Η Ουάσιγκτον απορρίπτει τη διπλωματική έξοδο και κρατά ορθάνοιχτο τον δρόμο του πολέμου
Η απόφαση του Donald Trump να απορρίψει την ιρανική πρόταση για επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz αφήνει αναπάντητο ένα κρίσιμο ερώτημα: εάν πράγματι η προτεραιότητα των ΗΠΑ είναι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, η αποκλιμάκωση και η αποτροπή μιας πυρηνικής κρίσης, γιατί απορρίπτεται μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει και στα τρία;
Ο Donald Trump επιβεβαίωσε ότι απέρριψε την πρόταση του Ιράν για επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz, την ώρα που το Κατάρ και το Πακιστάν εξακολουθούν να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι σε μια προσπάθεια να επανεκκινήσουν οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον.
«Έκαναν μια πρόταση, αλλά την απέρριψα», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος έξω από τον Λευκό Οίκο, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν επιζητεί συμφωνία επειδή «χάνει τόσο άσχημα».
Το Reuters επιβεβαιώνει ότι η πρόταση είχε διαβιβαστεί στις ΗΠΑ μέσω μεσολαβητών από το Κατάρ και πως προέβλεπε χρονοδιάγραμμα επτά ημερών για την επαναλειτουργία του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος.
Η αντίφαση είναι δύσκολο να αγνοηθεί.
Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι επιδιώκει την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης από τα Στενά του Hormuz, αλλά απέρριψε μια πρόταση που έθετε ακριβώς την επαναλειτουργία τους στο επίκεντρο μιας ευρύτερης διπλωματικής διαδικασίας.
Η τεράστια αντίφαση των ΗΠΑ
Σύμφωνα με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Abbas Araghchi, το σχέδιο προέβλεπε ότι, εφόσον εκπληρώνονταν οι συμφωνημένες προϋποθέσεις, τα Στενά θα μπορούσαν να επανέλθουν σε κανονική λειτουργία μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα και να ακολουθήσουν ευρύτερες συνομιλίες για ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, ενδεχομένως και για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το Reuters αναφέρει επίσης ότι η ιρανική πλευρά συνέδεσε την πρόταση με άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, χαλάρωση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου και παύση των εχθροπραξιών.
Από αυτή την άποψη, η απόρριψη της πρότασης δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν.
Τροφοδοτεί την κριτική ότι η αμερικανική κυβέρνηση απαιτεί από την Τεχεράνη αποτελέσματα που η ίδια δεν φαίνεται διατεθειμένη να επιδιώξει μέσω αμοιβαίων παραχωρήσεων.
Ο Trump επιμένει ότι το Ιράν δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Η θέση αυτή αποτελεί πάγια αμερικανική απαίτηση.
Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ο τελικός στόχος αλλά και το μέσο με το οποίο μπορεί να επιτευχθεί.
Η ίδια η ιρανική πρόταση άφηνε ανοιχτή την προοπτική επανέναρξης διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, το Ιράν δηλώνει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου ούτε να δεχθεί την απομάκρυνση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από τη χώρα, δείχνοντας ότι μια συμφωνία θα ήταν κάθε άλλο παρά εύκολη.
Αυτό όμως είναι ακριβώς το νόημα της διπλωματίας: δεν προϋποθέτει συμφωνία πριν από την έναρξη της διαπραγμάτευσης.
Προϋποθέτει ότι οι δύο πλευρές προσέρχονται σε αυτήν επειδή διαφωνούν.
Από τη διαπραγμάτευση στην επίδειξη ισχύος – Βομβαρδισμοί στο Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές 3/11
Η στάση της αμερικανικής κυβέρνησης γίνεται ακόμη πιο αξιοσημείωτη υπό το φως των πληροφοριών που δημοσίευσε η Wall Street Journal και αναμετέδωσαν Reuters και Guardian.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται η εφημερίδα, ο Trump είχε εκφράσει σε συνεργάτες του την εκτίμηση ότι μια νέα εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν είναι πιθανή μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Οι ίδιες πληροφορίες σημειώνουν ότι δεν είχε ακόμη αποφασίσει οριστικά την επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις.
Το γεγονός ότι η προοπτική νέων βομβαρδισμών συζητείται την ίδια στιγμή που υπάρχει ενεργός διπλωματικός δίαυλος μέσω του Κατάρ και του Πακιστάν ενισχύει τις αμφιβολίες για το πόσο υψηλά βρίσκεται πράγματι η διαπραγμάτευση στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.
Ο Trump, μάλιστα, επέλεξε να συνοδεύσει την απόρριψη της ιρανικής πρότασης με μια συμβολική επίδειξη ισχύος: ανήρτησε στο Truth Social χάρτη στον οποίο τα Στενά του Hormuz εμφανίζονταν με την ονομασία «Trump Strait». Η ανάρτηση επιβεβαιώνεται ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ έχουν «πλήρη έλεγχο» της θαλάσσιας οδού.
Σε μια περιοχή όπου η ονοματολογία, τα σύνορα και η κυριαρχία αποτελούν ζητήματα με τεράστιο πολιτικό και ιστορικό βάρος, μια τέτοια κίνηση δύσκολα λειτουργεί ως σήμα αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, μπορεί να εκληφθεί ως πολιτικό μήνυμα κυριαρχίας ακριβώς τη στιγμή που οι μεσολαβητές προσπαθούν να δημιουργήσουν χώρο για συμφωνία.
Η κρίση εμπιστοσύνης
Ο Ιρανός πρόεδρος Masoud Pezeshkian δήλωσε από την πλευρά του πως η Τεχεράνη δεν εμπιστεύεται πλέον τις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι προηγούμενες διαπραγματεύσεις ακολουθήθηκαν από επιθέσεις και κυρώσεις. Επιβεβαίωσε επίσης ότι το Κατάρ και το Πακιστάν εξακολουθούν να μεταφέρουν μηνύματα ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Πρόκειται προφανώς για την ιρανική εκδοχή της κρίσης και όχι για ουδέτερη διαπίστωση. Ωστόσο, η δυσπιστία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ασήμαντη λεπτομέρεια, όταν αποτελεί πλέον κεντρικό εμπόδιο σε οποιαδήποτε απόπειρα διαπραγμάτευσης.
Από την αμερικανική πλευρά, το βασικό επιχείρημα είναι ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα πως το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί επίσης να θεωρεί απαράδεκτη οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Αυτές είναι πραγματικές και σοβαρές διαφωνίες.
Ωστόσο, η επιλογή ανάμεσα στη δυσπιστία και στη διαπραγμάτευση δεν είναι υποχρεωτικά δυαδική.
Οι διεθνείς συμφωνίες ακριβώς γι’ αυτό συνοδεύονται από μηχανισμούς επιτήρησης, διαδοχικά βήματα, ανταλλάγματα και δυνατότητες επαλήθευσης.
Ο Guardian αναφέρει ότι στο προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβανόταν ακόμη και πρωτόκολλο επιστροφής επιθεωρητών του ΟΗΕ σε πληγείσες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Το κόστος της αμερικανικής επιλογής δεν περιορίζεται στο Ιράν
Τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια περιφερειακή λεπτομέρεια.
Σε περίοδο ειρήνης περνά από εκεί περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, σύμφωνα με τις αναφορές που συνοδεύουν τις τρέχουσες διπλωματικές προσπάθειες.
Η πολύμηνη σύγκρουση έχει ήδη περιορίσει τις ενεργειακές ροές και επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία.
Έτσι, η απόφαση της Ουάσιγκτον να απορρίψει μια πρόταση επαναλειτουργίας των Στενών δεν αφορά μόνο τη στρατηγική αντιπαράθεση με το Ιράν.
Έχει συνέπειες για τις αγορές ενέργειας, τις μεταφορές, τον πληθωρισμό και οικονομίες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή των συγκρούσεων.
Ταυτόχρονα, η αμερικανική πολιτική εμφανίζει μια εμφανή ένταση ανάμεσα στη γλώσσα της ειρήνης και στη γλώσσα της στρατιωτικής επιβολής.
Στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Trump παρουσίασε τον εαυτό του ως ηγέτη που χρησιμοποιεί την αμερικανική ισχύ για να επιβάλει σταθερότητα, ενώ ταυτόχρονα απείλησε το Ιράν με «αφανισμό» εάν δεν υπάρξει συμφωνία.
Η Wall Street Journal σημείωσε αυτήν ακριβώς την αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα του ειρηνοποιού και στην επίδειξη στρατιωτικής ισχύος.
Η πόρτα της διπλωματίας παραμένει ανοιχτή — αλλά όχι επ’ αόριστον
Παρά τη δημόσια απόρριψη του Trump, η διπλωματική οδός δεν έχει ακόμη κλείσει.
Ο Abbas Araghchi δήλωσε ότι οι μεσολαβητές δεν είχαν διαβιβάσει επίσημα στην ιρανική πλευρά οριστική αμερικανική απάντηση.
Σημειώνεται επίσης ότι προηγουμένως Αμερικανός αξιωματούχος είχε χαρακτηρίσει τις έμμεσες συνομιλίες «θετικές και εποικοδομητικές».
Αυτή η αντίφαση συνοψίζει ίσως ολόκληρη τη σημερινή κατάσταση: από τη μία πλευρά μεσολαβητές, προτάσεις, ανταλλάγματα και ένας δυνητικός οδικός χάρτης προς τις διαπραγματεύσεις· από την άλλη αποκλεισμός, απειλές, στρατιωτικές επιχειρήσεις και δημόσια συζήτηση για νέους βομβαρδισμούς.
Δεν είναι δεδομένο ότι η ιρανική πρόταση θα οδηγούσε σε βιώσιμη συμφωνία.
Η Τεχεράνη έχει τις δικές της αμετακίνητες θέσεις, ενώ οι περιφερειακές συγκρούσεις και οι ενέργειες των συμμάχων της έχουν επίσης συμβάλει στην κλιμάκωση.
Αλλά η απόρριψη μιας συγκεκριμένης διπλωματικής πρωτοβουλίας μεταφέρει πλέον στην αμερικανική κυβέρνηση ένα πρόσθετο βάρος εξήγησης: ποια ακριβώς εναλλακτική προτείνει, πέρα από τη συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης;
Και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Η Ουάσιγκτον μπορεί να θεωρεί ότι η στρατιωτική υπεροχή της τής επιτρέπει να περιμένει καλύτερους όρους.
Μπορεί επίσης να θεωρεί ότι η πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει περισσότερο.
Όμως η μέχρι σήμερα εξέλιξη της σύγκρουσης δείχνει ότι η ισχύς δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική λύση.
Μετά την απόρριψη της πρότασης, η πιθανότητα νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης παραμένει πραγματική, ιδίως καθώς αμερικανικά δημοσιεύματα μεταφέρουν εκτιμήσεις για ενδεχόμενη επανάληψη των πληγμάτων μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας είναι προδιαγεγραμμένη.
Σημαίνει όμως ότι, όσο η διπλωματική διέξοδος παραμένει χωρίς συμφωνία, το κόστος μιας νέας κλιμάκωσης εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω στο τραπέζι — όχι μόνο για το Ιράν και τις ΗΠΑ, αλλά για ολόκληρη την περιοχή και την παγκόσμια οικονομία.
Ιράν: Πλήρης ετοιμότητα και προειδοποίηση για σκληρή απάντηση
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη φροντίζει να καταστήσει σαφές ότι δεν αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας νέας αμερικανικής επίθεσης ως θεωρητικό σενάριο.
Ιρανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι οι ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε αυξημένη ετοιμότητα, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση των ΗΠΑ θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη ευρύτερη και σκληρότερη απάντηση.
Στις 21 Σεπτεμβρίου, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) προειδοποίησαν ότι σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης από την Ουάσιγκτον θα αλλάξουν τόσο τη στρατιωτική τους τακτική όσο και την επιλογή των στόχων. Λίγες ημέρες νωρίτερα και άλλοι Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει ότι μια νέα επίθεση θα προκαλούσε πολύ πιο έντονα αντίποινα.
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι ότι ένας νέος γύρος πολέμου δεν θα αποτελέσει απλή επανάληψη των προηγούμενων συγκρούσεων. Ιρανοί στρατιωτικοί εκπρόσωποι υποστηρίζουν ότι η αμυντική φιλοσοφία της χώρας έχει μεταβληθεί σημαντικά μετά τον 12ήμερο πόλεμο του 2025, με μεγαλύτερη έμφαση στην προληπτική δράση, στην επιβίωση στρατηγικών υποδομών και στην επιβολή υψηλότερου κόστους στον αντίπαλο.
Ακαδημαϊκή ανάλυση της εξέλιξης του ιρανικού δόγματος μετά τη συγκεκριμένη σύγκρουση εντοπίζει ακριβώς αυτή τη μετατόπιση προς την ανθεκτικότητα, την άρνηση επιχειρησιακού πλεονεκτήματος στον αντίπαλο και την αύξηση του κόστους μιας επίθεσης.
Παράλληλα, το Ιράν έχει εδώ και χρόνια επενδύσει σε εκτεταμένες υπόγειες στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ανεξάρτητες αναλύσεις δορυφορικών εικόνων έχουν καταγράψει συνεχιζόμενη κατασκευαστική δραστηριότητα σε βαθιά θαμμένες εγκαταστάσεις, όπως το βουνό Pickaxe κοντά στο Natanz, χωρίς όμως να μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι συγκεκριμένος στρατηγικός εξοπλισμός έχει ήδη μεταφερθεί εκεί.
Η Τεχεράνη επιχειρεί συνεπώς να στείλει ένα διπλό μήνυμα προς την Ουάσιγκτον: αφενός ότι εξακολουθεί να αφήνει ανοιχτό έναν δρόμο διαπραγμάτευσης και αφετέρου ότι θεωρεί πως μπορεί να αντέξει έναν νέο γύρο στρατιωτικών επιχειρήσεων και να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τις αμερικανικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους στην περιοχή.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι οι ιρανικοί ισχυρισμοί περί στρατιωτικής ετοιμότητας μπορούν να θεωρηθούν στο σύνολό τους ανεξάρτητα επιβεβαιωμένοι.
Αποτελούν πρωτίστως μέρος της στρατηγικής αποτροπής της Τεχεράνης. Ωστόσο, η αλλαγή της ρητορικής, η ενίσχυση υπόγειων εγκαταστάσεων και οι δημόσιες αναφορές σε ταχύτερες ή προληπτικές ενέργειες δείχνουν ότι το Ιράν προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας νέας φάσης της σύγκρουσης.
www.bankingnews.gr
Ο Donald Trump επιβεβαίωσε ότι απέρριψε την πρόταση του Ιράν για επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz, την ώρα που το Κατάρ και το Πακιστάν εξακολουθούν να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι σε μια προσπάθεια να επανεκκινήσουν οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον.
«Έκαναν μια πρόταση, αλλά την απέρριψα», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος έξω από τον Λευκό Οίκο, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν επιζητεί συμφωνία επειδή «χάνει τόσο άσχημα».
Το Reuters επιβεβαιώνει ότι η πρόταση είχε διαβιβαστεί στις ΗΠΑ μέσω μεσολαβητών από το Κατάρ και πως προέβλεπε χρονοδιάγραμμα επτά ημερών για την επαναλειτουργία του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος.
Η αντίφαση είναι δύσκολο να αγνοηθεί.
Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι επιδιώκει την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης από τα Στενά του Hormuz, αλλά απέρριψε μια πρόταση που έθετε ακριβώς την επαναλειτουργία τους στο επίκεντρο μιας ευρύτερης διπλωματικής διαδικασίας.
Η τεράστια αντίφαση των ΗΠΑ
Σύμφωνα με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Abbas Araghchi, το σχέδιο προέβλεπε ότι, εφόσον εκπληρώνονταν οι συμφωνημένες προϋποθέσεις, τα Στενά θα μπορούσαν να επανέλθουν σε κανονική λειτουργία μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα και να ακολουθήσουν ευρύτερες συνομιλίες για ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, ενδεχομένως και για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το Reuters αναφέρει επίσης ότι η ιρανική πλευρά συνέδεσε την πρόταση με άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, χαλάρωση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου και παύση των εχθροπραξιών.
Από αυτή την άποψη, η απόρριψη της πρότασης δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν.
Τροφοδοτεί την κριτική ότι η αμερικανική κυβέρνηση απαιτεί από την Τεχεράνη αποτελέσματα που η ίδια δεν φαίνεται διατεθειμένη να επιδιώξει μέσω αμοιβαίων παραχωρήσεων.
Ο Trump επιμένει ότι το Ιράν δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Η θέση αυτή αποτελεί πάγια αμερικανική απαίτηση.
Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ο τελικός στόχος αλλά και το μέσο με το οποίο μπορεί να επιτευχθεί.
Η ίδια η ιρανική πρόταση άφηνε ανοιχτή την προοπτική επανέναρξης διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, το Ιράν δηλώνει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου ούτε να δεχθεί την απομάκρυνση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από τη χώρα, δείχνοντας ότι μια συμφωνία θα ήταν κάθε άλλο παρά εύκολη.
Αυτό όμως είναι ακριβώς το νόημα της διπλωματίας: δεν προϋποθέτει συμφωνία πριν από την έναρξη της διαπραγμάτευσης.
Προϋποθέτει ότι οι δύο πλευρές προσέρχονται σε αυτήν επειδή διαφωνούν.
Από τη διαπραγμάτευση στην επίδειξη ισχύος – Βομβαρδισμοί στο Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές 3/11
Η στάση της αμερικανικής κυβέρνησης γίνεται ακόμη πιο αξιοσημείωτη υπό το φως των πληροφοριών που δημοσίευσε η Wall Street Journal και αναμετέδωσαν Reuters και Guardian.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται η εφημερίδα, ο Trump είχε εκφράσει σε συνεργάτες του την εκτίμηση ότι μια νέα εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν είναι πιθανή μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Οι ίδιες πληροφορίες σημειώνουν ότι δεν είχε ακόμη αποφασίσει οριστικά την επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις.
Το γεγονός ότι η προοπτική νέων βομβαρδισμών συζητείται την ίδια στιγμή που υπάρχει ενεργός διπλωματικός δίαυλος μέσω του Κατάρ και του Πακιστάν ενισχύει τις αμφιβολίες για το πόσο υψηλά βρίσκεται πράγματι η διαπραγμάτευση στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.
Ο Trump, μάλιστα, επέλεξε να συνοδεύσει την απόρριψη της ιρανικής πρότασης με μια συμβολική επίδειξη ισχύος: ανήρτησε στο Truth Social χάρτη στον οποίο τα Στενά του Hormuz εμφανίζονταν με την ονομασία «Trump Strait». Η ανάρτηση επιβεβαιώνεται ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ έχουν «πλήρη έλεγχο» της θαλάσσιας οδού.
Σε μια περιοχή όπου η ονοματολογία, τα σύνορα και η κυριαρχία αποτελούν ζητήματα με τεράστιο πολιτικό και ιστορικό βάρος, μια τέτοια κίνηση δύσκολα λειτουργεί ως σήμα αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, μπορεί να εκληφθεί ως πολιτικό μήνυμα κυριαρχίας ακριβώς τη στιγμή που οι μεσολαβητές προσπαθούν να δημιουργήσουν χώρο για συμφωνία.
Η κρίση εμπιστοσύνης
Ο Ιρανός πρόεδρος Masoud Pezeshkian δήλωσε από την πλευρά του πως η Τεχεράνη δεν εμπιστεύεται πλέον τις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι προηγούμενες διαπραγματεύσεις ακολουθήθηκαν από επιθέσεις και κυρώσεις. Επιβεβαίωσε επίσης ότι το Κατάρ και το Πακιστάν εξακολουθούν να μεταφέρουν μηνύματα ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Πρόκειται προφανώς για την ιρανική εκδοχή της κρίσης και όχι για ουδέτερη διαπίστωση. Ωστόσο, η δυσπιστία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ασήμαντη λεπτομέρεια, όταν αποτελεί πλέον κεντρικό εμπόδιο σε οποιαδήποτε απόπειρα διαπραγμάτευσης.
Από την αμερικανική πλευρά, το βασικό επιχείρημα είναι ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα πως το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί επίσης να θεωρεί απαράδεκτη οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Αυτές είναι πραγματικές και σοβαρές διαφωνίες.
Ωστόσο, η επιλογή ανάμεσα στη δυσπιστία και στη διαπραγμάτευση δεν είναι υποχρεωτικά δυαδική.
Οι διεθνείς συμφωνίες ακριβώς γι’ αυτό συνοδεύονται από μηχανισμούς επιτήρησης, διαδοχικά βήματα, ανταλλάγματα και δυνατότητες επαλήθευσης.
Ο Guardian αναφέρει ότι στο προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβανόταν ακόμη και πρωτόκολλο επιστροφής επιθεωρητών του ΟΗΕ σε πληγείσες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Το κόστος της αμερικανικής επιλογής δεν περιορίζεται στο Ιράν
Τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια περιφερειακή λεπτομέρεια.
Σε περίοδο ειρήνης περνά από εκεί περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, σύμφωνα με τις αναφορές που συνοδεύουν τις τρέχουσες διπλωματικές προσπάθειες.
Η πολύμηνη σύγκρουση έχει ήδη περιορίσει τις ενεργειακές ροές και επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία.
Έτσι, η απόφαση της Ουάσιγκτον να απορρίψει μια πρόταση επαναλειτουργίας των Στενών δεν αφορά μόνο τη στρατηγική αντιπαράθεση με το Ιράν.
Έχει συνέπειες για τις αγορές ενέργειας, τις μεταφορές, τον πληθωρισμό και οικονομίες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή των συγκρούσεων.
Ταυτόχρονα, η αμερικανική πολιτική εμφανίζει μια εμφανή ένταση ανάμεσα στη γλώσσα της ειρήνης και στη γλώσσα της στρατιωτικής επιβολής.
Στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Trump παρουσίασε τον εαυτό του ως ηγέτη που χρησιμοποιεί την αμερικανική ισχύ για να επιβάλει σταθερότητα, ενώ ταυτόχρονα απείλησε το Ιράν με «αφανισμό» εάν δεν υπάρξει συμφωνία.
Η Wall Street Journal σημείωσε αυτήν ακριβώς την αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα του ειρηνοποιού και στην επίδειξη στρατιωτικής ισχύος.
Η πόρτα της διπλωματίας παραμένει ανοιχτή — αλλά όχι επ’ αόριστον
Παρά τη δημόσια απόρριψη του Trump, η διπλωματική οδός δεν έχει ακόμη κλείσει.
Ο Abbas Araghchi δήλωσε ότι οι μεσολαβητές δεν είχαν διαβιβάσει επίσημα στην ιρανική πλευρά οριστική αμερικανική απάντηση.
Σημειώνεται επίσης ότι προηγουμένως Αμερικανός αξιωματούχος είχε χαρακτηρίσει τις έμμεσες συνομιλίες «θετικές και εποικοδομητικές».
Αυτή η αντίφαση συνοψίζει ίσως ολόκληρη τη σημερινή κατάσταση: από τη μία πλευρά μεσολαβητές, προτάσεις, ανταλλάγματα και ένας δυνητικός οδικός χάρτης προς τις διαπραγματεύσεις· από την άλλη αποκλεισμός, απειλές, στρατιωτικές επιχειρήσεις και δημόσια συζήτηση για νέους βομβαρδισμούς.
Δεν είναι δεδομένο ότι η ιρανική πρόταση θα οδηγούσε σε βιώσιμη συμφωνία.
Η Τεχεράνη έχει τις δικές της αμετακίνητες θέσεις, ενώ οι περιφερειακές συγκρούσεις και οι ενέργειες των συμμάχων της έχουν επίσης συμβάλει στην κλιμάκωση.
Αλλά η απόρριψη μιας συγκεκριμένης διπλωματικής πρωτοβουλίας μεταφέρει πλέον στην αμερικανική κυβέρνηση ένα πρόσθετο βάρος εξήγησης: ποια ακριβώς εναλλακτική προτείνει, πέρα από τη συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης;
Και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Η Ουάσιγκτον μπορεί να θεωρεί ότι η στρατιωτική υπεροχή της τής επιτρέπει να περιμένει καλύτερους όρους.
Μπορεί επίσης να θεωρεί ότι η πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει περισσότερο.
Όμως η μέχρι σήμερα εξέλιξη της σύγκρουσης δείχνει ότι η ισχύς δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική λύση.
Μετά την απόρριψη της πρότασης, η πιθανότητα νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης παραμένει πραγματική, ιδίως καθώς αμερικανικά δημοσιεύματα μεταφέρουν εκτιμήσεις για ενδεχόμενη επανάληψη των πληγμάτων μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας είναι προδιαγεγραμμένη.
Σημαίνει όμως ότι, όσο η διπλωματική διέξοδος παραμένει χωρίς συμφωνία, το κόστος μιας νέας κλιμάκωσης εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω στο τραπέζι — όχι μόνο για το Ιράν και τις ΗΠΑ, αλλά για ολόκληρη την περιοχή και την παγκόσμια οικονομία.
Ιράν: Πλήρης ετοιμότητα και προειδοποίηση για σκληρή απάντηση
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη φροντίζει να καταστήσει σαφές ότι δεν αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας νέας αμερικανικής επίθεσης ως θεωρητικό σενάριο.
Ιρανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι οι ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε αυξημένη ετοιμότητα, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση των ΗΠΑ θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη ευρύτερη και σκληρότερη απάντηση.
Στις 21 Σεπτεμβρίου, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) προειδοποίησαν ότι σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης από την Ουάσιγκτον θα αλλάξουν τόσο τη στρατιωτική τους τακτική όσο και την επιλογή των στόχων. Λίγες ημέρες νωρίτερα και άλλοι Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει ότι μια νέα επίθεση θα προκαλούσε πολύ πιο έντονα αντίποινα.
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι ότι ένας νέος γύρος πολέμου δεν θα αποτελέσει απλή επανάληψη των προηγούμενων συγκρούσεων. Ιρανοί στρατιωτικοί εκπρόσωποι υποστηρίζουν ότι η αμυντική φιλοσοφία της χώρας έχει μεταβληθεί σημαντικά μετά τον 12ήμερο πόλεμο του 2025, με μεγαλύτερη έμφαση στην προληπτική δράση, στην επιβίωση στρατηγικών υποδομών και στην επιβολή υψηλότερου κόστους στον αντίπαλο.
Ακαδημαϊκή ανάλυση της εξέλιξης του ιρανικού δόγματος μετά τη συγκεκριμένη σύγκρουση εντοπίζει ακριβώς αυτή τη μετατόπιση προς την ανθεκτικότητα, την άρνηση επιχειρησιακού πλεονεκτήματος στον αντίπαλο και την αύξηση του κόστους μιας επίθεσης.
Παράλληλα, το Ιράν έχει εδώ και χρόνια επενδύσει σε εκτεταμένες υπόγειες στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ανεξάρτητες αναλύσεις δορυφορικών εικόνων έχουν καταγράψει συνεχιζόμενη κατασκευαστική δραστηριότητα σε βαθιά θαμμένες εγκαταστάσεις, όπως το βουνό Pickaxe κοντά στο Natanz, χωρίς όμως να μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι συγκεκριμένος στρατηγικός εξοπλισμός έχει ήδη μεταφερθεί εκεί.
Η Τεχεράνη επιχειρεί συνεπώς να στείλει ένα διπλό μήνυμα προς την Ουάσιγκτον: αφενός ότι εξακολουθεί να αφήνει ανοιχτό έναν δρόμο διαπραγμάτευσης και αφετέρου ότι θεωρεί πως μπορεί να αντέξει έναν νέο γύρο στρατιωτικών επιχειρήσεων και να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τις αμερικανικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους στην περιοχή.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι οι ιρανικοί ισχυρισμοί περί στρατιωτικής ετοιμότητας μπορούν να θεωρηθούν στο σύνολό τους ανεξάρτητα επιβεβαιωμένοι.
Αποτελούν πρωτίστως μέρος της στρατηγικής αποτροπής της Τεχεράνης. Ωστόσο, η αλλαγή της ρητορικής, η ενίσχυση υπόγειων εγκαταστάσεων και οι δημόσιες αναφορές σε ταχύτερες ή προληπτικές ενέργειες δείχνουν ότι το Ιράν προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας νέας φάσης της σύγκρουσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών