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί μια εδραιωμένη δύναμη, ακολουθεί αναπόφευκτα σύγκρουση. Η έρευνα του Allison διαπίστωσε ότι αυτό το μοτίβο επαναλήφθηκε πολλές φορές στην ιστορία και ο ίδιος χρησιμοποίησε αυτό το πλαίσιο ως εργαλείο για να εξετάσει την αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας.
Με απλά λόγια, πρόκειται για μια διαρθρωτική ένταση. Η άνοδος της Κίνας, σε οικονομικό, τεχνολογικό και στρατιωτικό επίπεδο, αμφισβητεί την επί μακρόν κυριαρχία της Αμερικής ως παγκόσμιας υπερδύναμης. Ακόμη και αν καμία από τις δύο πλευρές δεν επιδιώκει την αντιπαράθεση, ο ίδιος ο ανταγωνισμός δημιουργεί πιέσεις που είναι δύσκολο να ελεγχθούν.
Ποιος ήταν ο Θουκυδίδης;
Ο Θουκυδίδης ήταν Έλληνας ιστορικός του 5ου αιώνα π.Χ., ο οποίος εξήγησε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο της εποχής του ως μια αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ της ανερχόμενης Αθήνας και της ήδη εδραιωμένης υπερδύναμης, της Σπάρτης. Ο Allison βασίστηκε σε αυτή την περιγραφή όταν επινόησε τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη».
Γιατί ο Xi επικαλέστηκε την «Παγίδα του Θουκυδίδη»;
Η χρήση της συγκεκριμένης έννοιας από τον Xi χρονολογείται τουλάχιστον από το 2014, σύμφωνα με τον Zichen Wang, αναλυτή με έδρα το Πεκίνο, ο οποίος έχει ερευνήσει τις προηγούμενες αναφορές του Κινέζου ηγέτη σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο. Ο Xi χρησιμοποίησε τον όρο και σε συνάντησή του με τον πρόεδρο Joe Biden τον Νοέμβριο του 2024, στο περιθώριο της συνόδου APEC στο Περού.
Το μήνυμα του Κινέζου ηγέτη παραμένει σταθερό: η σύγκρουση δεν είναι αναπόφευκτη. Η θέση του Πεκίνου είναι ότι οι δύο πλευρές πρέπει να βρουν έναν τρόπο ειρηνικής συνύπαρξης, κάτι που η Κίνα συχνά περιγράφει ως «αμοιβαίο σεβασμό» και «συνεργασία με αμοιβαίο όφελος».
Υπάρχει όμως και μια στρατηγική διάσταση. Επικαλούμενο αυτή την έννοια, το Πεκίνο αναβαθμίζει τις αμερικανοκινεζικές εντάσεις πέρα από τις εμπορικές διαφορές ή την Ταϊβάν, παρουσιάζοντάς τες ως κάτι μεγαλύτερο: μια καθοριστική δοκιμασία για τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι μεγάλες δυνάμεις.
Παράλληλα, ενισχύει τη θέση της Κίνας ως ισότιμης υπερδύναμης απέναντι στις ΗΠΑ και όχι ως υποδεέστερου εταίρου. Όπως ρώτησε ο Xi τον Trump, μπορούν η Κίνα και οι ΗΠΑ να «δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων μεταξύ μεγάλων χωρών»;
Ορισμένοι στην Ουάσινγκτον εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί απέναντι στη χρήση του συγκεκριμένου όρου, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία δικλίδων ασφαλείας και στη διαχείριση των κινδύνων.
Εξηγεί η «Παγίδα του Θουκυδίδη» και άλλες συγκρούσεις;
Ο Allison καταγράφει 16 περιπτώσεις κατά τους τελευταίους 500 χρόνους στις οποίες ανερχόμενες δυνάμεις απείλησαν να εκτοπίσουν τις κυρίαρχες δυνάμεις, με τις 12 από αυτές να καταλήγουν σε πόλεμο.
Κατά την περίοδο που προηγήθηκε του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, για παράδειγμα, η Γερμανία επιδίωξε να επιβάλει τη στρατιωτική της ισχύ στην Ευρώπη και να δημιουργήσει τη δική της υπερπόντια αυτοκρατορία, επιβαρύνοντας τις σχέσεις της με τη μεγάλη δύναμη της εποχής, τη Βρετανία.
Αντίστοιχα, ο Τριακονταετής Πόλεμος του 17ου αιώνα ακολούθησε τις αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ των αναδυόμενων προτεσταντικών δυνάμεων, αρχικά μιας ομάδας γερμανικών και ολλανδικών κρατών, και της εδραιωμένης καθολικής δύναμης, της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Ο Allison έχει υποστηρίξει ότι, καθώς η Κίνα γίνεται ισχυρότερη, θα απειλήσει να εκτοπίσει την αμερικανική επιρροή, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν επικίνδυνο ανταγωνισμό και τελικά σε ένοπλη σύγκρουση.
Είναι η «Παγίδα» αναπόφευκτη;
Όχι. Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να συνυπάρξουν ειρηνικά.
Κατά τον περασμένο αιώνα, οι ΗΠΑ ξεπέρασαν τη Βρετανία ως η σημαντικότερη στρατιωτική και πολιτική δύναμη και η μετάβαση ήταν σχετικά ομαλή.
Μετά την επανένωση της Γερμανίας το 1990, η χώρα ανέκτησε σημαντική ισχύ στην Ευρώπη χωρίς να προκαλέσει σύγκρουση.
Ακόμη και ο Ψυχρός Πόλεμος έδειξε ότι η έντονη αντιπαλότητα μεταξύ δύο υπερδυνάμεων δεν είναι απαραίτητο να εξελιχθεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο, παρότι οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση συγκρούστηκαν μέσω πολέμων δι' αντιπροσώπων.
Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι η «Παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί υπεραπλούστευση των αιτιών του πολέμου και αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη τη χρήση της για την κατανόηση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών