Στην Ευρώπη, με ακλόνητη πίστη ότι η πολιτική μπορεί να υπερβεί τους φυσικούς περιορισμούς, αναδιανέμουν απλώς το βάρος ενός φθίνοντος ενεργειακού πλεονάσματος, καλύπτοντάς το με περίτεχνα σχήματα «πολιτικής μηχανικής»
Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση βιώνεται μια πρoϊούσα οικονομική παρακμή - εργοστάσια κλείνουν ή μειώνουν αθόρυβα την παραγωγή τους.
Χημικές βιομηχανίες, χαλυβουργίες, παραγωγοί λιπασμάτων – οι πιο ενεργοβόροι κλάδοι της οικονομίας – είτε μεταναστεύουν εκτός Ευρώπης είτε σβήνουν εντελώς.
Αυτό δεν είναι μια συγκυριακή κάμψη.
Είναι δομική παρακμή.
Η Ευρώπη δεν έχει εξέλθει από την ενεργειακή κρίση του 2022 και δεν πρόκειται να εξέλθει σύντομα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι καν η ίδια η κρίση, αλλά το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή ηγεσία αδυνατεί να κατανοήσει τι συμβαίνει.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναγνωρίζουν την απώλεια ανταγωνιστικότητας, όμως η απάντησή τους είναι εγκλωβισμένη σε ένα λανθασμένο οικονομικό παράδειγμα.
Επιδιώκουν χαμηλότερες τιμές ενέργειας, αγνοώντας σχεδόν πλήρως το κόστος σε επίπεδο συστήματος.
Με ακλόνητη πίστη ότι η πολιτική μπορεί να υπερνικήσει τους φυσικούς περιορισμούς, αναδιανέμουν απλώς το βάρος ενός φθίνοντος ενεργειακού πλεονάσματος, καλύπτοντάς το με περίτεχνα σχήματα «πολιτικής μηχανικής».
Το βαθύτερο πρόβλημα της ηγεσίας της Ευρώπης είναι ένας ενεργειακός αναλφαβητισμός.
Μια αυτοκτονία σε αργή κίνηση
Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Robert Fico χαρακτήρισε το σχέδιο της ΕΕ για την πλήρη κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου ως «ενεργειακή αυτοκτονία».
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο ακριβής περιγραφή.
Ύστερα από τέσσερα χρόνια κρίσης, η Ευρώπη δεν έμαθε τίποτα και συνεχίζει στον ίδιο δρόμο με μεγαλύτερη ταχύτητα.
Ακόμη πιο ειρωνικό είναι ότι αυτή η αυτοκαταστροφή παρουσιάζεται ως γενναία γεωπολιτική στάση.
Ο ιστορικός Arnold Toynbee σημείωνε ότι οι πολιτισμοί σπάνια καταστρέφονται από εξωτερικούς εχθρούς• συνήθως αυτοκτονούν.
Κανένας, βέβαια, δεν επιλέγει συνειδητά την παρακμή.
Κι όμως, η Ευρώπη εξακολουθεί να θεωρεί επιτυχία την «αποδέσμευση» από το ρωσικό φυσικό αέριο, εναποθέτοντας τις ελπίδες της σε μια «πράσινη μετάβαση» που αποδομείται μπροστά στα μάτια μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η κορύφωση της αισιοδοξίας για την ενεργειακή μετάβαση – με αποκορύφωμα το Green New Deal το 2019 – συνέπεσε ακριβώς με την κορύφωση των ρωσικών προμηθειών αερίου προς την Ευρώπη.
Η δυνατότητα της Γερμανίας να επιδοτεί μαζικά τις ΑΠΕ επί δύο δεκαετίες βασιζόταν στο ενεργειακό πλεόνασμα που παρείχε το φθηνό ρωσικό αέριο.
Η «πράσινη πολυτέλεια» ήταν παράγωγο φθηνής ενέργειας, όχι υποκατάστατό της.
Το λανθασμένο δόγμα των Βρυξελλών
Ο Ισπανός φιλόσοφος Jose Ortega y Gasset διέκρινε τις ιδέες από τις πεποιθήσεις.
Οι ιδέες τίθεται σε διάλογο και αλλάζουν - οι πεποιθήσεις είναι αόρατες και διαρθρώνουν τη σκέψη.
Η κεντρική πεποίθηση της Ευρώπης είναι η πίστη ότι η διοικητική ευφυΐα μπορεί να υπερβεί τους εμπράγματους φυσικούς περιορισμούς.
Αν βρεθεί ο σωστός συνδυασμός πολιτικών, επιδοτήσεων και ρυθμίσεων, η πραγματικότητα θα προσαρμοστεί.
Η Ευρώπη συζητά αδιάκοπα πολιτικές, αλλά σπάνια αμφισβητεί τις παραδοχές πάνω στις οποίες αυτές στηρίζονται.
Μια δεύτερη πεποίθηση είναι ότι το οικονομικό πρόβλημα είναι πρωτίστως πρόβλημα τιμών.
Οι περισσότερες οικονομικές θεωρίες διαμορφώθηκαν σε μια εποχή όπου η ενέργεια ήταν φθηνή και άφθονη, άρα «αόρατη».
Όχι επειδή δεν είχε σημασία, αλλά επειδή το κόστος της δεν έθετε περιορισμούς στην οικονομική ανάπτυξη.
Αυτές ακριβώς οι παραδοχές οδήγησαν την Ευρώπη στην κρίση και στη συνέχεια καθόρισαν και την απάντηση σε αυτήν.
Ανακατανομή του κόστους αντί λύσης
Το 2022 οι τιμές εκτινάχθηκαν πάνω από τα 300 ευρώ/MWh.
Η απάντηση δεν ήταν η μείωση του ενεργειακού κόστους, αλλά η παράλογη αναδιανομή του: πλαφόν, πάγωμα τιμολογίων, έκτακτοι φόροι, επιδοτήσεις.
Ένα τεράστιο διοικητικό σύστημα επιστρατεύτηκε όχι για να κάνει την ενέργεια φθηνότερη, αλλά για να κρύψει ποιος πληρώνει τον λογαριασμό.
Ακολούθησε η στροφή στο LNG.
Νέοι τερματικοί, νέες διασυνδέσεις, μακροπρόθεσμα συμβόλαια σε υψηλότερες τιμές.
Το LNG αποδίδει λιγότερη καθαρή ενέργεια από το αέριο αγωγών και απαιτεί ενεργοβόρες διαδικασίες υγροποίησης και μεταφοράς.
Το κόστος είναι τεράστιο, πολυετές και σε μεγάλο βαθμό χρηματοδοτείται με χρέος. Δεν εξαφανίζεται• μετατίθεται στο μέλλον.
Τέσσερα χρόνια μετά, οι τιμές μπορεί να υποχώρησαν, αλλά η κρίση συνεχίζεται. Η ενέργεια είναι πλέον διαρθρωτικά ακριβότερη και οι πολιτικές απαντήσεις παραμένουν ίδιες: επιδοτήσεις, εξαιρέσεις, προσωρινές ανακουφίσεις.
Η Γερμανία προτείνει επιδοτούμενες «βιομηχανικές τιμές ρεύματος».
Η Ιταλία θεσπίζει σταθερές χαμηλές τιμές για τη βιομηχανία με αντάλλαγμα δεσμεύσεις όσον αφορά το κόστος παραγωγής.
Το μοτίβο είναι σαφές: ένα παιχνίδι μεταφοράς του κόστους το οποίο βεβαίως δεν μειώνεται…
Το χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι γραφειοκρατίες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές στο να αποκρύπτουν τη φυσική πραγματικότητα.
Οι χρηματιστηριακές τιμές δείχνουν αγοραίο κόστος, όχι το πραγματικό κόστος του ενεργειακού συστήματος ούτε το πόσους πραγματικούς πόρους απορροφά.
Η ενέργεια μετριέται με… ενέργεια
Χρειάζεται ενέργεια για να παραχθεί ενέργεια.
Αυτό είναι το αδιαπραγμάτευτο δεδομένο.
Καμία χρηματοοικονομική επινόηση δεν αλλάζει το ενεργειακό ισοζύγιο.
Αν για να παραχθεί μία μονάδα ενέργειας απαιτείται σχεδόν μία μονάδα ενέργειας, δεν υφίσταται πλεόνασμα – αυτό το κατανοεί και ο πλέον αμύητος στις αγορές.
Όταν η ενέργεια γίνεται ακριβότερη σε πραγματικούς όρους, το σύστημα δεν το «εντοπίζει» σε ένα σημείο.
Το βλέπει παντού: χαμηλότερη παραγωγικότητα, αποβιομηχάνιση, συρρίκνωση. Όλα λειτουργούν με σταθερά χειρότερους όρους.
Η έννοια-κλειδί είναι το ECoE (energy cost of energy).
Όσο μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού πλεονάσματος καταναλώνεται για την απόκτηση ίσης ενέργειας, τόσο λιγότερο απομένει για την οικονομία.
Αυτό ακριβώς βιώνει σήμερα η Ευρώπη.
Η ψευδαίσθηση της «ομαλοποίησης»
Το Bloomberg σημείωσε σε δημοσίευμα του ότι οι τιμές αερίου επέστρεψαν κοντά στα 27 ευρώ/MWh, αλλά η ανταγωνιστικότητα τη ευρωπαϊκής οικονομίας δεν επανήλθε.
Η λεπτομέρεια που αποκαλύπτει τα πάντα είναι ότι η κατανάλωση είναι περίπου 20% χαμηλότερη από τα προ του 2022 επίπεδα.
Αυτό δεν είναι σταθερότητα.
Είναι καταστροφή της ζήτησης.
Οι τιμές έπεσαν επειδή η ενεργοβόρα βιομηχανία έφυγε.
Και όταν η βιομηχανία φεύγει, δεν επιστρέφει.
Κολοσσοί όπως BASF, Dow και Thyssenkrupp δεν απειλούν να αποχωρήσουν. Έχουν ήδη αποχωρήσει – πλήρως ή εν μέρει.
Το πολιτισμικό όριο της κανανόησης των εξελίξεων
Το think tank Bruegel υποστηρίζει ότι καθώς οι ΑΠΕ αυξάνονται, οι τιμές θα πέσουν.
Αλλά το ίδιο το κείμενο παραδέχεται ότι τα σταθερά κόστη εκτοξεύονται: δίκτυα, διασυνδέσεις, επιδοτήσεις, κρατική διαμεσολάβηση.
Τα κόστη δεν μειώνονται• απλώς... αφαιρούνται από τις επικεφαλίδες.
Όπως επισήμανε ο επιστημολόγος ο Thomas Kuhn, ένα επιστημονικό παράδειγμα καθορίζει όχι μόνο τις απαντήσεις, αλλά και τα ερωτήματα που επιτρέπεται να τεθούν.
Η Ευρώπη ρωτά αν θα πέσουν οι τιμές.
Δεν ρωτά πόση από την οικονομική της παραγωγή απορροφά πλέον η ενέργεια.
Η πίστη ότι η Ευρώπη μπορεί να «σχεδιάσει» την υπέρβαση των φυσικών περιορισμών είναι ο πυρήνας της ευρωπαϊκής... ιδεολογίας ίσως και παράνοιας.
Όμως καμία πολιτική δεν αναστέλλει διά διαταγμάτων τους νόμους της θερμοδυναμικής.
Ο Vaclav Smil δείχνει ότι κάθε επιτυχημένη ενεργειακή μετάβαση αύξησε την ενεργειακή πυκνότητα και την παραγωγικότητα του συστήματος.
Αυτό είναι το τεστ στο οποίο η Ευρώπη αποτυγχάνει.
Τέλος, όπως προειδοποιούσε ο Joseph Tainter, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα αποδίδει ολοένα και λιγότερα.
Στην Ευρώπη, οι λύσεις είναι εξαιρετικά περίπλοκες – αλλά τα αποτελέσματα πενιχρά και το μέλλον σκοτεινό
www.bankingnews.gr
Χημικές βιομηχανίες, χαλυβουργίες, παραγωγοί λιπασμάτων – οι πιο ενεργοβόροι κλάδοι της οικονομίας – είτε μεταναστεύουν εκτός Ευρώπης είτε σβήνουν εντελώς.
Αυτό δεν είναι μια συγκυριακή κάμψη.
Είναι δομική παρακμή.
Η Ευρώπη δεν έχει εξέλθει από την ενεργειακή κρίση του 2022 και δεν πρόκειται να εξέλθει σύντομα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι καν η ίδια η κρίση, αλλά το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή ηγεσία αδυνατεί να κατανοήσει τι συμβαίνει.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναγνωρίζουν την απώλεια ανταγωνιστικότητας, όμως η απάντησή τους είναι εγκλωβισμένη σε ένα λανθασμένο οικονομικό παράδειγμα.
Επιδιώκουν χαμηλότερες τιμές ενέργειας, αγνοώντας σχεδόν πλήρως το κόστος σε επίπεδο συστήματος.
Με ακλόνητη πίστη ότι η πολιτική μπορεί να υπερνικήσει τους φυσικούς περιορισμούς, αναδιανέμουν απλώς το βάρος ενός φθίνοντος ενεργειακού πλεονάσματος, καλύπτοντάς το με περίτεχνα σχήματα «πολιτικής μηχανικής».
Το βαθύτερο πρόβλημα της ηγεσίας της Ευρώπης είναι ένας ενεργειακός αναλφαβητισμός.
Μια αυτοκτονία σε αργή κίνηση
Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Robert Fico χαρακτήρισε το σχέδιο της ΕΕ για την πλήρη κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου ως «ενεργειακή αυτοκτονία».
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο ακριβής περιγραφή.
Ύστερα από τέσσερα χρόνια κρίσης, η Ευρώπη δεν έμαθε τίποτα και συνεχίζει στον ίδιο δρόμο με μεγαλύτερη ταχύτητα.
Ακόμη πιο ειρωνικό είναι ότι αυτή η αυτοκαταστροφή παρουσιάζεται ως γενναία γεωπολιτική στάση.
Ο ιστορικός Arnold Toynbee σημείωνε ότι οι πολιτισμοί σπάνια καταστρέφονται από εξωτερικούς εχθρούς• συνήθως αυτοκτονούν.
Κανένας, βέβαια, δεν επιλέγει συνειδητά την παρακμή.
Κι όμως, η Ευρώπη εξακολουθεί να θεωρεί επιτυχία την «αποδέσμευση» από το ρωσικό φυσικό αέριο, εναποθέτοντας τις ελπίδες της σε μια «πράσινη μετάβαση» που αποδομείται μπροστά στα μάτια μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η κορύφωση της αισιοδοξίας για την ενεργειακή μετάβαση – με αποκορύφωμα το Green New Deal το 2019 – συνέπεσε ακριβώς με την κορύφωση των ρωσικών προμηθειών αερίου προς την Ευρώπη.
Η δυνατότητα της Γερμανίας να επιδοτεί μαζικά τις ΑΠΕ επί δύο δεκαετίες βασιζόταν στο ενεργειακό πλεόνασμα που παρείχε το φθηνό ρωσικό αέριο.
Η «πράσινη πολυτέλεια» ήταν παράγωγο φθηνής ενέργειας, όχι υποκατάστατό της.
Το λανθασμένο δόγμα των Βρυξελλών
Ο Ισπανός φιλόσοφος Jose Ortega y Gasset διέκρινε τις ιδέες από τις πεποιθήσεις.
Οι ιδέες τίθεται σε διάλογο και αλλάζουν - οι πεποιθήσεις είναι αόρατες και διαρθρώνουν τη σκέψη.
Η κεντρική πεποίθηση της Ευρώπης είναι η πίστη ότι η διοικητική ευφυΐα μπορεί να υπερβεί τους εμπράγματους φυσικούς περιορισμούς.
Αν βρεθεί ο σωστός συνδυασμός πολιτικών, επιδοτήσεων και ρυθμίσεων, η πραγματικότητα θα προσαρμοστεί.
Η Ευρώπη συζητά αδιάκοπα πολιτικές, αλλά σπάνια αμφισβητεί τις παραδοχές πάνω στις οποίες αυτές στηρίζονται.
Μια δεύτερη πεποίθηση είναι ότι το οικονομικό πρόβλημα είναι πρωτίστως πρόβλημα τιμών.
Οι περισσότερες οικονομικές θεωρίες διαμορφώθηκαν σε μια εποχή όπου η ενέργεια ήταν φθηνή και άφθονη, άρα «αόρατη».
Όχι επειδή δεν είχε σημασία, αλλά επειδή το κόστος της δεν έθετε περιορισμούς στην οικονομική ανάπτυξη.
Αυτές ακριβώς οι παραδοχές οδήγησαν την Ευρώπη στην κρίση και στη συνέχεια καθόρισαν και την απάντηση σε αυτήν.
Ανακατανομή του κόστους αντί λύσης
Το 2022 οι τιμές εκτινάχθηκαν πάνω από τα 300 ευρώ/MWh.
Η απάντηση δεν ήταν η μείωση του ενεργειακού κόστους, αλλά η παράλογη αναδιανομή του: πλαφόν, πάγωμα τιμολογίων, έκτακτοι φόροι, επιδοτήσεις.
Ένα τεράστιο διοικητικό σύστημα επιστρατεύτηκε όχι για να κάνει την ενέργεια φθηνότερη, αλλά για να κρύψει ποιος πληρώνει τον λογαριασμό.
Ακολούθησε η στροφή στο LNG.
Νέοι τερματικοί, νέες διασυνδέσεις, μακροπρόθεσμα συμβόλαια σε υψηλότερες τιμές.
Το LNG αποδίδει λιγότερη καθαρή ενέργεια από το αέριο αγωγών και απαιτεί ενεργοβόρες διαδικασίες υγροποίησης και μεταφοράς.
Το κόστος είναι τεράστιο, πολυετές και σε μεγάλο βαθμό χρηματοδοτείται με χρέος. Δεν εξαφανίζεται• μετατίθεται στο μέλλον.
Τέσσερα χρόνια μετά, οι τιμές μπορεί να υποχώρησαν, αλλά η κρίση συνεχίζεται. Η ενέργεια είναι πλέον διαρθρωτικά ακριβότερη και οι πολιτικές απαντήσεις παραμένουν ίδιες: επιδοτήσεις, εξαιρέσεις, προσωρινές ανακουφίσεις.
Η Γερμανία προτείνει επιδοτούμενες «βιομηχανικές τιμές ρεύματος».
Η Ιταλία θεσπίζει σταθερές χαμηλές τιμές για τη βιομηχανία με αντάλλαγμα δεσμεύσεις όσον αφορά το κόστος παραγωγής.
Το μοτίβο είναι σαφές: ένα παιχνίδι μεταφοράς του κόστους το οποίο βεβαίως δεν μειώνεται…
Το χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι γραφειοκρατίες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές στο να αποκρύπτουν τη φυσική πραγματικότητα.
Οι χρηματιστηριακές τιμές δείχνουν αγοραίο κόστος, όχι το πραγματικό κόστος του ενεργειακού συστήματος ούτε το πόσους πραγματικούς πόρους απορροφά.
Η ενέργεια μετριέται με… ενέργεια
Χρειάζεται ενέργεια για να παραχθεί ενέργεια.
Αυτό είναι το αδιαπραγμάτευτο δεδομένο.
Καμία χρηματοοικονομική επινόηση δεν αλλάζει το ενεργειακό ισοζύγιο.
Αν για να παραχθεί μία μονάδα ενέργειας απαιτείται σχεδόν μία μονάδα ενέργειας, δεν υφίσταται πλεόνασμα – αυτό το κατανοεί και ο πλέον αμύητος στις αγορές.
Όταν η ενέργεια γίνεται ακριβότερη σε πραγματικούς όρους, το σύστημα δεν το «εντοπίζει» σε ένα σημείο.
Το βλέπει παντού: χαμηλότερη παραγωγικότητα, αποβιομηχάνιση, συρρίκνωση. Όλα λειτουργούν με σταθερά χειρότερους όρους.
Η έννοια-κλειδί είναι το ECoE (energy cost of energy).
Όσο μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού πλεονάσματος καταναλώνεται για την απόκτηση ίσης ενέργειας, τόσο λιγότερο απομένει για την οικονομία.
Αυτό ακριβώς βιώνει σήμερα η Ευρώπη.
Η ψευδαίσθηση της «ομαλοποίησης»
Το Bloomberg σημείωσε σε δημοσίευμα του ότι οι τιμές αερίου επέστρεψαν κοντά στα 27 ευρώ/MWh, αλλά η ανταγωνιστικότητα τη ευρωπαϊκής οικονομίας δεν επανήλθε.
Η λεπτομέρεια που αποκαλύπτει τα πάντα είναι ότι η κατανάλωση είναι περίπου 20% χαμηλότερη από τα προ του 2022 επίπεδα.
Αυτό δεν είναι σταθερότητα.
Είναι καταστροφή της ζήτησης.
Οι τιμές έπεσαν επειδή η ενεργοβόρα βιομηχανία έφυγε.
Και όταν η βιομηχανία φεύγει, δεν επιστρέφει.
Κολοσσοί όπως BASF, Dow και Thyssenkrupp δεν απειλούν να αποχωρήσουν. Έχουν ήδη αποχωρήσει – πλήρως ή εν μέρει.
Το πολιτισμικό όριο της κανανόησης των εξελίξεων
Το think tank Bruegel υποστηρίζει ότι καθώς οι ΑΠΕ αυξάνονται, οι τιμές θα πέσουν.
Αλλά το ίδιο το κείμενο παραδέχεται ότι τα σταθερά κόστη εκτοξεύονται: δίκτυα, διασυνδέσεις, επιδοτήσεις, κρατική διαμεσολάβηση.
Τα κόστη δεν μειώνονται• απλώς... αφαιρούνται από τις επικεφαλίδες.
Όπως επισήμανε ο επιστημολόγος ο Thomas Kuhn, ένα επιστημονικό παράδειγμα καθορίζει όχι μόνο τις απαντήσεις, αλλά και τα ερωτήματα που επιτρέπεται να τεθούν.
Η Ευρώπη ρωτά αν θα πέσουν οι τιμές.
Δεν ρωτά πόση από την οικονομική της παραγωγή απορροφά πλέον η ενέργεια.
Η πίστη ότι η Ευρώπη μπορεί να «σχεδιάσει» την υπέρβαση των φυσικών περιορισμών είναι ο πυρήνας της ευρωπαϊκής... ιδεολογίας ίσως και παράνοιας.
Όμως καμία πολιτική δεν αναστέλλει διά διαταγμάτων τους νόμους της θερμοδυναμικής.
Ο Vaclav Smil δείχνει ότι κάθε επιτυχημένη ενεργειακή μετάβαση αύξησε την ενεργειακή πυκνότητα και την παραγωγικότητα του συστήματος.
Αυτό είναι το τεστ στο οποίο η Ευρώπη αποτυγχάνει.
Τέλος, όπως προειδοποιούσε ο Joseph Tainter, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα αποδίδει ολοένα και λιγότερα.
Στην Ευρώπη, οι λύσεις είναι εξαιρετικά περίπλοκες – αλλά τα αποτελέσματα πενιχρά και το μέλλον σκοτεινό
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών