Περισσότερες από τις μισές χώρες και περιοχές του κόσμου βρίσκονται πλέον κάτω από το επίπεδο γονιμότητας αντικατάστασης
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη ραγδαία μείωση των γεννήσεων και τη γήρανση του πληθυσμού, ο Πρόεδρος της Πολωνίας Karol Nawrocki έθεσε ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ένα ζήτημα που για αρκετά χρόνια βρισκόταν στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής συζήτησης: ότι η δημογραφική κρίση δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτισμικό πρόβλημα.
Στην ομιλία του στις 23 Σεπτεμβρίου, ο Nawrocki υποστήριξε ότι οι κοινωνίες που γερνούν, η πτώση της γονιμότητας και η αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών υπονομεύουν τα θεμέλια των κρατών.
Παράλληλα, κάλεσε την πολιτεία, την κοινωνία, τον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης να ενθαρρύνουν τη δημιουργία οικογένειας και τη γέννηση παιδιών.
Η παρέμβασή του δεν περιορίστηκε, όμως, στο δημογραφικό.
Συνέδεσε την υπογεννητικότητα με τη συζήτηση για τις αμβλώσεις και τη μετανάστευση, υποστηρίζοντας ότι η παράνομη μετανάστευση δεν μπορεί να αποτελέσει απάντηση στη δημογραφική κρίση.
Κατά τον ίδιο, η αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να ξεκινήσει από την ενίσχυση της οικογένειας, της γονεϊκότητας και των γεννήσεων.
Από το «Population Bomb» στη δημογραφική συρρίκνωση
Το άρθρο του Miłosz Manasterski, CEO της Agencja Informacyjna και πολιτικού σχολιαστή, τοποθετεί τη σημερινή συζήτηση σε ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.
Το 1968, οι Paul Ehrlich και Anne Ehrlich, στο βιβλίο The Population Bomb, προειδοποιούσαν για τις συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού.
Η βασική ανησυχία εκείνης της εποχής ήταν ότι ο πληθυσμός θα αυξανόταν ταχύτερα από την παραγωγή τροφίμων.
Σήμερα, υποστηρίζει το άρθρο, η κατεύθυνση της δημογραφικής συζήτησης έχει αντιστραφεί.
Το πρόβλημα για πολλές ανεπτυγμένες χώρες δεν είναι πλέον η υπερβολική αύξηση του πληθυσμού, αλλά η δραματική πτώση των γεννήσεων.
Η περίπτωση της Πολωνίας
Η Πολωνία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το 2017 καταγράφηκαν περίπου 402.000 γεννήσεις, ενώ το 2025 ο αριθμός έπεσε στις 238.300.
Πρόκειται για μείωση περίπου 41% μέσα σε οκτώ χρόνια.
Παράλληλα, ο δείκτης συνολικής γονιμότητας μειώθηκε το 2025 στο 1,068, από 1,099 το προηγούμενο έτος.
Για να διατηρείται μακροπρόθεσμα ένας πληθυσμός σταθερός χωρίς μεταναστευτικές ροές, ο αντίστοιχος δείκτης βρίσκεται περίπου στο 2,1.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πτώση των γεννήσεων σημειώθηκε παρά τις πολιτικές οικονομικής ενίσχυσης των οικογενειών.
Η Πολωνία έχει εφαρμόσει σημαντικό πρόγραμμα επιδομάτων για τα παιδιά, το οποίο ξεκίνησε το 2016, έγινε καθολικό το 2019 και αυξήθηκε το 2024 στα 800 zloty τον μήνα για κάθε παιδί.
Το συμπέρασμα που θέτει το άρθρο προς συζήτηση είναι ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους δεν φαίνεται να αρκούν για να ανατρέψουν τη δημογραφική τάση.
Μπορεί η μετανάστευση να λύσει το δημογραφικό;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά επιχειρήματα του άρθρου.
Για δεκαετίες, οι ευρωπαϊκοί και διεθνείς οργανισμοί εξετάζουν τη μετανάστευση ως έναν από τους τρόπους αντιμετώπισης των συνεπειών της γήρανσης του πληθυσμού και της έλλειψης εργατικού δυναμικού.
Το 2000, για παράδειγμα, το UN Population Division δημοσίευσε μελέτη με τίτλο Replacement Migration: Is It a Solution to Declining and Aging Populations? Η ίδια η μελέτη, σύμφωνα με το άρθρο, παρουσίασε σενάρια και όχι μια συγκεκριμένη «δημογραφική συνταγή».
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνει τη νόμιμη μετανάστευση μεταξύ εργαλείων που μπορούν να αγοράσουν παράλληλα με την οικογενειακή πολιτική, τη στεγαστική πολιτική και τα μέτρα αύξησης της συμμετοχής στην εργασία.
Το άρθρο θέτει έτσι ένα κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: μπορεί μια χώρα που αντιμετωπίζει χρόνια υπογεννητικότητα να αντιμετωπίσει το πρόβλημα κυρίως μέσω της μετανάστευσης ή αυτό απλώς μεταθέτει ένα μέρος του δημογραφικού προβλήματος στο μέλλον;
Η διαφορά στο χρονικό ορίζοντα είναι σημαντική: ένας εργαζόμενος μετανάστης μπορεί να ενισχύσει άμεσα το εργατικό δυναμικό, ενώ ένα παιδί που γεννιέται σήμερα περίπου δύο δεκαετίες μέχρι να εισέλθει στην αγορά εργασίας.
«Ασφάλεια αγοράζεται με όπλα - Μια νέα γενιά όχι»
Ο Nawrocki υποστηρίζει ότι η δημογραφική κρίση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγικό ζήτημα για το μέλλον μιας χώρας.
Η Πολωνία έχει γνωρίσει σημαντική οικονομική ανάπτυξη και παράλληλα επενδύει στην άμυνα της , όμως η αύξηση της στρατιωτικής ισχύος δεν μπορεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά ανθρώπων.
Το άρθρο συνοψίζει αυτή την αντίθεση με μια χαρακτηριστική διατύπωση: η ασφάλεια μπορεί να ενισχυθεί με άρματα μάχης και πυροβόλα, αλλά μια νέα γενιά δεν μπορεί να δημιουργηθεί με αυτόν τον τρόπο.
Το μεγάλο ερώτημα
περισσότερο από τις μισές χώρες και περιοχές του κόσμου βρίσκονται πλέον κάτω από το επίπεδο γονιμότητας αντικατάστασης.
Η Ευρώπη διαθέτει πολλές πολιτικές για να διαχειριστεί τις συνέπειες της χαμηλής γονιμότητας. Το δυσκολότερο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει διαφορετικό:
Τι μπορεί πραγματικά να πείσει τους ανθρώπους να κάνουν περισσότερα παιδιά;
Αυτό είναι, τελικά, το βασικό ερώτημα που το άρθρο του Miłosz Manasterski. Η δημογραφία δεν είναι απλώς ένας αριθμός στις στατιστικές.
Επηρεάζει την οικονομία, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, τη λειτουργία των σχολείων, τις τοπικές κοινωνίες και τελικά τη βιωσιμότητα των ιδιοτήτων των κρατών.
Από τον φόβο της «Population Bomb» του 1968, η συζήτηση έχει μετακινηθεί στην άλλη πλευρά:
λιγότερα παιδιά, μικρότερες τάξεις στα σχολεία, γηράσκοντες πληθυσμοί και κοινωνίες που δυσκολεύονται να ανανεώσουν τις γενιές τους.
www.bankingnews.gr
Στην ομιλία του στις 23 Σεπτεμβρίου, ο Nawrocki υποστήριξε ότι οι κοινωνίες που γερνούν, η πτώση της γονιμότητας και η αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών υπονομεύουν τα θεμέλια των κρατών.
Παράλληλα, κάλεσε την πολιτεία, την κοινωνία, τον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης να ενθαρρύνουν τη δημιουργία οικογένειας και τη γέννηση παιδιών.
Η παρέμβασή του δεν περιορίστηκε, όμως, στο δημογραφικό.
Συνέδεσε την υπογεννητικότητα με τη συζήτηση για τις αμβλώσεις και τη μετανάστευση, υποστηρίζοντας ότι η παράνομη μετανάστευση δεν μπορεί να αποτελέσει απάντηση στη δημογραφική κρίση.
Κατά τον ίδιο, η αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να ξεκινήσει από την ενίσχυση της οικογένειας, της γονεϊκότητας και των γεννήσεων.
Από το «Population Bomb» στη δημογραφική συρρίκνωση
Το άρθρο του Miłosz Manasterski, CEO της Agencja Informacyjna και πολιτικού σχολιαστή, τοποθετεί τη σημερινή συζήτηση σε ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.
Το 1968, οι Paul Ehrlich και Anne Ehrlich, στο βιβλίο The Population Bomb, προειδοποιούσαν για τις συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού.
Η βασική ανησυχία εκείνης της εποχής ήταν ότι ο πληθυσμός θα αυξανόταν ταχύτερα από την παραγωγή τροφίμων.
Σήμερα, υποστηρίζει το άρθρο, η κατεύθυνση της δημογραφικής συζήτησης έχει αντιστραφεί.
Το πρόβλημα για πολλές ανεπτυγμένες χώρες δεν είναι πλέον η υπερβολική αύξηση του πληθυσμού, αλλά η δραματική πτώση των γεννήσεων.
Η περίπτωση της Πολωνίας
Η Πολωνία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το 2017 καταγράφηκαν περίπου 402.000 γεννήσεις, ενώ το 2025 ο αριθμός έπεσε στις 238.300.
Πρόκειται για μείωση περίπου 41% μέσα σε οκτώ χρόνια.
Παράλληλα, ο δείκτης συνολικής γονιμότητας μειώθηκε το 2025 στο 1,068, από 1,099 το προηγούμενο έτος.
Για να διατηρείται μακροπρόθεσμα ένας πληθυσμός σταθερός χωρίς μεταναστευτικές ροές, ο αντίστοιχος δείκτης βρίσκεται περίπου στο 2,1.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πτώση των γεννήσεων σημειώθηκε παρά τις πολιτικές οικονομικής ενίσχυσης των οικογενειών.
Η Πολωνία έχει εφαρμόσει σημαντικό πρόγραμμα επιδομάτων για τα παιδιά, το οποίο ξεκίνησε το 2016, έγινε καθολικό το 2019 και αυξήθηκε το 2024 στα 800 zloty τον μήνα για κάθε παιδί.
Το συμπέρασμα που θέτει το άρθρο προς συζήτηση είναι ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους δεν φαίνεται να αρκούν για να ανατρέψουν τη δημογραφική τάση.
Μπορεί η μετανάστευση να λύσει το δημογραφικό;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά επιχειρήματα του άρθρου.
Για δεκαετίες, οι ευρωπαϊκοί και διεθνείς οργανισμοί εξετάζουν τη μετανάστευση ως έναν από τους τρόπους αντιμετώπισης των συνεπειών της γήρανσης του πληθυσμού και της έλλειψης εργατικού δυναμικού.
Το 2000, για παράδειγμα, το UN Population Division δημοσίευσε μελέτη με τίτλο Replacement Migration: Is It a Solution to Declining and Aging Populations? Η ίδια η μελέτη, σύμφωνα με το άρθρο, παρουσίασε σενάρια και όχι μια συγκεκριμένη «δημογραφική συνταγή».
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνει τη νόμιμη μετανάστευση μεταξύ εργαλείων που μπορούν να αγοράσουν παράλληλα με την οικογενειακή πολιτική, τη στεγαστική πολιτική και τα μέτρα αύξησης της συμμετοχής στην εργασία.
Το άρθρο θέτει έτσι ένα κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: μπορεί μια χώρα που αντιμετωπίζει χρόνια υπογεννητικότητα να αντιμετωπίσει το πρόβλημα κυρίως μέσω της μετανάστευσης ή αυτό απλώς μεταθέτει ένα μέρος του δημογραφικού προβλήματος στο μέλλον;
Η διαφορά στο χρονικό ορίζοντα είναι σημαντική: ένας εργαζόμενος μετανάστης μπορεί να ενισχύσει άμεσα το εργατικό δυναμικό, ενώ ένα παιδί που γεννιέται σήμερα περίπου δύο δεκαετίες μέχρι να εισέλθει στην αγορά εργασίας.
«Ασφάλεια αγοράζεται με όπλα - Μια νέα γενιά όχι»
Ο Nawrocki υποστηρίζει ότι η δημογραφική κρίση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγικό ζήτημα για το μέλλον μιας χώρας.
Η Πολωνία έχει γνωρίσει σημαντική οικονομική ανάπτυξη και παράλληλα επενδύει στην άμυνα της , όμως η αύξηση της στρατιωτικής ισχύος δεν μπορεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά ανθρώπων.
Το άρθρο συνοψίζει αυτή την αντίθεση με μια χαρακτηριστική διατύπωση: η ασφάλεια μπορεί να ενισχυθεί με άρματα μάχης και πυροβόλα, αλλά μια νέα γενιά δεν μπορεί να δημιουργηθεί με αυτόν τον τρόπο.
Το μεγάλο ερώτημα
περισσότερο από τις μισές χώρες και περιοχές του κόσμου βρίσκονται πλέον κάτω από το επίπεδο γονιμότητας αντικατάστασης.
Η Ευρώπη διαθέτει πολλές πολιτικές για να διαχειριστεί τις συνέπειες της χαμηλής γονιμότητας. Το δυσκολότερο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει διαφορετικό:
Τι μπορεί πραγματικά να πείσει τους ανθρώπους να κάνουν περισσότερα παιδιά;
Αυτό είναι, τελικά, το βασικό ερώτημα που το άρθρο του Miłosz Manasterski. Η δημογραφία δεν είναι απλώς ένας αριθμός στις στατιστικές.
Επηρεάζει την οικονομία, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, τη λειτουργία των σχολείων, τις τοπικές κοινωνίες και τελικά τη βιωσιμότητα των ιδιοτήτων των κρατών.
Από τον φόβο της «Population Bomb» του 1968, η συζήτηση έχει μετακινηθεί στην άλλη πλευρά:
λιγότερα παιδιά, μικρότερες τάξεις στα σχολεία, γηράσκοντες πληθυσμοί και κοινωνίες που δυσκολεύονται να ανανεώσουν τις γενιές τους.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών