Η πρώτη ιστορική Σύνοδος ΕΕ - Καναδά στο Montreal αποκαλύπτει τις προσπάθειες Βρυξελλών κι Οτάβας να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς όμως να διαρρήξουν τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση κι ο Καναδάς θεωρούσαν δεδομένο ότι η οικονομική και στρατηγική τους ασφάλεια περνούσε μέσα από τη στενή σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα, αυτή η βεβαιότητα δείχνει να αμφισβητείται περισσότερο από ποτέ. Η πρώτη Σύνοδος Κορυφής ΕΕ - Καναδά στο Montreal δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη διπλωματικό γεγονός. Αντιθέτως, αντανακλά μια βαθύτερη ανησυχία που διατρέχει και τις δύο πλευρές του Ατλαντικού: πώς μπορούν να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους σε έναν κόσμο όπου η αμερικανική πολιτική εμφανίζεται ολοένα πιο απρόβλεπτη.
Ο «απρόβλεπτος παράγοντας» Trump
Παρότι επισήμως κανείς δεν το παραδέχεται, στις Βρυξέλλες και στην Οτάβα γνωρίζουν πως η επιτάχυνση της συνεργασίας τους συνδέεται άμεσα με τις πολιτικές του Donald Trump.
Οι εμπορικές αντιπαραθέσεις, οι δασμοί, οι πιέσεις προς συμμάχους κι η λογική του «America First» δημιούργησαν νέες ανησυχίες τόσο στον Καναδά όσο και στην Ευρώπη.
Για τους Καναδούς το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ.
Περίπου το 70% των εξαγωγών της χώρας εξακολουθεί να κατευθύνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για δεκαετίες αυτή η σχέση αποτελούσε πλεονέκτημα.
Σήμερα αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως ευάλωτο σημείο.
Ο ίδιος ο Mark Carney διατύπωσε το ζήτημα με χαρακτηριστικό τρόπο όταν σημείωσε ότι πλέον «η πρόσβαση στην αμερικανική αγορά έχει κόστος».
Η πρόταση-έκπληξη της von der Leyen
Η μεγάλη έκπληξη ήρθε από την Ursula von der Leyen.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε στον Καναδά ένα καθεστώς που περιγράφηκε ως «συνδεδεμένη συμμετοχή» με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς τι σημαίνει αυτός ο όρος.
Η πρωτοβουλία προκάλεσε αμηχανία ακόμη κι εντός της ίδιας της Ευρώπης. Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία κι άλλες χώρες ζήτησαν διευκρινίσεις, επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκές συνθήκες δεν προβλέπουν τέτοιο καθεστώς.
Για πολλούς Ευρωπαίους διπλωμάτες, το πρόβλημα δεν είναι η προσέγγιση με τον Καναδά αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιχειρείται να υλοποιηθεί.
Από τη «συνδεδεμένη συμμετοχή» στη «Συμμαχία του Μέλλοντος»
Αντιλαμβανόμενες τις αντιδράσεις, οι Βρυξέλλες φαίνεται να αναζητούν πιο ευέλικτες διατυπώσεις.
Έτσι, στα προσχέδια των εγγράφων της Συνόδου εμφανίζεται πλέον η έννοια: «Alliance for the Future» - «Συμμαχία για το Μέλλον».
Η νέα ορολογία επιτρέπει μεγαλύτερη πολιτική ευελιξία. Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύει και το βασικό πρόβλημα: κανείς δεν γνωρίζει ακόμη ποια ακριβώς μορφή θα πάρει αυτή η νέα σχέση.
Θα είναι μια οικονομική εταιρική σχέση;
Ένα στρατηγικό σύμφωνο;
Ένας νέος διατλαντικός άξονας χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Η απάντηση παραμένει ασαφής.
Οι σπάνιες γαίες, η Κίνα κι ο νέος ανταγωνισμός
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα κρύβονται πολύ πιο συγκεκριμένα συμφέροντα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται επειγόντως πρόσβαση σε πρώτες ύλες όπως: λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, γραφίτη, ουράνιο.
Όλα αυτά είναι απαραίτητα τόσο για την ενεργειακή μετάβαση όσο και για τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας.
Ο Καναδάς διαθέτει σημαντικά αποθέματα αυτών των πόρων.
Για τις Βρυξέλλες, η συνεργασία με την Οτάβα αποτελεί τρόπο περιορισμού της εξάρτησης από την Κίνα.
Στην πραγματικότητα, η νέα σχέση δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αφορά και την προσπάθεια δημιουργίας εναλλακτικών αλυσίδων εφοδιασμού απέναντι στο Πεκίνο.
Η άμυνα στο επίκεντρο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια της Συνόδου αφορά την άμυνα.
Οι Βρυξέλλες εξετάζουν τρόπους σύνδεσης του Καναδά με το πρόγραμμα SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει τη δική της αμυντική βιομηχανία.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η Ευρώπη μιλά όλο και περισσότερο για «στρατηγική αυτονομία», όμως εξακολουθεί να εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμους τομείς: πληροφορίες, οπλικά συστήματα, τεχνολογία, δορυφορικές δυνατότητες, αεροδιαστημικές εφαρμογές.
Ο Καναδάς θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος εταίρος στη διαδικασία αυτή.
Η Ουκρανία ως δοκιμασία
Δεν είναι τυχαίο ότι στην ατζέντα της Συνόδου βρίσκεται κι η Ουκρανία.
Οι Βρυξέλλες αναζητούν επιπλέον πόρους για τη στήριξη του Κιέβου κι ελπίζουν σε μεγαλύτερη καναδική συμμετοχή.
Ωστόσο, η κοινή αντιρωσική στάση δε σημαίνει ότι Καναδάς κι Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμοι να μοιραστούν εξίσου το οικονομικό βάρος.
Κι αυτό αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα δυσκολότερα σημεία των συνομιλιών.
Μια συμμαχία από ανάγκη
Ίσως το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα είναι ότι ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο Καναδάς επιδιώκουν πραγματική ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αντιθέτως, παραμένουν βαθιά εξαρτημένοι από την αμερικανική οικονομία κι ασφάλεια.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα των τελευταίων ετών τους ωθεί να αναζητήσουν εναλλακτικές επιλογές.
Η προσέγγιση Βρυξελλών κι Οτάβας δεν είναι προϊόν ενθουσιασμού. Είναι προϊόν ανησυχίας. Κι ακριβώς γι' αυτό αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Η Σύνοδος του Μόντρεαλ ίσως αποδειχθεί η απαρχή ενός νέου άξονα συνεργασίας στη Δύση.
Ίσως όμως να αποτελέσει απλώς μια προσωρινή προσπάθεια διαχείρισης της αβεβαιότητας που δημιουργούν οι πολιτικές κύκλοι στην Ουάσιγκτον.
Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός ότι Ευρώπη και Καναδάς αναζητούν πλέον τρόπους να θωρακιστούν απέναντι στην «αμερικανική απρόβλεπτη μεταβλητή» δείχνει πόσο έχει αλλάξει ο γεωπολιτικός χάρτης τα τελευταία χρόνια ακόμη κι εντός της συλλογικής Δύσης…
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών