Εγγυήσεις ασφαλείας για Ρωσία και Ουκρανία: Τι βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας για τη Ρωσία και την Ουκρανία αναμένεται να τεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων που προγραμματίζονται για τον Νοέμβριο στο Abu Dhabi. Στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας για τον τερματισμό της σύγκρουσης, εξετάζεται η ιδέα οι εγγυήσεις που θα δοθούν στη Μόσχα και στο Κίεβο να έχουν αμοιβαίο χαρακτήρα.
Η θέση του Zelensky για την ασφάλεια της Ρωσίας
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Volodymyr Zelensky, αναγνώρισε ότι η Ρωσία θα μπορούσε επίσης να λάβει εγγυήσεις ασφαλείας στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης. Όπως αναφέρεται, ο Ουκρανός πρόεδρος εμφανίστηκε διατεθειμένος να συζητηθούν οι απαιτήσεις της Μόσχας, υπογραμμίζοντας, ωστόσο, ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις ανάγκες ασφάλειας της Ουκρανίας.
Τι σημαίνουν στην πράξη οι εγγυήσεις ασφαλείας
Ο στρατιωτικός αναλυτής της Gazeta.Ru και απόστρατος συνταγματάρχης Mikhail Khodaryonok επιχειρεί να εξηγήσει ποια μορφή θα μπορούσαν να λάβουν οι συγκεκριμένες εγγυήσεις, κατά πόσο μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη και εάν οι δυτικές χώρες θα ήταν διατεθειμένες να τις αποδεχθούν.
Ένα ασαφές πλαίσιο χωρίς σαφείς δεσμεύσεις
Η έννοια των εγγυήσεων ασφαλείας έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του Khodaryonok, δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί ένα ενιαίο και σαφές πλαίσιο που να προσδιορίζει με ακρίβεια το περιεχόμενο, την έκταση και τον τρόπο εφαρμογής τους.
Ο ίδιος εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο το Κίεβο διαθέτει συγκεκριμένο σχέδιο για την υλοποίησή τους. Στις δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Zelensky έχει συνδέσει την ασφάλεια της χώρας του με τη διατήρηση ισχυρών ενόπλων δυνάμεων, καθώς και με την προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ.
Τα εμπόδια στην ένταξη στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ
Η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στους ευρωατλαντικούς θεσμούς παραμένει σύνθετη και πολιτικά δύσκολη. Ακόμη και αν προχωρήσει η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και ενισχυθούν οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η χώρα θα είναι προστατευμένη από μελλοντικές συγκρούσεις.
Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα της χρηματοδότησης του ουκρανικού στρατού. Η διατήρηση μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων, η ανανέωση του εξοπλισμού και η κάλυψη των λειτουργικών αναγκών απαιτούν σημαντικούς πόρους. Σύμφωνα με την ανάλυση, δεν είναι δεδομένο ότι οι δυτικοί σύμμαχοι θα συνεχίσουν να παρέχουν στρατιωτική βοήθεια στην ίδια έκταση, ιδίως εάν επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία.
Τι προβλέπει το δυτικό σχέδιο υποστήριξης της Ουκρανίας
Στο πλαίσιο των προτάσεων που έχουν συζητηθεί, οι χώρες της G7 θα μπορούσαν να αναλάβουν ένα ευρύ φάσμα δεσμεύσεων για την ενίσχυση της ουκρανικής ασφάλειας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η προμήθεια σύγχρονων οπλικών συστημάτων, η ανταλλαγή πληροφοριών, η εκπαίδευση στρατιωτικού προσωπικού και η ενίσχυση των δυνατοτήτων κυβερνοάμυνας.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης η υποστήριξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας, η ενίσχυση της οικονομικής σταθερότητας, η προώθηση μεταρρυθμίσεων και η διατήρηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Παράλληλα, εξετάζεται η συνέχιση του παγώματος ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, αφορά το κόστος αυτών των δεσμεύσεων και το κατά πόσο οι δυτικές κυβερνήσεις θα είναι πρόθυμες να τις χρηματοδοτήσουν μακροπρόθεσμα.
Το πρόβλημα της νομικής κατοχύρωσης
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της νομικής μορφής που θα έχουν οι εγγυήσεις. Δεν είναι σαφές ποια διεθνής συμφωνία θα τις κατοχυρώνει, ποιες χώρες θα αναλάβουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και ποιοι μηχανισμοί θα ενεργοποιούνται σε περίπτωση νέας επίθεσης.
Μετά τις συνομιλίες στο Oslo στις 20 Οκτωβρίου, ο Zelensky δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να προσφέρουν στην Ουκρανία ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι σχετικές προβλέψεις είχαν ήδη καταγραφεί επίσημα και επρόκειτο να διαβιβαστούν στη ρωσική πλευρά μέσω Αμερικανών διαπραγματευτών.
Το μοντέλο του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ
Το Κίεβο φέρεται να επιδιώκει έναν μηχανισμό προστασίας που θα προσεγγίζει τη λογική του Άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο άρθρο δεν επιβάλλει έναν απολύτως ενιαίο τρόπο στρατιωτικής αντίδρασης. Κάθε κράτος-μέλος αναλαμβάνει να συνδράμει το κράτος που δέχεται επίθεση, λαμβάνοντας τα μέτρα που κρίνει αναγκαία, συμπεριλαμβανομένης, ενδεχομένως, της χρήσης ένοπλης βίας.
Για τον λόγο αυτό, η εφαρμογή ενός αντίστοιχου μοντέλου στην Ουκρανία θα απαιτούσε σαφέστερες πολιτικές και νομικές δεσμεύσεις, καθώς και συμφωνία μεταξύ των κρατών που θα συμμετείχαν σε αυτό.
Μια πιθανή διμερής αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ
Ως θεωρητικό παράδειγμα ισχυρής εγγύησης, ο Khodaryonok περιγράφει την υπογραφή μιας συνθήκης συμμαχίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ουκρανίας.
Ένα τέτοιο κείμενο θα μπορούσε να προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για την Ουάσινγκτον σε περίπτωση επίθεσης κατά της Ουκρανίας, με καθορισμένα χρονικά περιθώρια και σαφείς διαδικασίες παροχής στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας. Η συνδρομή θα μπορούσε, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, να περιλαμβάνει εξοπλισμό, στρατεύματα και άλλες μορφές υποστήριξης, ακόμη και άμεση στρατιωτική εμπλοκή.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα υποθετικό σενάριο που θα απαιτούσε σημαντικές πολιτικές αποφάσεις από τις ΗΠΑ και δεν συνιστά επιβεβαιωμένη δέσμευση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Ποιες εγγυήσεις θα μπορούσε να ζητήσει η Ρωσία
Από την πλευρά της Μόσχας, οι απαιτήσεις ασφαλείας θα μπορούσαν να επικεντρωθούν στη διαμόρφωση ενός ουδέτερου και στρατιωτικά αδέσμευτου καθεστώτος για την Ουκρανία.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ρώσου στρατιωτικού παρατηρητή, ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να περιλαμβάνει την απαγόρευση εγκατάστασης ξένων στρατευμάτων και στρατιωτικών βάσεων στο ουκρανικό έδαφος, καθώς και περιορισμούς στη χρήση της χώρας για την ανάπτυξη ξένων συστημάτων συλλογής πληροφοριών.
Στις πιθανές ρωσικές απαιτήσεις θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνεται ο περιορισμός του μεγέθους των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, με συγκεκριμένα όρια που θα συμφωνούνταν στο πλαίσιο μιας τελικής διευθέτησης.
Γιατί μια συμφωνία παραμένει δύσκολη
Ο Khodaryonok εκτιμά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους δύσκολα θα αποδέχονταν νομικά δεσμευτικούς περιορισμούς αυτού του είδους για την Ουκρανία, όπως ακριβώς θεωρεί απίθανη την παροχή αντίστοιχων εγγυήσεων στη Ρωσία από τη Δύση.
Η διαφωνία αφορά τον πυρήνα της σύγκρουσης: η Ουκρανία επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι δεν θα βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με στρατιωτική επίθεση, ενώ η Ρωσία ζητά περιορισμούς στην παρουσία και την επιρροή του ΝΑΤΟ κοντά στα σύνορά της.
Οι δύο πλευρές προσεγγίζουν, επομένως, την έννοια της ασφάλειας από διαφορετική αφετηρία, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη τη διαμόρφωση μιας κοινά αποδεκτής συμφωνίας.
Η αντιπαράθεση για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας
Η συζήτηση για τις εγγυήσεις συνδέεται ευρύτερα με το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη και τις ρωσικές απαιτήσεις για αλλαγή της υφιστάμενης αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Ο Khodaryonok παραλληλίζει τις δυσκολίες αυτές με το ενδεχόμενο επιστροφής της στρατιωτικής παρουσίας της Συμμαχίας στην Ευρώπη στα επίπεδα του 1997, μια ιδέα που έχει συνδεθεί με τις ρωσικές θέσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Κατά την εκτίμησή του, τέτοιες προτάσεις μπορεί να αποτελούν αντικείμενο πολιτικής συζήτησης, αλλά η πρακτική εφαρμογή τους προσκρούει σε βαθιές στρατηγικές διαφωνίες μεταξύ της Ρωσίας και των δυτικών κρατών.
Το συμπέρασμα της ανάλυσης
Το βασικό συμπέρασμα του Khodaryonok είναι ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας για τη Ρωσία και την Ουκρανία παραμένουν ένα εξαιρετικά περίπλοκο διπλωματικό ζήτημα. Η αποτελεσματικότητά τους θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες και νομικά κατοχυρωμένες δεσμεύσεις.
Μέχρι να υπάρξει συμφωνία για το περιεχόμενο, τους μηχανισμούς εφαρμογής και τις υποχρεώσεις κάθε πλευράς, οι σχετικές συζητήσεις κινδυνεύουν να παραμείνουν σε επίπεδο πολιτικών δηλώσεων και διαπραγματευτικών προτάσεων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών