Καταιγιστικές εξελίξεις στην κρίση του Περσικού Κόλπου: Η Ρωσία μπαίνει στη μάχη για την ειρήνη με το Ιράν – Απειλές Trump, διπλωματική κίνηση Vance και στρατιωτικό αδιέξοδο στην Ουάσιγκτον
(upd 3) Η παρέμβαση του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin δημιουργεί νέα δεδομένα στην αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν, την ώρα που ο Trump απειλεί με νέο κύμα καταστροφικών επιθέσεων και ο Vance αναζητεί διέξοδο μέσω απευθείας συνομιλιών με την Τεχεράνη.
Η Μόσχα διεκδικεί ρόλο εγγυητή μιας συμφωνίας, ενώ το Ιράν επιμένει ότι η διπλωματία δεν μπορεί να προχωρήσει υπό στρατιωτικό εκβιασμό.
Η σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν εισέρχεται σε μία από τις πιο κρίσιμες φάσεις της, με την απειλή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης να συνυπάρχει με μια εντεινόμενη διπλωματική κινητικότητα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον τρεις παράλληλες εξελίξεις: η πρωτοβουλία της Ρωσίας να αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο, οι νέες απειλές του Donald Trump για επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης και η εμφανώς διαφορετική προσέγγιση του Αμερικανού αντιπροέδρου JD Vance, ο οποίος επιχειρεί να ανοίξει δίαυλο απευθείας διαπραγματεύσεων με την ιρανική ηγεσία.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις διαμορφώνεται μια βαθύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα: παρά τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά μέσα αντίστασης και διαπραγματευτικής πίεσης.
Η Ουάσιγκτον δεν έχει κατορθώσει να μετατρέψει τα στρατιωτικά πλήγματα σε μια συνολική πολιτική διευθέτηση με τους δικούς της όρους.
Η Τεχεράνη, αντιθέτως, επιχειρεί να αποδείξει ότι η κυριαρχία και τα στρατηγικά της συμφέροντα δεν μπορούν να παρακαμφθούν, ακόμη και υπό την απειλή μιας νέας, εκτεταμένης πολεμικής επιχείρησης.
Η παρέμβαση Putin και ο νέος ρόλος της Μόσχας
Η σημαντικότερη νέα διπλωματική παράμετρος είναι η παρέμβαση του Vladimir Putin.
Κατά τη συνάντησή του την περασμένη εβδομάδα με τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε να συμβάλει στην επίτευξη συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.
Η πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένη κίνηση.
Εντάσσεται σε μια ευρύτερη ρωσική προσπάθεια να αναδειχθεί η Μόσχα σε κρίσιμο συνομιλητή για την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής, αξιοποιώντας τη στρατηγική της συνεργασία με την Τεχεράνη αλλά και την ικανότητά της να διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με την Ουάσιγκτον.
Η Ρωσία έχει ισχυρούς λόγους να επιδιώκει την αποκλιμάκωση.
Μολονότι η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας έχει προσφέρει οικονομικά οφέλη στη ρωσική οικονομία, ένας παρατεταμένος πόλεμος απειλεί να αποσταθεροποιήσει τον Περσικό Κόλπο και να επεκταθεί σε περιοχές ζωτικού ενδιαφέροντος για τη Μόσχα.
Παράλληλα, η ρωσοϊρανική συνεργασία έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά στρατηγικής αλληλεξάρτησης.
Από το 2022, όταν η ιρανική υποστήριξη με μη επανδρωμένα αεροσκάφη ενίσχυσε τη Ρωσία στον πόλεμο με την Ουκρανία, οι διμερείς σχέσεις αναβαθμίστηκαν σημαντικά.
Σήμερα η ισορροπία μεταβάλλεται.
Το Ιράν αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη ρωσική διπλωματική, οικονομική και πιθανή τεχνολογική υποστήριξη, ενώ η Μόσχα έχει την ευκαιρία να αποδείξει ότι παραμένει δύναμη με αποφασιστική επιρροή στις διεθνείς εξελίξεις.
Σύμφωνα με τον αναλυτή Anton Mardasov, η Ρωσία επιδιώκει να παράσχει στο Ιράν πολλαπλές μορφές βοήθειας, από αγροτικά προϊόντα και ανθρωπιστική υποστήριξη μέχρι πιθανή ανταλλαγή πληροφοριών.
Ο ίδιος αναφέρεται επίσης σε προηγούμενες διαβουλεύσεις σχετικά με την αεράμυνα και την ανάπτυξη πυραυλικών δυνατοτήτων.
Η συνεργασία αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη λειτουργεί υπό ρωσική καθοδήγηση.
Αντιθέτως, η ιρανική ηγεσία διατηρεί τη δική της στρατηγική αυτονομία, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαμεσολάβηση περισσότερο σύνθετη.
Το πυρηνικό ζήτημα και η ρωσική διπλωματική πρόταση
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Ρωσίας είναι η τεχνογνωσία της στον πυρηνικό τομέα.
Η Μόσχα θα μπορούσε να συμβάλει σε μια συμφωνία για τη διαχείριση μέρους του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου, ενδεχομένως μέσω μεταφοράς του σε ρωσικό έδαφος, σε συνδυασμό με εγγυήσεις για την ανάπτυξη της ειρηνικής πυρηνικής βιομηχανίας του Ιράν.
Μια τέτοια διευθέτηση θα μπορούσε να προσφέρει διέξοδο από το σημερινό αδιέξοδο, χωρίς να απαιτεί την ολοκληρωτική εγκατάλειψη των ιρανικών πυρηνικών δυνατοτήτων.
Το πρόβλημα είναι ότι η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται μέχρι στιγμής διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα την απομάκρυνση των αποθεμάτων της.
Η στάση αυτή αντανακλά τη δυσπιστία απέναντι στις αμερικανικές δεσμεύσεις, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση της κυβέρνησης Trump από την πυρηνική συμφωνία του 2015.
Επιπλέον, οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί του Αμερικανού προέδρου ότι οι πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά δεν επιβεβαιώνονται πλήρως από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Οι εγκαταστάσεις έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές, αλλά η ακριβής κατάσταση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένει αβέβαιη, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Η ρωσική παρέμβαση αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη σημασία: θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα πλαίσιο εγγυήσεων στο οποίο η Τεχεράνη δεν θα καλούνταν απλώς να υποχωρήσει απέναντι σε αμερικανικά τελεσίγραφα, αλλά να διαπραγματευτεί μια αμοιβαία αποδεκτή συμφωνία.
Έκρηξη και φωτιά σε τάνκερ στο Hormuz – Σκληρή προειδοποίηση Ιράν σε πλοία που παραβιάζουν τον αποκλεισμό
Εν τω μεταξύ σοβαρό ναυτικό περιστατικό σημειώθηκε ανατολικά των Στενών του Hormuz, όπου πετρελαιοφόρο προσέκρουσε σε θαλάσσιες νάρκες, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί πυρκαγιά και να ακινητοποιηθεί, σύμφωνα με ανακοίνωση του Πολεμικού Ναυτικού του Ιράν.
Όπως υποστηρίζουν οι ιρανικές στρατιωτικές αρχές, το δεξαμενόπλοιο επιχείρησε να διασχίσει απαγορευμένη και εξαιρετικά επικίνδυνη θαλάσσια περιοχή χωρίς προηγούμενο συντονισμό με την Τεχεράνη, αγνοώντας τις σχετικές προειδοποιήσεις.
Η ιρανική πλευρά αναφέρει ότι το πλήρωμα φέρεται να βασίστηκε στις διαβεβαιώσεις του Trump για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με αποτέλεσμα το πλοίο να εισέλθει σε περιοχή όπου υπήρχαν θαλάσσιες νάρκες.
Η πρόσκρουση προκάλεσε σοβαρές ζημιές και πυρκαγιά, καθιστώντας αδύνατη τη συνέχιση της πορείας του.
Ο Trump απειλεί με νέο πόλεμο, ενώ διακηρύσσει τη νίκη
Την ώρα που η Μόσχα αναλαμβάνει διπλωματικές πρωτοβουλίες, ο Donald Trump υιοθετεί μια επιθετική ρητορική, παρουσιάζοντας το Ιράν ως έναν αντίπαλο που έχει ήδη ηττηθεί.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ έχουν εξουδετερώσει τις βασικές ιρανικές πυρηνικές δυνατότητες, ενώ επιχειρεί να εντάξει την αντιπαράθεση με την Τεχεράνη στον κατάλογο των επιτυχιών της εξωτερικής του πολιτικής.
Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στη διακήρυξη της νίκης και στην πραγματικότητα του πολέμου παραμένει μεγάλη.
Η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση εξετάζει νέα σενάρια επιχειρήσεων, τα οποία περιλαμβάνουν όχι μόνο πυρηνικές εγκαταστάσεις αλλά και ενεργειακές υποδομές και κρίσιμους οικονομικούς στόχους.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η νέα επίθεση θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.
Οι απειλές αυτές δεν αφορούν αποκλειστικά το Ιράν.
Μια γενικευμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, στη ναυσιπλοΐα και στην ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής.
Η Τεχεράνη έχει ήδη προειδοποιήσει ότι νέα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα θα προκαλέσουν σκληρά αντίποινα, ακόμη και εναντίον κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών στον Περσικό Κόλπο.
Έτσι, η στρατηγική στρατιωτικής πίεσης της Ουάσιγκτον ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει ακριβώς την περιφερειακή αποσταθεροποίηση την οποία υποτίθεται ότι επιδιώκει να αποτρέψει.
Η διαφοροποίηση Vance: Διπλωματία μέσα από το στρατόπεδο Trump
Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η πρωτοβουλία του JD Vance αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος απέστειλε την περασμένη εβδομάδα επιστολή στον Mohsen Rezaei, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, μέσω διαμεσολαβητών από το Κατάρ.
Η επιστολή παραδόθηκε την Κυριακή 25 Οκτωβρίου και περιλαμβάνει πρόταση για άμεση επανέναρξη συνολικών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, με τον ίδιο τον Vance επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας.
Το Ιράν επιβεβαίωσε τη λήψη της εν λόγω επιστολής.
Σύμφωνα με Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους, η πρόταση αντιμετωπίστηκε θετικά από την ιρανική ηγεσία, η οποία θεωρεί ότι ο αντιπρόεδρος μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση.
Αν και ο Trump φέρεται να ενέκρινε την επιστολή, η πρωτοβουλία αναδεικνύει μια σημαντική διαφοροποίηση ως προς τη μέθοδο αντιμετώπισης της κρίσης.
Ο πρόεδρος επιμένει στη γλώσσα της στρατιωτικής ισχύος και των απειλών.
Ο Vance, χωρίς να εγκαταλείπει τις αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, επιλέγει να διερευνήσει τη δυνατότητα απευθείας συμφωνίας.
Δεν πρόκειται για πλήρη πολιτική ρήξη μεταξύ των δύο ανδρών.
Πρόκειται όμως για δύο διακριτές προσεγγίσεις: η μία δίνει προτεραιότητα στον εξαναγκασμό και η άλλη αναζητεί διαπραγματευτικό αποτέλεσμα πριν από μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση.
Οι συνομιλίες θα μπορούσαν να αρχίσουν ακόμη και την επόμενη εβδομάδα, με πιθανό τόπο διεξαγωγής το Κατάρ ή την Τουρκία.
Η Τεχεράνη δεν αρνείται τη διπλωματία, αλλά απαιτεί αμοιβαιότητα
Η στάση του Ιράν αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αντιστρέφει την εικόνα μιας χώρας που απορρίπτει κάθε δυνατότητα συνεννόησης.
Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έχει καταστήσει σαφές ότι, παρά την πλήρη ετοιμότητα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, η χώρα εξακολουθεί να δίνει ευκαιρία στη διπλωματία.
Η ιρανική πλευρά ζητεί συγκεκριμένες αμερικανικές κινήσεις, κυρίως την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Στενών του Hormuz και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Στη συνέχεια, δηλώνει έτοιμη να προχωρήσει στο άνοιγμα του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος και στην έναρξη διαπραγματεύσεων.
Η ουσία της διαφωνίας δεν βρίσκεται συνεπώς στην ύπαρξη διαύλων επικοινωνίας, αλλά στη σειρά εφαρμογής των μέτρων και στις εγγυήσεις που θα συνοδεύουν οποιαδήποτε συμφωνία.
Το Ιράν επιδιώκει να αποφύγει ένα σχήμα στο οποίο θα παραχωρήσει σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα χωρίς αντίστοιχα, επαληθεύσιμα ανταλλάγματα.
Αυτή ακριβώς η δυσκολία δημιουργεί περιθώριο για έναν τρίτο παράγοντα, όπως η Ρωσία, ο οποίος θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός μηχανισμού αμοιβαίων δεσμεύσεων.
Αναταραχή στο Πεντάγωνο πριν από την επόμενη απόφαση
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία αντιμετωπίζει εσωτερικές ανακατατάξεις.
Ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth απομάκρυνε τον αντιστράτηγο Brett Sylvia, επικεφαλής στρατηγικής, σχεδιασμού και πολιτικής στο Μικτό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων.
Ο Sylvia κατείχε τη νευραλγική θέση J5, με άμεση συμμετοχή στον συντονισμό στρατιωτικών σχεδίων και πολιτικών αποφάσεων.
Η απομάκρυνσή του, ενώ εξετάζεται νέα επίθεση κατά του Ιράν, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη συνέχεια και τη συνοχή του στρατηγικού σχεδιασμού.
Η εξέλιξη εντάσσεται σε ευρύτερη σειρά αλλαγών στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία επί Hegseth.
Το πραγματικό δίλημμα: Συμφωνία ή περιφερειακή ανάφλεξη
Η ρωσική πρωτοβουλία δεν αποτελεί εγγύηση επιτυχίας.
Η Μόσχα αντιμετωπίζει δυσπιστία από δυτικές και αραβικές κυβερνήσεις, ενώ η στρατηγική της σχέση με την Τεχεράνη δεν συνεπάγεται ότι μπορεί να επιβάλει στην ιρανική ηγεσία αποφάσεις αντίθετες με τα συμφέροντά της.
Ωστόσο, αυτό είναι και το στοιχείο που μπορεί να προσδώσει αξιοπιστία στον ρωσικό ρόλο στα μάτια του Ιράν: η Μόσχα δεν εμφανίζεται ως προέκταση των αμερικανικών απαιτήσεων.
Η παρέμβαση Putin, η πρωτοβουλία Vance και η ενεργοποίηση των περιφερειακών διαμεσολαβητών θα μπορούσαν να συγκροτήσουν ένα νέο διπλωματικό πλαίσιο, εφόσον η Ουάσιγκτον αποδεχθεί ότι μια βιώσιμη συμφωνία απαιτεί πραγματικές αμοιβαίες παραχωρήσεις.
Το βασικό δίλημμα για τον Trump είναι πλέον σαφές.
Μπορεί να συνεχίσει να διεκδικεί μια απόλυτη νίκη μέσω στρατιωτικής κλιμάκωσης, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και την περιφερειακή ασφάλεια, ή να αξιοποιήσει τις διπλωματικές δυνατότητες που διαμορφώνονται.
Για το Ιράν, το διακύβευμα είναι η προστασία της εθνικής κυριαρχίας και η εξασφάλιση μιας ειρήνης που δεν θα ισοδυναμεί με μονομερή υποταγή.
Η μεγάλη αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής είναι ότι, ενώ ο Trump διακηρύσσει πως το Ιράν έχει ήδη ηττηθεί, η ίδια η Ουάσιγκτον αναζητεί νέους συνομιλητές και νέες διαπραγματευτικές οδούς για να τερματίσει τον πόλεμο.
Και αυτή η αντίφαση εξηγεί γιατί η Ρωσία επιχειρεί να αναλάβει πρωτοβουλία, γιατί ο Vance επενδύει στην απευθείας διπλωματία και γιατί η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει ουσιαστικό διαπραγματευτικό βάρος.
Η επόμενη φάση της κρίσης θα κριθεί όχι μόνο από τη στρατιωτική ισχύ, αλλά από το κατά πόσον η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει ότι η ειρήνη με το Ιράν δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά πάνω στις απειλές.
www.bankingnews.gr
Η Μόσχα διεκδικεί ρόλο εγγυητή μιας συμφωνίας, ενώ το Ιράν επιμένει ότι η διπλωματία δεν μπορεί να προχωρήσει υπό στρατιωτικό εκβιασμό.
Η σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν εισέρχεται σε μία από τις πιο κρίσιμες φάσεις της, με την απειλή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης να συνυπάρχει με μια εντεινόμενη διπλωματική κινητικότητα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον τρεις παράλληλες εξελίξεις: η πρωτοβουλία της Ρωσίας να αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο, οι νέες απειλές του Donald Trump για επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης και η εμφανώς διαφορετική προσέγγιση του Αμερικανού αντιπροέδρου JD Vance, ο οποίος επιχειρεί να ανοίξει δίαυλο απευθείας διαπραγματεύσεων με την ιρανική ηγεσία.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις διαμορφώνεται μια βαθύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα: παρά τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά μέσα αντίστασης και διαπραγματευτικής πίεσης.
Η Ουάσιγκτον δεν έχει κατορθώσει να μετατρέψει τα στρατιωτικά πλήγματα σε μια συνολική πολιτική διευθέτηση με τους δικούς της όρους.
Η Τεχεράνη, αντιθέτως, επιχειρεί να αποδείξει ότι η κυριαρχία και τα στρατηγικά της συμφέροντα δεν μπορούν να παρακαμφθούν, ακόμη και υπό την απειλή μιας νέας, εκτεταμένης πολεμικής επιχείρησης.
Η παρέμβαση Putin και ο νέος ρόλος της Μόσχας
Η σημαντικότερη νέα διπλωματική παράμετρος είναι η παρέμβαση του Vladimir Putin.
Κατά τη συνάντησή του την περασμένη εβδομάδα με τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε να συμβάλει στην επίτευξη συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.
Η πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένη κίνηση.
Εντάσσεται σε μια ευρύτερη ρωσική προσπάθεια να αναδειχθεί η Μόσχα σε κρίσιμο συνομιλητή για την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής, αξιοποιώντας τη στρατηγική της συνεργασία με την Τεχεράνη αλλά και την ικανότητά της να διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με την Ουάσιγκτον.
Η Ρωσία έχει ισχυρούς λόγους να επιδιώκει την αποκλιμάκωση.
Μολονότι η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας έχει προσφέρει οικονομικά οφέλη στη ρωσική οικονομία, ένας παρατεταμένος πόλεμος απειλεί να αποσταθεροποιήσει τον Περσικό Κόλπο και να επεκταθεί σε περιοχές ζωτικού ενδιαφέροντος για τη Μόσχα.
Παράλληλα, η ρωσοϊρανική συνεργασία έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά στρατηγικής αλληλεξάρτησης.
Από το 2022, όταν η ιρανική υποστήριξη με μη επανδρωμένα αεροσκάφη ενίσχυσε τη Ρωσία στον πόλεμο με την Ουκρανία, οι διμερείς σχέσεις αναβαθμίστηκαν σημαντικά.
Σήμερα η ισορροπία μεταβάλλεται.
Το Ιράν αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη ρωσική διπλωματική, οικονομική και πιθανή τεχνολογική υποστήριξη, ενώ η Μόσχα έχει την ευκαιρία να αποδείξει ότι παραμένει δύναμη με αποφασιστική επιρροή στις διεθνείς εξελίξεις.
Σύμφωνα με τον αναλυτή Anton Mardasov, η Ρωσία επιδιώκει να παράσχει στο Ιράν πολλαπλές μορφές βοήθειας, από αγροτικά προϊόντα και ανθρωπιστική υποστήριξη μέχρι πιθανή ανταλλαγή πληροφοριών.
Ο ίδιος αναφέρεται επίσης σε προηγούμενες διαβουλεύσεις σχετικά με την αεράμυνα και την ανάπτυξη πυραυλικών δυνατοτήτων.
Η συνεργασία αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη λειτουργεί υπό ρωσική καθοδήγηση.
Αντιθέτως, η ιρανική ηγεσία διατηρεί τη δική της στρατηγική αυτονομία, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαμεσολάβηση περισσότερο σύνθετη.
Το πυρηνικό ζήτημα και η ρωσική διπλωματική πρόταση
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Ρωσίας είναι η τεχνογνωσία της στον πυρηνικό τομέα.
Η Μόσχα θα μπορούσε να συμβάλει σε μια συμφωνία για τη διαχείριση μέρους του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου, ενδεχομένως μέσω μεταφοράς του σε ρωσικό έδαφος, σε συνδυασμό με εγγυήσεις για την ανάπτυξη της ειρηνικής πυρηνικής βιομηχανίας του Ιράν.
Μια τέτοια διευθέτηση θα μπορούσε να προσφέρει διέξοδο από το σημερινό αδιέξοδο, χωρίς να απαιτεί την ολοκληρωτική εγκατάλειψη των ιρανικών πυρηνικών δυνατοτήτων.
Το πρόβλημα είναι ότι η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται μέχρι στιγμής διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα την απομάκρυνση των αποθεμάτων της.
Η στάση αυτή αντανακλά τη δυσπιστία απέναντι στις αμερικανικές δεσμεύσεις, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση της κυβέρνησης Trump από την πυρηνική συμφωνία του 2015.
Επιπλέον, οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί του Αμερικανού προέδρου ότι οι πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά δεν επιβεβαιώνονται πλήρως από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Οι εγκαταστάσεις έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές, αλλά η ακριβής κατάσταση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένει αβέβαιη, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Η ρωσική παρέμβαση αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη σημασία: θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα πλαίσιο εγγυήσεων στο οποίο η Τεχεράνη δεν θα καλούνταν απλώς να υποχωρήσει απέναντι σε αμερικανικά τελεσίγραφα, αλλά να διαπραγματευτεί μια αμοιβαία αποδεκτή συμφωνία.
Έκρηξη και φωτιά σε τάνκερ στο Hormuz – Σκληρή προειδοποίηση Ιράν σε πλοία που παραβιάζουν τον αποκλεισμό
Εν τω μεταξύ σοβαρό ναυτικό περιστατικό σημειώθηκε ανατολικά των Στενών του Hormuz, όπου πετρελαιοφόρο προσέκρουσε σε θαλάσσιες νάρκες, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί πυρκαγιά και να ακινητοποιηθεί, σύμφωνα με ανακοίνωση του Πολεμικού Ναυτικού του Ιράν.
Όπως υποστηρίζουν οι ιρανικές στρατιωτικές αρχές, το δεξαμενόπλοιο επιχείρησε να διασχίσει απαγορευμένη και εξαιρετικά επικίνδυνη θαλάσσια περιοχή χωρίς προηγούμενο συντονισμό με την Τεχεράνη, αγνοώντας τις σχετικές προειδοποιήσεις.
Η ιρανική πλευρά αναφέρει ότι το πλήρωμα φέρεται να βασίστηκε στις διαβεβαιώσεις του Trump για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με αποτέλεσμα το πλοίο να εισέλθει σε περιοχή όπου υπήρχαν θαλάσσιες νάρκες.
Η πρόσκρουση προκάλεσε σοβαρές ζημιές και πυρκαγιά, καθιστώντας αδύνατη τη συνέχιση της πορείας του.
Ο Trump απειλεί με νέο πόλεμο, ενώ διακηρύσσει τη νίκη
Την ώρα που η Μόσχα αναλαμβάνει διπλωματικές πρωτοβουλίες, ο Donald Trump υιοθετεί μια επιθετική ρητορική, παρουσιάζοντας το Ιράν ως έναν αντίπαλο που έχει ήδη ηττηθεί.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ έχουν εξουδετερώσει τις βασικές ιρανικές πυρηνικές δυνατότητες, ενώ επιχειρεί να εντάξει την αντιπαράθεση με την Τεχεράνη στον κατάλογο των επιτυχιών της εξωτερικής του πολιτικής.
Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στη διακήρυξη της νίκης και στην πραγματικότητα του πολέμου παραμένει μεγάλη.
Η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση εξετάζει νέα σενάρια επιχειρήσεων, τα οποία περιλαμβάνουν όχι μόνο πυρηνικές εγκαταστάσεις αλλά και ενεργειακές υποδομές και κρίσιμους οικονομικούς στόχους.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η νέα επίθεση θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.
Οι απειλές αυτές δεν αφορούν αποκλειστικά το Ιράν.
Μια γενικευμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, στη ναυσιπλοΐα και στην ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής.
Η Τεχεράνη έχει ήδη προειδοποιήσει ότι νέα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα θα προκαλέσουν σκληρά αντίποινα, ακόμη και εναντίον κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών στον Περσικό Κόλπο.
Έτσι, η στρατηγική στρατιωτικής πίεσης της Ουάσιγκτον ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει ακριβώς την περιφερειακή αποσταθεροποίηση την οποία υποτίθεται ότι επιδιώκει να αποτρέψει.
Η διαφοροποίηση Vance: Διπλωματία μέσα από το στρατόπεδο Trump
Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η πρωτοβουλία του JD Vance αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος απέστειλε την περασμένη εβδομάδα επιστολή στον Mohsen Rezaei, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, μέσω διαμεσολαβητών από το Κατάρ.
Η επιστολή παραδόθηκε την Κυριακή 25 Οκτωβρίου και περιλαμβάνει πρόταση για άμεση επανέναρξη συνολικών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, με τον ίδιο τον Vance επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας.
Το Ιράν επιβεβαίωσε τη λήψη της εν λόγω επιστολής.
Σύμφωνα με Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους, η πρόταση αντιμετωπίστηκε θετικά από την ιρανική ηγεσία, η οποία θεωρεί ότι ο αντιπρόεδρος μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση.
Αν και ο Trump φέρεται να ενέκρινε την επιστολή, η πρωτοβουλία αναδεικνύει μια σημαντική διαφοροποίηση ως προς τη μέθοδο αντιμετώπισης της κρίσης.
Ο πρόεδρος επιμένει στη γλώσσα της στρατιωτικής ισχύος και των απειλών.
Ο Vance, χωρίς να εγκαταλείπει τις αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, επιλέγει να διερευνήσει τη δυνατότητα απευθείας συμφωνίας.
Δεν πρόκειται για πλήρη πολιτική ρήξη μεταξύ των δύο ανδρών.
Πρόκειται όμως για δύο διακριτές προσεγγίσεις: η μία δίνει προτεραιότητα στον εξαναγκασμό και η άλλη αναζητεί διαπραγματευτικό αποτέλεσμα πριν από μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση.
Οι συνομιλίες θα μπορούσαν να αρχίσουν ακόμη και την επόμενη εβδομάδα, με πιθανό τόπο διεξαγωγής το Κατάρ ή την Τουρκία.
Η Τεχεράνη δεν αρνείται τη διπλωματία, αλλά απαιτεί αμοιβαιότητα
Η στάση του Ιράν αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αντιστρέφει την εικόνα μιας χώρας που απορρίπτει κάθε δυνατότητα συνεννόησης.
Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έχει καταστήσει σαφές ότι, παρά την πλήρη ετοιμότητα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, η χώρα εξακολουθεί να δίνει ευκαιρία στη διπλωματία.
Η ιρανική πλευρά ζητεί συγκεκριμένες αμερικανικές κινήσεις, κυρίως την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Στενών του Hormuz και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Στη συνέχεια, δηλώνει έτοιμη να προχωρήσει στο άνοιγμα του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος και στην έναρξη διαπραγματεύσεων.
Η ουσία της διαφωνίας δεν βρίσκεται συνεπώς στην ύπαρξη διαύλων επικοινωνίας, αλλά στη σειρά εφαρμογής των μέτρων και στις εγγυήσεις που θα συνοδεύουν οποιαδήποτε συμφωνία.
Το Ιράν επιδιώκει να αποφύγει ένα σχήμα στο οποίο θα παραχωρήσει σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα χωρίς αντίστοιχα, επαληθεύσιμα ανταλλάγματα.
Αυτή ακριβώς η δυσκολία δημιουργεί περιθώριο για έναν τρίτο παράγοντα, όπως η Ρωσία, ο οποίος θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός μηχανισμού αμοιβαίων δεσμεύσεων.
Αναταραχή στο Πεντάγωνο πριν από την επόμενη απόφαση
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία αντιμετωπίζει εσωτερικές ανακατατάξεις.
Ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth απομάκρυνε τον αντιστράτηγο Brett Sylvia, επικεφαλής στρατηγικής, σχεδιασμού και πολιτικής στο Μικτό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων.
Ο Sylvia κατείχε τη νευραλγική θέση J5, με άμεση συμμετοχή στον συντονισμό στρατιωτικών σχεδίων και πολιτικών αποφάσεων.
Η απομάκρυνσή του, ενώ εξετάζεται νέα επίθεση κατά του Ιράν, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη συνέχεια και τη συνοχή του στρατηγικού σχεδιασμού.
Η εξέλιξη εντάσσεται σε ευρύτερη σειρά αλλαγών στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία επί Hegseth.
Το πραγματικό δίλημμα: Συμφωνία ή περιφερειακή ανάφλεξη
Η ρωσική πρωτοβουλία δεν αποτελεί εγγύηση επιτυχίας.
Η Μόσχα αντιμετωπίζει δυσπιστία από δυτικές και αραβικές κυβερνήσεις, ενώ η στρατηγική της σχέση με την Τεχεράνη δεν συνεπάγεται ότι μπορεί να επιβάλει στην ιρανική ηγεσία αποφάσεις αντίθετες με τα συμφέροντά της.
Ωστόσο, αυτό είναι και το στοιχείο που μπορεί να προσδώσει αξιοπιστία στον ρωσικό ρόλο στα μάτια του Ιράν: η Μόσχα δεν εμφανίζεται ως προέκταση των αμερικανικών απαιτήσεων.
Η παρέμβαση Putin, η πρωτοβουλία Vance και η ενεργοποίηση των περιφερειακών διαμεσολαβητών θα μπορούσαν να συγκροτήσουν ένα νέο διπλωματικό πλαίσιο, εφόσον η Ουάσιγκτον αποδεχθεί ότι μια βιώσιμη συμφωνία απαιτεί πραγματικές αμοιβαίες παραχωρήσεις.
Το βασικό δίλημμα για τον Trump είναι πλέον σαφές.
Μπορεί να συνεχίσει να διεκδικεί μια απόλυτη νίκη μέσω στρατιωτικής κλιμάκωσης, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και την περιφερειακή ασφάλεια, ή να αξιοποιήσει τις διπλωματικές δυνατότητες που διαμορφώνονται.
Για το Ιράν, το διακύβευμα είναι η προστασία της εθνικής κυριαρχίας και η εξασφάλιση μιας ειρήνης που δεν θα ισοδυναμεί με μονομερή υποταγή.
Η μεγάλη αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής είναι ότι, ενώ ο Trump διακηρύσσει πως το Ιράν έχει ήδη ηττηθεί, η ίδια η Ουάσιγκτον αναζητεί νέους συνομιλητές και νέες διαπραγματευτικές οδούς για να τερματίσει τον πόλεμο.
Και αυτή η αντίφαση εξηγεί γιατί η Ρωσία επιχειρεί να αναλάβει πρωτοβουλία, γιατί ο Vance επενδύει στην απευθείας διπλωματία και γιατί η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει ουσιαστικό διαπραγματευτικό βάρος.
Η επόμενη φάση της κρίσης θα κριθεί όχι μόνο από τη στρατιωτική ισχύ, αλλά από το κατά πόσον η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει ότι η ειρήνη με το Ιράν δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά πάνω στις απειλές.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών