Τελευταία Νέα
Διεθνή

Τι συμβαίνει - Πρωτοφανή ιστορική άγνοια ή … κάτι πιο επικίνδυνο κρύβει η σύγκριση του Shenzhen με τη Yalta

tags :
Τι συμβαίνει - Πρωτοφανή ιστορική άγνοια ή … κάτι πιο επικίνδυνο κρύβει η σύγκριση του Shenzhen με τη Yalta
Η ιστορική σύγχυση γύρω από τη σύνοδο του Shenzhen – Γιατί η συμφωνία των μεγάλων δυνάμεων δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με διαμελισμό του κόσμου – Η Yalta του 1945, τα πραγματικά όρια της ρωσικής και κινεζικής ισχύος και το κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί να υπάρξει παγκόσμια ασφάλεια χωρίς συνεννόηση μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου;
Η συνάντηση των Donald Trump, Vladimir Putin και Xi Jinping στο Shenzhen της Κίνας, στις 19 Νοεμβρίου 2026, άνοιξε ξανά μια συζήτηση που η διεθνής πολιτική σκηνή γνωρίζει πολύ καλά: ποιος αποφασίζει για το μέλλον του κόσμου και ποιος έχει το δικαίωμα να διαπραγματεύεται τη διεθνή ασφάλεια;
Η ιστορική τριμερής σύνοδος προκάλεσε αμέσως συγκρίσεις με τη Yalta του 1945, όταν οι Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill και Joseph Stalin συζήτησαν τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Ευρώπης.
Όμως, πίσω από τις αναφορές σε μια υποτιθέμενη «Yalta 2.0» κρύβεται ένα σοβαρό αναλυτικό πρόβλημα: η εξίσωση της διπλωματικής συνεννόησης με τη γεωπολιτική παράδοση ολόκληρων κρατών στη βούληση των ισχυρών.
Η σύνοδος του Shenzhen δεν κατέληξε σε κάποια δημοσίως ανακοινωμένη μοιρασιά της Ευρώπης ή της Ασίας.
Αντίθετα, η κοινή διακήρυξη επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, στη συνεργασία για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και στην πρόληψη της διάδοσης πυρηνικών όπλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τρεις δυνάμεις έλυσαν τις διαφορές τους ή ότι οι προθέσεις τους πρέπει να γίνουν αποδεκτές χωρίς έλεγχο.
Σημαίνει, όμως, ότι η πραγματική ατζέντα της συνάντησης πρέπει να διακρίνεται από τους ιστορικούς παραλληλισμούς που τη συνοδεύουν.

Η Yalta του 1945 δεν ήταν μια αυθαίρετη μοιρασιά πάνω σε έναν χάρτη

Για να κατανοήσει κανείς τις αδυναμίες της σημερινής σύγκρισης, πρέπει να επιστρέψει στις πραγματικές συνθήκες του Φεβρουαρίου 1945.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του.
Η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν αντιμέτωπη με την ήττα και ο Κόκκινος Στρατός είχε ήδη αποκτήσει στρατιωτικό έλεγχο σε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης.
Οι Roosevelt και Churchill δεν προσήλθαν στη Yalta έχοντας απεριόριστη δυνατότητα να διαμορφώσουν το μέλλον της ηπείρου.
Αντιμετώπιζαν μια στρατιωτική πραγματικότητα που είχε ήδη διαμορφωθεί στο πεδίο των μαχών.
Η σοβιετική παρουσία στην Ανατολική Ευρώπη δεν δημιουργήθηκε από τις υπογραφές της Yalta.
Προϋπήρχε και επηρέαζε καθοριστικά τα περιθώρια των διαπραγματεύσεων.
Η αμερικανική επίσημη ιστορική αποτίμηση αναγνωρίζει ότι η ισχυρή θέση του Σοβιετικού Στρατού ανάγκασε τους δυτικούς ηγέτες να προχωρήσουν σε συμβιβασμούς που διευκόλυναν τη διατήρηση της σοβιετικής κυριαρχίας σε κράτη όπως η Πολωνία.
Επομένως, η Yalta δεν μπορεί να ερμηνευθεί απλώς ως μια συνάντηση στην οποία τρεις πολιτικοί αποφάσισαν αυθαίρετα να κόψουν την Ευρώπη σε κομμάτια.
Ήταν επίσης η διπλωματική αναγνώριση συσχετισμών ισχύος που είχαν ήδη επιβληθεί από τον πόλεμο.
Αναιρεί την υπεραπλουστευμένη αντίληψη ότι η μεταπολεμική πραγματικότητα δημιουργήθηκε αποκλειστικά μέσα σε μια αίθουσα διαπραγματεύσεων.

Το πραγματικό δίλημμα των Roosevelt και Churchill: Συμβιβασμός ή νέος πόλεμος;

Η ιστορική κριτική στη Yalta συχνά παραβλέπει το σημαντικότερο ερώτημα που αντιμετώπιζαν οι δυτικές ηγεσίες.
Ποια ήταν η εναλλακτική λύση απέναντι στην ήδη εγκατεστημένη σοβιετική στρατιωτική ισχύ;
Μια προσπάθεια στρατιωτικής ανατροπής της σοβιετικής παρουσίας στην Ανατολική Ευρώπη θα προϋπέθετε την προοπτική ενός νέου πολέμου, αυτή τη φορά μεταξύ των μέχρι τότε συμμάχων.
Μετά τις τεράστιες απώλειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είχε ανυπολόγιστο κόστος.
Η αποδοχή ορισμένων πραγματικοτήτων στο πεδίο δεν ταυτίζεται κατ' ανάγκη με πολιτική ή ηθική επιδοκιμασία τους.
Αυτή ακριβώς είναι η διάκριση που χάνεται όταν κάθε διαπραγματευτικός συμβιβασμός παρουσιάζεται ως προδοσία.
Η διπλωματία δεν λειτουργεί σε έναν κόσμο όπου όλες οι πλευρές διαθέτουν ίση ισχύ ή μπορούν να επιβάλουν ανεμπόδιστα τη βούλησή τους.
Λειτουργεί μέσα σε περιορισμούς, αντιθέσεις και συσχετισμούς που πολλές φορές είναι δυσάρεστοι, αλλά δεν παύουν να υπάρχουν επειδή κάποιος αρνείται να τους αναγνωρίσει.

Η Shenzhen του 2026 δεν είναι η Yalta του 1945 – Η σύγκριση παραβλέπει την πραγματικότητα


Η σύγκριση με τη Yalta γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν εξεταστούν οι δυνατότητες των σημερινών μεγάλων δυνάμεων.
Η Ρωσία του 2026 δεν είναι η Σοβιετική Ένωση του 1945.
Δεν διαθέτει τον στρατιωτικό έλεγχο της Ανατολικής Ευρώπης που διέθετε τότε ο Κόκκινος Στρατός.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει καταδείξει πόσο δύσκολη και αιματηρή μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και μια περιφερειακή στρατιωτική επιχείρηση μεγάλης κλίμακας.
Η σημερινή Μόσχα δεν βρίσκεται σε θέση αντίστοιχη με εκείνη του Joseph Stalin, όταν ο Σοβιετικός Στρατός είχε προελάσει βαθιά στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Αντίστοιχα, η Κίνα δεν διαθέτει στρατιωτικό έλεγχο επί της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας ή των Φιλιππίνων, ώστε μια διπλωματική συνάντηση να μπορούσε απλώς να επικυρώσει μια ήδη συντελεσμένη κατάληψη.
Οι χώρες αυτές διαθέτουν δικές τους κυβερνήσεις, στρατιωτικές δυνατότητες, διεθνείς συμμαχίες και πολιτικά συμφέροντα.
Καμία σύνοδος κορυφής δεν μπορεί από μόνη της να μετατρέψει κυρίαρχα κράτη σε περιοχές αυτόματης υπακοής προς τη Μόσχα, το Πεκίνο ή την Ουάσιγκτον.
Ακόμη κι αν υποτεθεί ότι κάποια μεγάλη δύναμη επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη, άλλο πράγμα είναι η γεωπολιτική φιλοδοξία και άλλο η πραγματική δυνατότητα επιβολής της.
Αυτός είναι ένας από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους ο παραλληλισμός με το 1945 απαιτεί πολύ μεγαλύτερη ιστορική προσοχή.

Η μεγάλη αντίφαση: Η ασφάλεια της Ευρώπης μπορεί να συζητείται χωρίς τη Ρωσία;

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει αυτή η συζήτηση είναι η θέση της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Η Ρωσία παραμένει πυρηνική δύναμη και σημαντικός στρατιωτικός παράγοντας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Επομένως, η αντίληψη ότι μπορεί να οικοδομηθεί ένα σταθερό και λειτουργικό σύστημα ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς κανέναν διάλογο με τη Μόσχα αντιμετωπίζει προφανείς πρακτικές δυσκολίες.
Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος δεν σημαίνει αποδοχή των ρωσικών απαιτήσεων.
Σημαίνει ότι η στρατηγική σταθερότητα απαιτεί μηχανισμούς επικοινωνίας ακόμη και μεταξύ κρατών με βαθύτατες και ενδεχομένως ασυμβίβαστες διαφορές.
Η εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου είναι χαρακτηριστική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση διαπραγματεύονταν συμφωνίες ελέγχου εξοπλισμών όχι επειδή είχαν ξεπεράσει την αντιπαλότητά τους, αλλά ακριβώς επειδή αναγνώριζαν ότι η ανεξέλεγκτη αντιπαράθεση μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνική καταστροφή.
Αυτό είναι το ιστορικό δίδαγμα που αξίζει να εξεταστεί στο πλαίσιο της συνόδου του Shenzhen.

Από τη «νέα Yalta» στη λογική του αφοπλισμού


Η συζήτηση για τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη αναδεικνύει μια επιπλέον διάσταση.
Τον Δεκέμβριο του 2021, η Ρωσία παρουσίασε σχέδια συμφωνιών ασφαλείας που περιλάμβαναν απαιτήσεις για περιορισμό στρατιωτικών αναπτύξεων του ΝΑΤΟ σε χώρες που εντάχθηκαν μετά το 1997.
Οι προτάσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις επειδή αντιμετωπίστηκαν ως περιορισμός της κυριαρχικής δυνατότητας των ευρωπαϊκών κρατών να επιλέγουν τις ρυθμίσεις ασφαλείας τους.
Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιώδης διάκριση ανάμεσα στην πλήρη αποδοχή μιας ρωσικής πρότασης και στην εξέταση αμοιβαίων, επαληθεύσιμων μέτρων στρατιωτικής αποκλιμάκωσης.
Για παράδειγμα, μια μελλοντική διαπραγμάτευση θα μπορούσε να εξετάσει περιορισμούς συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων, μηχανισμούς επιθεώρησης και αμοιβαίες δεσμεύσεις για στρατιωτικές αναπτύξεις.
Η ιστορική εμπειρία της Συνθήκης για τις Συμβατικές Ένοπλες Δυνάμεις στην Ευρώπη, γνωστής ως CFE, προσφέρει ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, θα ήταν η αμοιβαιότητα.
Δεν θα μπορούσε να υπάρξει ισορροπημένο πλαίσιο ασφαλείας εάν επιβάλλονταν δεσμεύσεις αποκλειστικά στο ΝΑΤΟ, χωρίς αντίστοιχους περιορισμούς για τις ρωσικές δυνάμεις στη Λευκορωσία και στο Kaliningrad.
Αντίστοιχα, κανένα σύστημα δεν μπορεί να θεωρείται βιώσιμο εάν αγνοεί τις ανησυχίες ασφαλείας των κρατών που βρίσκονται ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, επισημαίνει σε ανάλυσή του το Responsible Statecraft.
Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας μιας σοβαρής συζήτησης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια: όχι η αναβίωση της Yalta, αλλά η αναζήτηση νέων μηχανισμών ισορροπίας και ελέγχου των εξοπλισμών.

Η αποσιωπημένη διάσταση της συνόδου: Ο πυρηνικός κίνδυνος

Στο Shenzhen, η κοινή συζήτηση των Trump, Putin και Xi ανέδειξε τη σημασία της μείωσης των πυρηνικών κινδύνων.
Η τριμερής διακήρυξη δεν ισοδυναμεί με νέα δεσμευτική συνθήκη πυρηνικού αφοπλισμού.
Δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες ποσοτικές μειώσεις πυρηνικών οπλοστασίων ούτε πλήρες σύστημα επαλήθευσης.
Πρόκειται, προς το παρόν, για μια πολιτική δέσμευση συνέχισης του διαλόγου.
Ωστόσο, ακόμη και αυτό το περιορισμένο αποτέλεσμα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η πιθανότητα πυρηνικής σύγκρουσης δεν αποτελεί αφηρημένη θεωρητική απειλή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα διαθέτουν τεράστια στρατιωτική ισχύ, ενώ οι μεταξύ τους αντιθέσεις εκτείνονται από την Ευρώπη έως τον Ειρηνικό.
Η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας και η αναζήτηση συμφωνιών περιορισμού των κινδύνων αποτελούν, συνεπώς, άμεσο ζήτημα διεθνούς ασφάλειας.
Η συζήτηση μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων δεν είναι από μόνη της παραχώρηση.
Είναι ένας από τους μηχανισμούς με τους οποίους μπορεί να αποτραπεί μια καταστροφική κλιμάκωση.
Το αν η σύνοδος θα οδηγήσει σε ουσιαστικές συμφωνίες παραμένει ανοιχτό.
Όμως η αξιολόγησή της αποκλειστικά μέσα από τον φόβο μιας «νέας Yalta» κινδυνεύει να παραμερίσει ένα κρίσιμο ζήτημα: την ανάγκη να μη μετατραπεί ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων σε ανεξέλεγκτη στρατιωτική σύγκρουση.

Η υποκρισία των σφαιρών επιρροής και το αμερικανικό προηγούμενο


Η αντιπαράθεση για τις σφαίρες επιρροής έχει και μια βαθύτερη ιστορική διάσταση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαχρονικά αντιμετωπίσει την Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική ως περιοχές εξαιρετικά σημαντικές για τη δική τους ασφάλεια.
Το Δόγμα Monroe αποτέλεσε ιστορικό θεμέλιο αυτής της αντίληψης.
Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στην Κούβα και τη Βενεζουέλα αναδεικνύει τη σημασία που εξακολουθεί να αποδίδει στις εξελίξεις του δυτικού ημισφαιρίου.
Αυτό δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα συνέπειας στη διεθνή επιχειρηματολογία.
Πώς μπορούν να αξιολογούνται με κοινά κριτήρια οι απαιτήσεις ασφαλείας διαφορετικών μεγάλων δυνάμεων;
Η διαπίστωση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν ιδιαίτερη επιρροή στη γειτονική τους περιοχή δεν νομιμοποιεί αυτομάτως τις αντίστοιχες απαιτήσεις της Ρωσίας ή της Κίνας.
Αναδεικνύει, ωστόσο, την ανάγκη οι συζητήσεις περί κυριαρχίας, ασφάλειας και σφαιρών επιρροής να εφαρμόζουν συνεπή κριτήρια, ανεξάρτητα από το ποια δύναμη βρίσκεται στο επίκεντρο.

Ο υπόλοιπος κόσμος δεν περιμένει να τον μοιράσουν τρεις ηγέτες

Η συζήτηση για μια νέα Yalta συχνά υπονοεί ότι ο κόσμος εξακολουθεί να λειτουργεί αποκλειστικά μέσα από τη βούληση των μεγαλύτερων κρατών.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, χώρες όπως η Ινδία και η Γιουγκοσλαβία ακολούθησαν πολιτικές μη ευθυγράμμισης.
Σήμερα, πολλά κράτη της Κεντρικής Ασίας επιδιώκουν πολυδιάστατες εξωτερικές σχέσεις, συνεργαζόμενα ταυτόχρονα με διαφορετικά διεθνή κέντρα ισχύος.
Η στρατηγική αυτή είναι συχνά γνωστή ως «πολυδιανυσματική» εξωτερική πολιτική.
Προϋποθέτει την αποφυγή αποκλειστικής εξάρτησης από μία και μοναδική μεγάλη δύναμη.
Αυτή η πραγματικότητα περιορίζει την ερμηνευτική αξία ενός κόσμου χωρισμένου σε τρεις αυστηρά οριοθετημένες ζώνες επιρροής.
Η διεθνής επιρροή δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πολιτική υπακοή και οι διακρατικές συμφωνίες δεν καταργούν τις επιδιώξεις, την κυριαρχία ή την ικανότητα αντίδρασης των μικρότερων κρατών.

Το ουσιαστικό ερώτημα: Πώς θα συνυπάρξουν οι μεγάλες δυνάμεις χωρίς να οδηγηθούν σε σύγκρουση;


Η συνάντηση του Shenzhen μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής του διεθνούς συστήματος.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα αναγνωρίζουν ότι, παρά τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, υπάρχουν ζητήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά χωρίς κάποιο επίπεδο συνεννόησης.
Η πυρηνική ασφάλεια είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.
Από αυτή την άποψη, η ιστορική εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου προσφέρει ένα διαφορετικό μάθημα από εκείνο της μοιρασιάς των εδαφών.
Προσφέρει το παράδειγμα αντιπάλων που, παρά τις βαθιές πολιτικές και στρατηγικές τους διαφορές, κατόρθωσαν να δημιουργήσουν μηχανισμούς αποτροπής μιας γενικευμένης σύγκρουσης.
Η ανάγκη συνεννόησης δεν εξαφανίζει τις συγκρούσεις συμφερόντων ούτε τις διαφορές για το διεθνές δίκαιο.
Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει κανόνες, όρια και διαδικασίες που περιορίζουν τον κίνδυνο πολέμου.
Και αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα που δεν πρέπει να χαθεί πίσω από την πολιτική φόρτιση της σύγκρισης με τη Yalta.

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται επειδή τρεις ηγέτες κάθονται στο ίδιο τραπέζι


Η σύνοδος του Shenzhen δεν πρέπει ούτε να εξιδανικεύεται ούτε να παρουσιάζεται ως αυτονόητη απόδειξη μιας μυστικής αναδιανομής του κόσμου.
Τα αποτελέσματά της θα κριθούν από τις πραγματικές συμφωνίες που ενδεχομένως θα ακολουθήσουν, από την εφαρμογή τους και από τις συνέπειές τους για τα υπόλοιπα κράτη.
Η ιστορική αναλογία με τη Yalta μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή συζήτησης, αλλά όχι ως υποκατάστατο ανάλυσης.
Το 1945 οι ηγέτες των νικητριών δυνάμεων διαπραγματεύονταν μέσα σε συνθήκες παγκόσμιου πολέμου, με στρατούς ήδη εγκατεστημένους σε τεράστιες εκτάσεις της Ευρώπης.
Το 2026 οι τρεις ηγέτες συναντήθηκαν μέσα σε έναν πολύ διαφορετικό κόσμο, με πολυάριθμα κυρίαρχα κράτη, αλληλεξαρτώμενες οικονομίες και ένα πυρηνικό περιβάλλον που καθιστά την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση εξαιρετικά επικίνδυνη.
Η ουσιαστική αντίφαση της ρητορικής περί «νέας Yalta» είναι ότι μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε επαφή των μεγάλων δυνάμεων ως ύποπτη παραχώρηση, ακόμη και όταν το αντικείμενό της είναι η αποτροπή μιας πυρηνικής καταστροφής.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι συναντήθηκαν οι Trump, Putin και Xi.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι τι θα συμφωνήσουν, ποιες δεσμεύσεις θα αναλάβουν, ποια δικαιώματα τρίτων κρατών θα σεβαστούν και εάν θα υπάρξει ουσιαστική μείωση των κινδύνων για τη διεθνή ειρήνη.
Γιατί η ιστορική ευθύνη των μεγάλων δυνάμεων δεν εξαντλείται στον ανταγωνισμό για ισχύ.
Περιλαμβάνει και την υποχρέωση να διαμορφώνουν τις συνθήκες ώστε ο ανταγωνισμός αυτός να μη μετατραπεί σε παγκόσμια καταστροφή.
Αν υπάρχει ένα μάθημα που αξίζει να αντληθεί από τη Yalta και τον Ψυχρό Πόλεμο, δεν είναι ότι κάθε διαπραγμάτευση συνιστά προδοσία.
Είναι ότι ακόμη και οι πιο σκληροί αντίπαλοι χρειάζονται κανόνες συνύπαρξης.
Και η συζήτηση για το Shenzhen θα έχει πραγματική αξία μόνον εφόσον εγκαταλείψει τις εύκολες ιστορικές ταμπέλες και στραφεί σε αυτό ακριβώς το ερώτημα.

www.bankingnews.gr

Ρoή Ειδήσεων

Σχόλια αναγνωστών

Δείτε επίσης