António Costa: Σφοδρή αμφισβήτηση για τους χειρισμούς του στην πρώτη ημέρα της Συνόδου – Διπλωμάτες τον κατηγορούν ότι έχασε τον έλεγχο της αίθουσας.
Σε ένα πρωτοφανές σκηνικό εσωτερικής σύγκρουσης, πολιτικής αμηχανίας και διαπραγματευτικού χάους εξελίχθηκε η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου António Costa να βρίσκεται στο στόχαστρο της οργής Ευρωπαίων ηγετών και διπλωματών.
Αντί η Σύνοδος να λειτουργήσει ως πεδίο αναζήτησης κοινών λύσεων για το ενεργειακό κόστος και τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, μετατράπηκε σε πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης μεταξύ κρατών-μελών με αντικρουόμενα συμφέροντα.
Το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό: πολύωρες διαπραγματεύσεις χωρίς ουσιαστική πρόοδο, έντονες συγκρούσεις για τη διατύπωση των συμπερασμάτων, ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου και συνομιλίες που παρατάθηκαν έως και μετά τα μεσάνυχτα.
Σύμφωνα με το POLITICO, οι διαβουλεύσεις της Πέμπτης διήρκεσαν περίπου 14 ώρες, ενώ διπλωμάτες που βρίσκονταν κοντά στις εξελίξεις περιέγραψαν την κατάσταση ως «χάος». Ορισμένοι κατηγόρησαν ευθέως τον Costa ότι δεν κατάφερε να διατηρήσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι ακόμη βαθύτερο: ο άνθρωπος που έχει αναλάβει να γεφυρώνει τις διαφορές μεταξύ των 27 κρατών-μελών εμφανίζεται πλέον να δυσκολεύεται να εξασφαλίσει ακόμη και στοιχειώδη συνεννόηση στα πιο κρίσιμα ζητήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το ενεργειακό έγινε πεδίο μάχης – Τρεις ώρες σύγκρουσης για το ETS2
Η αρχική συζήτηση για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας εξελίχθηκε σε σκληρή αντιπαράθεση για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, γνωστό ως ETS2.
Το νέο σύστημα προβλέπει την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα από καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, συμπεριλαμβανομένης της θέρμανσης.
Η εφαρμογή του έχει προγραμματιστεί για το 2028, με τις κυβερνήσεις που αντιδρούν να υποστηρίζουν ότι θα επιβαρύνει περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO για τις εργασίες της Συνόδου, η πρώτη συνεδρίαση εξελίχθηκε σε τρίωρη διαμάχη για το αν θα πρέπει να αναβληθεί η εφαρμογή του ETS2 έως το 2030. Η ένταση ήταν τέτοια ώστε ακόμη και το προγραμματισμένο γεύμα των ηγετών καθυστέρησε σημαντικά.
Η Ιταλία και η Πολωνία, με τη στήριξη της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Σλοβακίας, επιχείρησαν να συγκροτήσουν μέτωπο υπέρ της αναβολής. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται επίσης στις χώρες που έχουν υποστηρίξει την επανεξέταση του χρονοδιαγράμματος και την περαιτέρω μετάθεση της εφαρμογής του μέτρου.
Απέναντί τους βρέθηκαν κυρίως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες αντιτίθενται στην αποδυνάμωση του συστήματος.
Η σύγκρουση δεν αφορούσε απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Στην ουσία, έφερε στην επιφάνεια το μεγάλο δίλημμα της ΕΕ: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η πράσινη μετάβαση όταν το ενεργειακό κόστος πιέζει νοικοκυριά, βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα.
Ακυρώθηκε η συνέντευξη Τύπου – Ο Costa κατηγορείται ότι έχασε τον έλεγχο
Το πλέον χαρακτηριστικό επεισόδιο της Συνόδου ήταν η ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου του António Costa, καθώς οι συζητήσεις για την ενεργειακή πολιτική δεν ολοκληρώνονταν και οι διαφωνίες για τη διατύπωση των συμπερασμάτων παρέμεναν αγεφύρωτες.
Οι διαπραγματεύσεις μετατέθηκαν για μετά το δείπνο, ενώ η διαδικασία συνεχίστηκε μέχρι αργά τη νύχτα.
Διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO κατηγόρησαν τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι δεν μπόρεσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις τροποποιήσεις που κατέθεταν οι κυβερνήσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι ηγέτες συζητούσαν χωρίς να έχουν εγκαίρως στη διάθεσή τους όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.
Το πρόβλημα επιδεινώθηκε όταν κράτη-μέλη επιχείρησαν να επαναφέρουν ζητήματα που θεωρούνταν ήδη διευθετημένα στα προσχέδια των συμπερασμάτων.
«Έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστήριξε ένας διπλωμάτης, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Άλλος περιέγραψε «τεράστια απογοήτευση» και «παράλογο χάος» γύρω από τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής.
Η κριτική δεν αφορά, επομένως, μόνο την αδυναμία επίτευξης συμφωνίας.
Αφορά και την ίδια τη διαδικασία λήψης αποφάσεων: την προετοιμασία των κειμένων, τον συντονισμό των αντιπροσωπειών και την ικανότητα της προεδρίας να αποτρέπει την επαναφορά των ίδιων διαφωνιών στην αίθουσα των ηγετών.
Merz εναντίον Meloni – Η σύγκρουση που αποκαλύπτει το ρήγμα στην Ευρώπη
Στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης βρέθηκαν ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni.
Το Βερολίνο εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενοχλημένο από τη στάση της Ρώμης, την οποία θεωρούσε αδιάλλακτη στο ζήτημα του ETS2.
Από τη μία πλευρά, η Γερμανία και οι σύμμαχοί της επιμένουν ότι η προβλεπόμενη πορεία της κλιματικής πολιτικής δεν πρέπει να ανατραπεί υπό την πίεση της ενεργειακής κρίσης.
Από την άλλη, η Ιταλία και οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης προειδοποιούν ότι η εφαρμογή του συστήματος θα αυξήσει το κόστος για τους πολίτες και θα εντείνει τις οικονομικές πιέσεις.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει μια Ευρώπη που δεν έχει κοινή αντίληψη ούτε για το πώς θα αντιμετωπίσει την ακρίβεια ούτε για το ποιος πρέπει να επωμιστεί το κόστος της πράσινης μετάβασης.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι διαφορές αυτές δεν περιορίζονται σε μια διαπραγμάτευση για το ETS2.
Αντανακλούν βαθύτερες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς την ανταγωνιστικότητα, τη δημοσιονομική ευελιξία και την κοινωνική αντοχή των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Ενεργειακή κρίση και ανταγωνιστικότητα: Το πρόβλημα που δεν λύθηκε
Η ένταση στη Σύνοδο εκδηλώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει αυξημένες πιέσεις από το ενεργειακό κόστος.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times στις 15 Οκτωβρίου, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου είχαν αυξηθεί κατά περίπου 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ είχαν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Οι αυξήσεις αυτές εντείνουν τις ανησυχίες για το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Παράλληλα, αναζωπυρώνουν τη διαμάχη για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί τιμολόγησης των εκπομπών επιβαρύνουν επιπλέον την οικονομία ή αποτελούν αναγκαίο εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει περιορισμένα περιθώρια για άμεση και οριζόντια μείωση των τιμών.
Την ίδια ώρα, κυβερνήσεις ζητούν μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία ώστε να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ένα δύσκολο πολιτικό αδιέξοδο: η ανάγκη για άμεση ανακούφιση από το ενεργειακό κόστος συγκρούεται με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για το κλίμα και με τις διαφορετικές δημοσιονομικές δυνατότητες των κρατών-μελών.
Η Σύνοδος δεν κατάφερε να γεφυρώσει αυτές τις διαφορές.
Ο δεύτερος μεγάλος πονοκέφαλος: Ο προϋπολογισμός 2028-2034
Εάν το ενεργειακό ήταν το άμεσο πεδίο σύγκρουσης, ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ αποτελεί το βαθύτερο και πιθανώς πιο επικίνδυνο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή συνοχή.
Ο προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034 θα καθορίσει τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, των πολιτικών συνοχής, της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας και άλλων στρατηγικών προτεραιοτήτων.
Οι διαφωνίες είναι έντονες. Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν περιορισμό των δαπανών και περικοπές, ενώ άλλα κράτη επιμένουν ότι οι νέες προτεραιότητες δεν πρέπει να χρηματοδοτηθούν εις βάρος των υφιστάμενων πολιτικών.
Η σύγκρουση αφορά, ουσιαστικά, το ποιος θα πληρώσει για τις αυξημένες φιλοδοξίες της ΕΕ και ποιοι τομείς θα χάσουν πόρους για να καλυφθούν οι νέες ανάγκες.
Οι κυβερνήσεις δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να εγκαταλείψουν τις «κόκκινες γραμμές» τους. Έτσι, η προοπτική συμφωνίας έως το τέλος του 2026 γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.
Ο Costa επιδιώκει να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από το τέλος του έτους, προκειμένου να υπάρξει επαρκής χρόνος για τις αναγκαίες νομοθετικές διαδικασίες πριν τεθεί σε ισχύ ο νέος προϋπολογισμός την 1η Ιανουαρίου 2028.
Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε, ενδέχεται να καθυστερήσουν πληρωμές προς αγρότες και ερευνητές μετά την έναρξη της νέας δημοσιονομικής περιόδου.
Κατηγορίες για μεροληψία υπέρ του Νότου
Η κριτική προς τον Costa δεν περιορίζεται στην οργανωτική διαχείριση της Συνόδου.
Σύμφωνα με τέσσερις επιπλέον διπλωμάτες που επικαλείται το POLITICO, χώρες της βόρειας Ευρώπης ανησυχούν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ευνοεί τις χώρες του Νότου στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι δεν λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής. Άλλος, προερχόμενος από χώρα που επιδιώκει μικρότερο προϋπολογισμό, υποστήριξε ότι ο Costa ανήκει πολιτικά και προσωπικά στο αντίπαλο στρατόπεδο.
Οι αιχμές αυτές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οφείλει να συνθέτει διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες χωρίς να ταυτίζεται με συγκεκριμένη ομάδα κρατών.
Οι «φειδωλές» χώρες ζητούν πλέον συγκεκριμένες προτάσεις για πρόσθετες περικοπές πριν από την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής της 26ης Νοεμβρίου.
Ο Costa έχει δεσμευτεί ότι θα επεξεργαστεί νέο συμβιβαστικό κείμενο, λαμβάνοντας υπόψη τις θέσεις των κρατών-μελών. Ωστόσο, η διατήρηση της ενότητας των 27 παραμένει δύσκολη υπόθεση.
Charles Michel και Donald Tusk: Οι συγκρίσεις που εκθέτουν τον Costa
Η ένταση των επικρίσεων οδήγησε ορισμένους διπλωμάτες και αξιωματούχους να συγκρίνουν τον Costa με τους προκατόχους του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Ο Charles Michel είχε δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις για την ικανότητά του να επιτυγχάνει συμφωνίες, ενώ ο Donald Tusk είχε απολαύσει ευρύτερη υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Ένας διπλωμάτης δήλωσε χαρακτηριστικά ότι ο Costa τα πήγε χειρότερα από τον Michel στη διαχείριση της Συνόδου της Πέμπτης.
Άλλος αξιωματούχος ανέφερε ότι υπάρχει δυσαρέσκεια επειδή η διαδικασία δεν ακολουθεί περισσότερο το μοντέλο Tusk.
Η σύγκριση έχει πολιτική σημασία: ο Costa είχε αναλάβει τον ρόλο του συντονιστή που θα απέφευγε τις ατελείωτες διαπραγματεύσεις πάνω σε λέξεις, κόμματα και διατυπώσεις, επιταχύνοντας τη λήψη αποφάσεων.
Η Σύνοδος, ωστόσο, ανέδειξε ότι η αποφυγή της διαπραγμάτευσης επί των κειμένων δεν αρκεί όταν οι ίδιες οι κυβερνήσεις αμφισβητούν τις βασικές πολιτικές επιλογές της Ένωσης.
Υπάρχει αντίλογος: «Εξαιρετικός διαπραγματευτής»
Παρά το κύμα κριτικής, δεν είναι όλοι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διατεθειμένοι να χρεώσουν στον Costa την αποτυχία της Συνόδου.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever τον χαρακτήρισε «ικανό» και «οξυδερκή», υποστηρίζοντας ότι απέφυγε τις ατέρμονες διαπραγματεύσεις επί των διατυπώσεων που χαρακτήριζαν προηγούμενες Συνόδους.
Ο De Wever υπογράμμισε ότι η συνεχής επαναδιατύπωση των συμπερασμάτων οδηγούσε παλαιότερα τους ηγέτες να συζητούν μέχρι τις τρεις το πρωί για λέξεις, συλλαβές και σημεία στίξης, χωρίς να καταλήγουν σε ουσιαστικές διαφορές στο τελικό κείμενο.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η ευθύνη για την ανατροπή των αρχικών συμπερασμάτων βαρύνει κυρίως την Ιταλία και τις χώρες της Visegrád Four, οι οποίες επιχείρησαν να επαναφέρουν το ζήτημα του ETS2.
Αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι η διαπραγμάτευση επί των κειμένων σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων είναι εκ φύσεως δύσκολη, ιδίως όταν οι προτάσεις των χωρών συγκρούονται μεταξύ τους.
Ακόμη και ένας από τους διπλωμάτες που διαφωνούν με τις πολιτικές τοποθετήσεις του Costa για τον προϋπολογισμό αναγνώρισε ότι η συμπεριφορά του ήταν «άψογη», χαρακτηρίζοντάς τον «εξαιρετικό διαπραγματευτή».
Ο αντίλογος, επομένως, είναι σαφής: ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν μπορεί να επιβάλει συμφωνία όταν οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες να συμβιβαστούν.
Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι η πολιτική ευθύνη του συντονισμού παραμένει στο επίκεντρο της συζήτησης.
26 Νοεμβρίου: Η επόμενη δοκιμασία για την ΕΕ
Οι επόμενες εβδομάδες θα κρίνουν αν ο António Costa μπορεί να ανακτήσει την πρωτοβουλία και να μετατρέψει τη Σύνοδο από σύμβολο διχασμού σε αφετηρία συμβιβασμού.
Η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τον προϋπολογισμό στις 26 Νοεμβρίου θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ.
Ο Costa αναμένεται να παρουσιάσει νέα πρόταση, επιδιώκοντας να περιορίσει τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Το πρόβλημα είναι ότι οι διαφορές δεν είναι απλώς τεχνικές. Αφορούν την κατανομή πόρων, το ενεργειακό κόστος, την κλιματική πολιτική, την ανταγωνιστικότητα και την ίδια την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η Σύνοδος της 15ης Οκτωβρίου αποκάλυψε μια ΕΕ που δυσκολεύεται να μετατρέψει τις κοινές προτεραιότητες σε κοινές αποφάσεις.
Η ακύρωση της συνέντευξης Τύπου και οι πολύωρες διαπραγματεύσεις έγιναν το ορατό σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης συνεννόησης.
Για τον António Costa, το στοίχημα δεν είναι πλέον μόνο να πετύχει έναν συμβιβασμό για τον προϋπολογισμό. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αξιόπιστος διαμεσολαβητής σε μια Ένωση όπου τα εθνικά συμφέροντα συγκρούονται ολοένα πιο ανοιχτά.
Το πραγματικό φιάσκο της Συνόδου δεν είναι μόνο ότι δεν προέκυψε συμφωνία.
Είναι ότι, σε μια περίοδο αυξημένων οικονομικών και γεωπολιτικών πιέσεων, οι 27 εξακολουθούν να δυσκολεύονται να συμφωνήσουν ακόμη και για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της ευρωπαϊκής πολιτικής.
www.bankingnews.gr
Αντί η Σύνοδος να λειτουργήσει ως πεδίο αναζήτησης κοινών λύσεων για το ενεργειακό κόστος και τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, μετατράπηκε σε πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης μεταξύ κρατών-μελών με αντικρουόμενα συμφέροντα.
Το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό: πολύωρες διαπραγματεύσεις χωρίς ουσιαστική πρόοδο, έντονες συγκρούσεις για τη διατύπωση των συμπερασμάτων, ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου και συνομιλίες που παρατάθηκαν έως και μετά τα μεσάνυχτα.
Σύμφωνα με το POLITICO, οι διαβουλεύσεις της Πέμπτης διήρκεσαν περίπου 14 ώρες, ενώ διπλωμάτες που βρίσκονταν κοντά στις εξελίξεις περιέγραψαν την κατάσταση ως «χάος». Ορισμένοι κατηγόρησαν ευθέως τον Costa ότι δεν κατάφερε να διατηρήσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι ακόμη βαθύτερο: ο άνθρωπος που έχει αναλάβει να γεφυρώνει τις διαφορές μεταξύ των 27 κρατών-μελών εμφανίζεται πλέον να δυσκολεύεται να εξασφαλίσει ακόμη και στοιχειώδη συνεννόηση στα πιο κρίσιμα ζητήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το ενεργειακό έγινε πεδίο μάχης – Τρεις ώρες σύγκρουσης για το ETS2
Η αρχική συζήτηση για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας εξελίχθηκε σε σκληρή αντιπαράθεση για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, γνωστό ως ETS2.
Το νέο σύστημα προβλέπει την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα από καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, συμπεριλαμβανομένης της θέρμανσης.
Η εφαρμογή του έχει προγραμματιστεί για το 2028, με τις κυβερνήσεις που αντιδρούν να υποστηρίζουν ότι θα επιβαρύνει περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO για τις εργασίες της Συνόδου, η πρώτη συνεδρίαση εξελίχθηκε σε τρίωρη διαμάχη για το αν θα πρέπει να αναβληθεί η εφαρμογή του ETS2 έως το 2030. Η ένταση ήταν τέτοια ώστε ακόμη και το προγραμματισμένο γεύμα των ηγετών καθυστέρησε σημαντικά.
Η Ιταλία και η Πολωνία, με τη στήριξη της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Σλοβακίας, επιχείρησαν να συγκροτήσουν μέτωπο υπέρ της αναβολής. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται επίσης στις χώρες που έχουν υποστηρίξει την επανεξέταση του χρονοδιαγράμματος και την περαιτέρω μετάθεση της εφαρμογής του μέτρου.
Απέναντί τους βρέθηκαν κυρίως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες αντιτίθενται στην αποδυνάμωση του συστήματος.
Η σύγκρουση δεν αφορούσε απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Στην ουσία, έφερε στην επιφάνεια το μεγάλο δίλημμα της ΕΕ: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η πράσινη μετάβαση όταν το ενεργειακό κόστος πιέζει νοικοκυριά, βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα.
Ακυρώθηκε η συνέντευξη Τύπου – Ο Costa κατηγορείται ότι έχασε τον έλεγχο
Το πλέον χαρακτηριστικό επεισόδιο της Συνόδου ήταν η ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου του António Costa, καθώς οι συζητήσεις για την ενεργειακή πολιτική δεν ολοκληρώνονταν και οι διαφωνίες για τη διατύπωση των συμπερασμάτων παρέμεναν αγεφύρωτες.
Οι διαπραγματεύσεις μετατέθηκαν για μετά το δείπνο, ενώ η διαδικασία συνεχίστηκε μέχρι αργά τη νύχτα.
Διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO κατηγόρησαν τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι δεν μπόρεσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις τροποποιήσεις που κατέθεταν οι κυβερνήσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι ηγέτες συζητούσαν χωρίς να έχουν εγκαίρως στη διάθεσή τους όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.
Το πρόβλημα επιδεινώθηκε όταν κράτη-μέλη επιχείρησαν να επαναφέρουν ζητήματα που θεωρούνταν ήδη διευθετημένα στα προσχέδια των συμπερασμάτων.
«Έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστήριξε ένας διπλωμάτης, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Άλλος περιέγραψε «τεράστια απογοήτευση» και «παράλογο χάος» γύρω από τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής.
Η κριτική δεν αφορά, επομένως, μόνο την αδυναμία επίτευξης συμφωνίας.
Αφορά και την ίδια τη διαδικασία λήψης αποφάσεων: την προετοιμασία των κειμένων, τον συντονισμό των αντιπροσωπειών και την ικανότητα της προεδρίας να αποτρέπει την επαναφορά των ίδιων διαφωνιών στην αίθουσα των ηγετών.
Merz εναντίον Meloni – Η σύγκρουση που αποκαλύπτει το ρήγμα στην Ευρώπη
Στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης βρέθηκαν ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni.
Το Βερολίνο εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενοχλημένο από τη στάση της Ρώμης, την οποία θεωρούσε αδιάλλακτη στο ζήτημα του ETS2.
Από τη μία πλευρά, η Γερμανία και οι σύμμαχοί της επιμένουν ότι η προβλεπόμενη πορεία της κλιματικής πολιτικής δεν πρέπει να ανατραπεί υπό την πίεση της ενεργειακής κρίσης.
Από την άλλη, η Ιταλία και οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης προειδοποιούν ότι η εφαρμογή του συστήματος θα αυξήσει το κόστος για τους πολίτες και θα εντείνει τις οικονομικές πιέσεις.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει μια Ευρώπη που δεν έχει κοινή αντίληψη ούτε για το πώς θα αντιμετωπίσει την ακρίβεια ούτε για το ποιος πρέπει να επωμιστεί το κόστος της πράσινης μετάβασης.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι διαφορές αυτές δεν περιορίζονται σε μια διαπραγμάτευση για το ETS2.
Αντανακλούν βαθύτερες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς την ανταγωνιστικότητα, τη δημοσιονομική ευελιξία και την κοινωνική αντοχή των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Ενεργειακή κρίση και ανταγωνιστικότητα: Το πρόβλημα που δεν λύθηκε
Η ένταση στη Σύνοδο εκδηλώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει αυξημένες πιέσεις από το ενεργειακό κόστος.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times στις 15 Οκτωβρίου, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου είχαν αυξηθεί κατά περίπου 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ είχαν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Οι αυξήσεις αυτές εντείνουν τις ανησυχίες για το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Παράλληλα, αναζωπυρώνουν τη διαμάχη για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί τιμολόγησης των εκπομπών επιβαρύνουν επιπλέον την οικονομία ή αποτελούν αναγκαίο εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει περιορισμένα περιθώρια για άμεση και οριζόντια μείωση των τιμών.
Την ίδια ώρα, κυβερνήσεις ζητούν μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία ώστε να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ένα δύσκολο πολιτικό αδιέξοδο: η ανάγκη για άμεση ανακούφιση από το ενεργειακό κόστος συγκρούεται με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για το κλίμα και με τις διαφορετικές δημοσιονομικές δυνατότητες των κρατών-μελών.
Η Σύνοδος δεν κατάφερε να γεφυρώσει αυτές τις διαφορές.
Ο δεύτερος μεγάλος πονοκέφαλος: Ο προϋπολογισμός 2028-2034
Εάν το ενεργειακό ήταν το άμεσο πεδίο σύγκρουσης, ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ αποτελεί το βαθύτερο και πιθανώς πιο επικίνδυνο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή συνοχή.
Ο προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034 θα καθορίσει τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, των πολιτικών συνοχής, της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας και άλλων στρατηγικών προτεραιοτήτων.
Οι διαφωνίες είναι έντονες. Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν περιορισμό των δαπανών και περικοπές, ενώ άλλα κράτη επιμένουν ότι οι νέες προτεραιότητες δεν πρέπει να χρηματοδοτηθούν εις βάρος των υφιστάμενων πολιτικών.
Η σύγκρουση αφορά, ουσιαστικά, το ποιος θα πληρώσει για τις αυξημένες φιλοδοξίες της ΕΕ και ποιοι τομείς θα χάσουν πόρους για να καλυφθούν οι νέες ανάγκες.
Οι κυβερνήσεις δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να εγκαταλείψουν τις «κόκκινες γραμμές» τους. Έτσι, η προοπτική συμφωνίας έως το τέλος του 2026 γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.
Ο Costa επιδιώκει να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από το τέλος του έτους, προκειμένου να υπάρξει επαρκής χρόνος για τις αναγκαίες νομοθετικές διαδικασίες πριν τεθεί σε ισχύ ο νέος προϋπολογισμός την 1η Ιανουαρίου 2028.
Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε, ενδέχεται να καθυστερήσουν πληρωμές προς αγρότες και ερευνητές μετά την έναρξη της νέας δημοσιονομικής περιόδου.
Κατηγορίες για μεροληψία υπέρ του Νότου
Η κριτική προς τον Costa δεν περιορίζεται στην οργανωτική διαχείριση της Συνόδου.
Σύμφωνα με τέσσερις επιπλέον διπλωμάτες που επικαλείται το POLITICO, χώρες της βόρειας Ευρώπης ανησυχούν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ευνοεί τις χώρες του Νότου στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι δεν λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής. Άλλος, προερχόμενος από χώρα που επιδιώκει μικρότερο προϋπολογισμό, υποστήριξε ότι ο Costa ανήκει πολιτικά και προσωπικά στο αντίπαλο στρατόπεδο.
Οι αιχμές αυτές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οφείλει να συνθέτει διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες χωρίς να ταυτίζεται με συγκεκριμένη ομάδα κρατών.
Οι «φειδωλές» χώρες ζητούν πλέον συγκεκριμένες προτάσεις για πρόσθετες περικοπές πριν από την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής της 26ης Νοεμβρίου.
Ο Costa έχει δεσμευτεί ότι θα επεξεργαστεί νέο συμβιβαστικό κείμενο, λαμβάνοντας υπόψη τις θέσεις των κρατών-μελών. Ωστόσο, η διατήρηση της ενότητας των 27 παραμένει δύσκολη υπόθεση.
Charles Michel και Donald Tusk: Οι συγκρίσεις που εκθέτουν τον Costa
Η ένταση των επικρίσεων οδήγησε ορισμένους διπλωμάτες και αξιωματούχους να συγκρίνουν τον Costa με τους προκατόχους του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Ο Charles Michel είχε δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις για την ικανότητά του να επιτυγχάνει συμφωνίες, ενώ ο Donald Tusk είχε απολαύσει ευρύτερη υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Ένας διπλωμάτης δήλωσε χαρακτηριστικά ότι ο Costa τα πήγε χειρότερα από τον Michel στη διαχείριση της Συνόδου της Πέμπτης.
Άλλος αξιωματούχος ανέφερε ότι υπάρχει δυσαρέσκεια επειδή η διαδικασία δεν ακολουθεί περισσότερο το μοντέλο Tusk.
Η σύγκριση έχει πολιτική σημασία: ο Costa είχε αναλάβει τον ρόλο του συντονιστή που θα απέφευγε τις ατελείωτες διαπραγματεύσεις πάνω σε λέξεις, κόμματα και διατυπώσεις, επιταχύνοντας τη λήψη αποφάσεων.
Η Σύνοδος, ωστόσο, ανέδειξε ότι η αποφυγή της διαπραγμάτευσης επί των κειμένων δεν αρκεί όταν οι ίδιες οι κυβερνήσεις αμφισβητούν τις βασικές πολιτικές επιλογές της Ένωσης.
Υπάρχει αντίλογος: «Εξαιρετικός διαπραγματευτής»
Παρά το κύμα κριτικής, δεν είναι όλοι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διατεθειμένοι να χρεώσουν στον Costa την αποτυχία της Συνόδου.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever τον χαρακτήρισε «ικανό» και «οξυδερκή», υποστηρίζοντας ότι απέφυγε τις ατέρμονες διαπραγματεύσεις επί των διατυπώσεων που χαρακτήριζαν προηγούμενες Συνόδους.
Ο De Wever υπογράμμισε ότι η συνεχής επαναδιατύπωση των συμπερασμάτων οδηγούσε παλαιότερα τους ηγέτες να συζητούν μέχρι τις τρεις το πρωί για λέξεις, συλλαβές και σημεία στίξης, χωρίς να καταλήγουν σε ουσιαστικές διαφορές στο τελικό κείμενο.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η ευθύνη για την ανατροπή των αρχικών συμπερασμάτων βαρύνει κυρίως την Ιταλία και τις χώρες της Visegrád Four, οι οποίες επιχείρησαν να επαναφέρουν το ζήτημα του ETS2.
Αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι η διαπραγμάτευση επί των κειμένων σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων είναι εκ φύσεως δύσκολη, ιδίως όταν οι προτάσεις των χωρών συγκρούονται μεταξύ τους.
Ακόμη και ένας από τους διπλωμάτες που διαφωνούν με τις πολιτικές τοποθετήσεις του Costa για τον προϋπολογισμό αναγνώρισε ότι η συμπεριφορά του ήταν «άψογη», χαρακτηρίζοντάς τον «εξαιρετικό διαπραγματευτή».
Ο αντίλογος, επομένως, είναι σαφής: ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν μπορεί να επιβάλει συμφωνία όταν οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες να συμβιβαστούν.
Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι η πολιτική ευθύνη του συντονισμού παραμένει στο επίκεντρο της συζήτησης.
26 Νοεμβρίου: Η επόμενη δοκιμασία για την ΕΕ
Οι επόμενες εβδομάδες θα κρίνουν αν ο António Costa μπορεί να ανακτήσει την πρωτοβουλία και να μετατρέψει τη Σύνοδο από σύμβολο διχασμού σε αφετηρία συμβιβασμού.
Η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τον προϋπολογισμό στις 26 Νοεμβρίου θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ.
Ο Costa αναμένεται να παρουσιάσει νέα πρόταση, επιδιώκοντας να περιορίσει τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Το πρόβλημα είναι ότι οι διαφορές δεν είναι απλώς τεχνικές. Αφορούν την κατανομή πόρων, το ενεργειακό κόστος, την κλιματική πολιτική, την ανταγωνιστικότητα και την ίδια την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η Σύνοδος της 15ης Οκτωβρίου αποκάλυψε μια ΕΕ που δυσκολεύεται να μετατρέψει τις κοινές προτεραιότητες σε κοινές αποφάσεις.
Η ακύρωση της συνέντευξης Τύπου και οι πολύωρες διαπραγματεύσεις έγιναν το ορατό σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης συνεννόησης.
Για τον António Costa, το στοίχημα δεν είναι πλέον μόνο να πετύχει έναν συμβιβασμό για τον προϋπολογισμό. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αξιόπιστος διαμεσολαβητής σε μια Ένωση όπου τα εθνικά συμφέροντα συγκρούονται ολοένα πιο ανοιχτά.
Το πραγματικό φιάσκο της Συνόδου δεν είναι μόνο ότι δεν προέκυψε συμφωνία.
Είναι ότι, σε μια περίοδο αυξημένων οικονομικών και γεωπολιτικών πιέσεων, οι 27 εξακολουθούν να δυσκολεύονται να συμφωνήσουν ακόμη και για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της ευρωπαϊκής πολιτικής.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών