Το Ιράν προχωρά σε μία από τις πιο καθοριστικές γεωπολιτικές κινήσεις των τελευταίων δεκαετιών, επαναπροσδιορίζοντας τον έλεγχο και τη διαχείριση ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο: τα Στενά του Hormuz.
Η νέα στρατηγική της Τεχεράνης δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση, αλλά μια βαθιά πολιτική και εθνική τομή, που συγκρίνεται ευθέως με την ιστορική εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας του Ιράν.
Ο πρώτος αντιπρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Ali Nikzad, περιέγραψε τη νέα αυτή προσέγγιση ως ένα σημείο καμπής στην άσκηση εθνικής κυριαρχίας, τονίζοντας ότι η διαχείριση των Στενών του Ηormuz αποκτά πλέον στρατηγική σημασία αντίστοιχη με εκείνη των ιστορικών ενεργειακών αποφάσεων της χώρας.
Ο έλεγχος που επιβάλλει στα στενά μέσω των τελών διέλευσης βασίζεται με πιο ... ευφυή οικονομική πρακτική - σε είναι ούτε τόσο μεγάλος για να προκαλέσει πρόβλημα στην παγκόσμιο προσφορά πετρελαίου αλλά αρκετός ώστε να πλήξει την οικονομία των βασιλείων του Περσικού Κόλπου που συνάχθηκαν με τον γεωπολιτικό τους αντίπαλο.
Ένα νέο πλαίσιο ελέγχου της ναυσιπλοΐας
Στο επίκεντρο της νέας πολιτικής βρίσκεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο 12 σημείων, το οποίο παρουσιάστηκε επισήμως και αλλάζει ριζικά τους κανόνες ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Σύμφωνα με τον Nikzad, πλοία που συνδέονται με το Ισραήλ δεν θα επιτρέπεται πλέον να διέρχονται από τα Στενά, ενώ πλοία χωρών που θεωρούνται εχθρικές προς το Ιράν δεν θα λαμβάνουν άδεια διέλευσης εάν δεν αποζημιώσουν τη χώρα για ζημιές που σχετίζονται με προηγούμενες συγκρούσεις.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι, στο εξής, κάθε πλοίο που επιθυμεί να περάσει από τα Στενά θα πρέπει να λάβει ρητή άδεια από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που μετατρέπει το Ιράν σε βασικό ρυθμιστή της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας σε ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.
Κυριαρχία με διεθνή νομιμοποίηση
Παρά τη ριζικότητα των μέτρων, η ιρανική πλευρά επιμένει ότι οι αλλαγές θα εφαρμοστούν με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και στα δικαιώματα των γειτονικών χωρών.
Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: η Τεχεράνη δεν προτίθεται να υποχωρήσει στα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Η δήλωση ότι «η ναυσιπλοΐα δεν θα είναι ποτέ ξανά όπως πριν» υπογραμμίζει τη βούληση του Ιράν να επιβάλει ένα νέο καθεστώς ελέγχου, το οποίο αντικατοπτρίζει τις νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες μετά τις πρόσφατες συγκρούσεις.
Ιστορική σύγκριση με την εθνικοποίηση του πετρελαίου
Η σύγκριση που έκανε ο Ali Nikzad με την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας δεν είναι τυχαία.
Εκείνη η απόφαση είχε σηματοδοτήσει την απελευθέρωση του Ιράν από τον ξένο έλεγχο των ενεργειακών του πόρων.
Σήμερα, η διαχείριση των Στενών του Ηormuz φαίνεται να αποτελεί το επόμενο βήμα σε αυτή την πορεία: την ανάκτηση πλήρους ελέγχου σε έναν κρίσιμο γεωοικονομικό κόμβο, από τον οποίο διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενέργειας.
Εσωτερική ενίσχυση και ανασυγκρότηση
Παράλληλα με τις γεωπολιτικές κινήσεις, το Ιράν δίνει έμφαση και στην εσωτερική ανασυγκρότηση.
Ο Nikzad εξήρε το έργο του κυβερνήτη της επαρχίας Hormozgan, Mohammad Ashouri Taziani, για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσιμων υποδομών κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η επιτυχία αυτή ανοίγει τον δρόμο για την παραχώρηση αυξημένων εξουσιών στις τοπικές αρχές, με στόχο την ταχύτερη αποκατάσταση λιμανιών, αεροδρομίων και κατοικιών που επλήγησαν.
Το μήνυμα προς τη διεθνή ναυτιλία
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του σχεδίου είναι η απαίτηση όλα τα διερχόμενα πλοία να χρησιμοποιούν τον όρο «Persian Gulf» κατά την αίτηση διέλευσης.
Ο πρόεδρος της επιτροπής πολιτικών υποθέσεων του κοινοβουλίου, Mohammad Rezaei Kochi, τόνισε ότι αυτό αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα του ιρανικού λαού.
Η κίνηση αυτή δεν είναι μόνο συμβολική, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της εθνικής ταυτότητας και της διεθνούς αναγνώρισης των ιρανικών θέσεων.
Νέα εποχή για το Ιράν και τον κόσμο
Η νέα στρατηγική διαχείρισης των Στενών του Hormuz σηματοδοτεί την είσοδο του Ιράν σε μια νέα εποχή, όπου η χώρα δεν περιορίζεται σε αμυντικό ρόλο, αλλά αναλαμβάνει πρωταγωνιστική θέση στη διαμόρφωση των διεθνών εξελίξεων.
Με συνδυασμό πολιτικής βούλησης, στρατηγικής σκέψης και εθνικής ενότητας, η Τεχεράνη δείχνει αποφασισμένη να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση προς όφελος της εθνικής της ισχύος.
Το μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα είναι σαφές: το Ιράν δεν είναι πλέον απλός παρατηρητής, αλλά ενεργός διαμορφωτής της παγκόσμιας τάξης — και τα Στενά του Hormuz αποτελούν το επίκεντρο αυτής της ιστορικής μετάβασης.
Πώς θα πληρώνονται τα τέλη και το τίμημα που θα πληρώσουν τα κράτη του Περσικού Κόπλου
Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς καθώς βεβαίως δεν έχει επιτευχθεί οριστική συμφωνία, με τους Financial Times και το Bloomberg να έχουν γράψει ότι η Ισλαμική Δημοκρατία σκοπεύει να επιβάλλει χρέωση 1 δολαρίου ανά βαρέλι, πληρωτέα σε bitcoin, για κάθε φορτίο που εξέρχεται από τον Περσικό Κόλπο.
Η ιρανική κυβέρνηση προφανώς ωφελείται, αλλά το βασικό ερώτημα είναι: ποιος τελικά πληρώνει αυτό το κόστος;
Το ζήτημα αυτό —γνωστό για οικονομικά ως «επίπτωση φόρου» (tax incidence)— αποτελεί σημαντική διαφορά μεταξύ της Αυστριακής οικονομικής σχολής και της mainstream οικονομικής θεωρίας.
Τα οικονομικά των «τελών διέλευσης»
Αρχικά, το τέλος καταβάλλεται άμεσα από τους ιδιοκτήτες των πλοίων και των φορτίων πετρελαίου.
Την περίοδο της εκεχειρίας, περίπου 2.000 πλοία ήταν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, αν και δεν ήταν όλα πετρελαιοφόρα.
Για αυτά τα φορτία, το κόστος είναι άμεση ζημία.
Από τη στιγμή όμως που το τέλος καθιερώνεται, μετατρέπεται σε υπολογίσιμο κόστος.
Μπορούν άραγε οι εταιρείες να το μετακυλήσουν αλλού;
Σύμφωνα με έναν οικονομικό νόμο, «κανένας φόρος δεν μπορεί να μετακυλιστεί προς τα εμπρός».
Δηλαδή, ο πωλητής δεν μπορεί απλώς να αυξήσει την τιμή ώστε να το πληρώσει ο καταναλωτής, γιατί οι τιμές καθορίζονται από προσφορά και ζήτηση.
Βραχυπρόθεσμα, οι εταιρείες που πληρώνουν το τέλος το επωμίζονται πλήρως, καθώς δεν έχουν πολλές εναλλακτικές χρήσεις για το πετρέλαιο που βρίσκεται ήδη φορτωμένο σε δεξαμενόπλοια.
Μακροπρόθεσμα: ποιος επιβαρύνεται
Σε βάθος χρόνου όμως, το κόστος μετακυλίεται προς τα πίσω — στους παραγωγούς πετρελαίου.
Η τιμή του πετρελαίου στην πηγή (στο κοίτασμα) θα είναι χαμηλότερη κατά το ποσό του τέλος σε σχέση με την παγκόσμια τιμή.
Έτσι, μειώνεται και η αξία των πετρελαιοπηγών.
Το κόστος τελικά πέφτει στους ιδιοκτήτες τους — κυρίως κρατικές εταιρείες όπως:
• Saudi Aramco (Σαουδική Αραβία)
• Kuwait Oil Company (Κουβέιτ)
• Abu Dhabi National Oil Company (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα)
Με άλλα λόγια, οι χώρες του Περσικού Κόλπου ουσιαστικά θα μοιράζονται τα έσοδα από το πετρέλαιο με το Ιράν.
Ένα «ανεκτό» τέλος – Το κόστος παραγωγής και η τιμή
Παράδοξα, το τέλος από μόνο του δεν αναμένεται να διαταράξει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Για να αυξηθούν οι τιμές, πρέπει να μειωθεί η προσφορά.
Αυτό θα συμβεί μόνο αν το τέλος καταστήσει μη βιώσιμη την παραγωγή.
Ωστόσο, το πετρέλαιο του Κόλπου έχει χαμηλό κόστος παραγωγής:
• Περίπου 9,9 δολάρια/βαρέλι στη Σαουδική Αραβία
• 12,3 δολάρια στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• 8,5 δολάρια στο Κουβέιτ
Άρα, ακόμη και με χαμηλές τιμές, η παραγωγή παραμένει κερδοφόρα.
Μόνο λίγα οριακά κοιτάσματα ίσως επηρεαστούν.
Επομένως, το τέλος δεν αναμένεται να μειώσει την παγκόσμια προσφορά ούτε να αυξήσει τις τιμές — εκτός αν οι χώρες του Περσικού Κόλπου αποφασίσουν να περιορίσουν την παραγωγή για πολιτικούς λόγους.
Πολιτικές και νομισματικές επιπτώσεις
Το Ιράν πέτυχε και μια μεγάλη στρατηγική νίκη:
• Δεν πλήττει άμεσα συμμάχους όπως η Κίνα
• Δεν διαταράσσει έντονα την παγκόσμια οικονομία
• Αναγκάζει τους αντιπάλους του στον Κόλπο να του καταβάλλουν μέρος των εσόδων τους
Αν το τέλος πληρώνεται σε νομίσματα όπως το ριάλ, το γιουάν ή bitcoin, ενισχύεται η ζήτηση για αυτά και αποδυναμώνεται το πετροδολάριο — κάτι που πλήττει έμμεσα τις ΗΠΑ.
Η ευφυής οικονομική τακτική
Το ίδιο το τέλος δεν είναι η αιτία διαταραχών στην αγορά πετρελαίου.
Η πραγματική ζημιά προέρχεται από την καταστροφή υποδομών και παραγωγικής ικανότητας λόγω πολέμου η οποία συνολικά έχει υπολογιστεί ότι ξεπερνά τα 56 δισ. δολ..
Το τέλος απλώς αναδιανέμει τα έσοδα: οι χώρες του Κόλπου πληρώνουν το τίμημα για τη γεωπολιτική τους θέση και τις συμμαχίες τους.
Εάν το Στενό του Hormuz παραμείνει ανοιχτό και το διόδιο συνεχιστεί, το Ιράν θα αποκτήσει σημαντικά έσοδα για την ανοικοδόμησή του — χωρίς να διαταράξει δραστικά την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών