Πολλοί στην Τουρκία πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ είχαν εμπλακεί στο αποτυχημένο πραξικόπημα το 2016
Σχετικά Άρθρα
Νέο πογκρόμ στην Τουρκία - Κύμα διώξεων… 10 χρόνια μετά το πραξικόπημα του 2016 - Το «δώρο» που ακόμα εξαργυρώνει ο Erdogan
Σιωπή Erdogan για S-400 και F-35 – Το τούρκικο παζάρι συνεχίζεται πίσω από κλειστές πόρτες
Η επέτειος των δέκα ετών από την απόπειρα ανατροπής του Τούρκου προέδρου, Recep Tayyip Erdogan, φέρνει στην επιφάνεια τις αθέατες πτυχές της στρατηγικής απόφασης που άλλαξε τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πολύκροτη αγορά των ρωσικών S-400 από τον Erdogan –μια κίνηση που οδήγησε στην αποπομπή της χώρας από το πρόγραμμα των F-35– δεν ήταν μια απλή γεωπολιτική στροφή. Ήταν μια κίνηση απόλυτης προσωπικής επιβίωσης. Κι αυτό διότι, όπως αποκαλύπτεται, ο Erdogan φόβόταν την ίδια του την Πολεμική Αεροπορία.
Οι σχέσεις Τουρκίας - ΗΠΑ μετά την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016
Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952 και η μόνη χώρα της συμμαχίας με μουσουλμανική πλειοψηφία εκτός από την Αλβανία, αποτελούσε επί μακρόν έναν από τους βασικούς εταίρους της Ουάσιγκτον στην περιοχή. Ωστόσο, το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 στην Τουρκία και οι αμοιβαίες υποψίες που ακολούθησαν άλλαξαν ριζικά αυτή τη δυναμική.
Μία από τις σαφέστερες εκδηλώσεις αυτής της μεταστροφής ήταν η ιστορική απόφαση της Τουρκίας να αγοράσει το ρωσικό σύστημα αεράμυνας S-400, σηματοδοτώντας την πρώτη και μοναδική φορά που ένα μέλος του ΝΑΤΟ αποκτά μια σημαντική ρωσική πλατφόρμα αεράμυνας.
Η συμφωνία για τους S-400, που οριστικοποιήθηκε το 2017 με τις παραδόσεις να ξεκινούν το 2019, θεωρήθηκε ευρέως ως άμεσο αποτέλεσμα του κλίματος που διαμορφώθηκε μετά το πραξικόπημα.
Οι συνέπειες ήταν άμεσες και σοβαρές: Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 (Joint Strike Fighter - JSF), παρόλο που υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς εταίρους του και είχε ήδη επενδύσει σε αυτό τεράστια ποσά.
Επτά χρόνια αργότερα, το στρατηγικό κόστος εκείνης της απόφασης παραμένει εμφανές. Τα συστήματα S-400 της Τουρκίας δεν ενσωματώθηκαν ποτέ στο δίκτυο αεράμυνάς της και παραμένουν σε αποθήκες.
Εντωμεταξύ, περιφερειακοί αντίπαλοι όπως το Ισραήλ και η Ελλάδα έχουν ενσωματώσει με επιτυχία τα F-35 στις πολεμικές τους αεροπορίες, αποκτώντας ένα σημαντικό ποιοτικό πλεονέκτημα έναντι της Άγκυρας.
Το σενάριο μεταφοράς των S-400 σε τρίτη χώρα
Δέκα χρόνια μετά το πραξικόπημα του 2016, από πολλές απόψεις, η γεωπολιτική της Τουρκίας έχει κάνει έναν πλήρη κύκλο. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, εξέφρασε την επιθυμία να πουλήσει μαχητικά F-35 στην Τουρκία, έπειτα από χρόνια πιέσεων (lobbying) από την πλευρά της Άγκυρας.
Παράλληλα, πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να πουλήσει το σύστημα αεράμυνας S-400 σε μια χώρα του Κόλπου, πιθανότατα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) ή στο Κατάρ, προκειμένου να εξασφαλίσει την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35.
Καθώς η Τουρκία αναπροσαρμόζει τη στρατηγική της τοποθέτηση, η δέκατη επέτειος του πραξικοπήματος του 2016 αποτελεί μια καλή ευκαιρία για να επανεξεταστούν οι μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιλογών που έκανε η Άγκυρα στο περιβάλλον μετά το πραξικόπημα.
Το τουρκικό deal για τους S-400
Το 2015, η Τουρκία κατέρριψε ένα ρωσικό μαχητικό αεροσκάφος κοντά στα συροτουρκικά σύνορα, οδηγώντας την Τουρκία (χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ) και τη Ρωσία σε ένα επικίνδυνο μονοπάτι. Η Ρωσία ανέστειλε αμέσως όλες τις εμπορικές σχέσεις με την Τουρκία και απαίτησε συγγνώμη από τον ίδιο τον πρόεδρο Erdogan.
Ωστόσο, μόλις δύο χρόνια αργότερα, ο Τούρκος πρόεδρος εξέπληξε τους πάντες υπογράφοντας μια συμφωνία ύψους 2,5 δισ. δολαρίων ΗΠΑ για την προμήθεια τεσσάρων συστοιχιών S-400. Με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο επαναπροσέγγισε τη Μόσχα, αλλά έγινε παράλληλα η πρώτη και μοναδική χώρα του ΝΑΤΟ που αγόρασε ένα προηγμένο ρωσικό σύστημα αεράμυνας.
Παρόλο που τρεις ακόμη χώρες του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, της Σλοβακίας και της Βουλγαρίας, διαθέτουν το ρωσικό σύστημα αεράμυνας S-300, καμία τους δεν το αγόρασε απευθείας από τη Μόσχα. Η Βουλγαρία και η Σλοβακία κληρονόμησαν τις συστοιχίες S-300 από την εποχή πριν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όταν έλαβαν αυτά τα συστήματα αεράμυνας ως μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας υπό την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης.
Αντίστοιχα, οι ελληνικές συστοιχίες S-300 αγοράστηκαν στην πραγματικότητα από την Κύπρο (μη μέλος του ΝΑΤΟ) το 1997.
Ωστόσο, η Τουρκία αντιτάχθηκε στη συμφωνία και απείλησε με στρατιωτική δράση εάν η Κύπρος ανέπτυσσε τους S-300. Αυτό αύξησε την πιθανότητα απευθείας σύγκρουσης μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, οι οποίες είναι και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ.
Τελικά, επιτεύχθηκε ένας συμβιβασμός και η Κύπρος συμφώνησε να μεταβιβάσει το ήδη αγορασμένο σύστημα αεράμυνας S-300 στην Ελλάδα.
Επομένως, όταν o Erdogan υπέγραψε τη συμφωνία για τους S-400 με τη Ρωσία το 2017, η Τουρκία έγινε η πρώτη χώρα του ΝΑΤΟ μετά από σχεδόν επτά δεκαετίες που αγόρασε ρωσικό/σοβιετικό σύστημα αεράμυνας. Αυτή ήταν μια δραματική στροφή σε σχέση με το 2015, όταν η Τουρκία είχε καταρρίψει το ρωσικό μαχητικό.
Ο ρόλος των ΗΠΑ στο πραξικόπημα
Τι είχε αλλάξει μέσα σε μόλις δύο χρόνια; Η μόνη δυνατή εξήγηση είναι το πραξικόπημα του 2016 κατά του Erdogan, το οποίο πολλοί στην Τουρκία πιστεύουν ότι εκτελέστηκε με άμεση γνώση ή ακόμη και με τη βοήθεια των ΗΠΑ.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι η λειτουργία των συστημάτων S-400 από την Τουρκία θα επέτρεπε τη συλλογή εμπιστευτικών πληροφοριών σχετικά με το ραντάρ του F-35. Αυτές οι πληροφορίες θα κατέληγαν σχεδόν αμέσως στη Ρωσία, υποβαθμίζοντας έτσι τις δυνατότητες των F-35 παγκοσμίως.
Ωστόσο, αν πιστέψει κανείς ορισμένες εκτιμήσεις, ο Erdogan ήθελε τους S-400 ακριβώς για αυτήν τη δυνατότητα – την ικανότητά τους να καταρρίπτουν αμερικανικής κατασκευής μαχητικά αεροσκάφη.
«Τόσο οι πολιτικές όσο και οι στρατιωτικές πτυχές της απόφασης για τους S-400 είχαν νόημα, στον βαθμό που η κορυφαία προτεραιότητα του Erdogan ήταν η δική του πολιτική επιβίωση», ανέφερε σε ερευνητική του εργασία το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος του 2016, μια αποστατήσασα φατρία του τουρκικού στρατού ξεσηκώθηκε κατά του Erdogan.
Ειδικότερα, η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο πραξικόπημα.
Τα μαχητικά αεροσκάφη F-16 της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας βομβάρδισαν το κοινοβούλιο της χώρας και το προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα. Τα F-16 μάλιστα καταδίωξαν και απείλησαν το ίδιο το αεροπλάνο του Erdogan.
Ο Erdogan κατάφερε να κινητοποιήσει το πλήθος, το οποίο βγήκε στους δρόμους, και το πραξικόπημα τελικά αποτράπηκε.
Τους μήνες που ακολούθησαν, ο Erdogan προσπάθησε να θωρακίσει τη χώρα έναντι νέων πραξικοπημάτων μέσω μαζικών συλλήψεων και εκκαθαρίσεων, απομακρύνοντας σύμφωνα με πληροφορίες περίπου 2.600 στρατιωτικούς, συμπεριλαμβανομένων των μισών πιλότων μαχητικών της Τουρκίας.
Τι φοβόταν ο Erdogan
Έτσι, στον άμεσο απόηχο του πραξικοπήματος, ο Erdogan είχε δύο ανησυχίες: Tις υποβαθμισμένες δυνατότητες της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία είχε χάσει τους μισούς πιλότους μαχητικών της, και την ανάγκη να θωρακίσει το σύστημα απέναντι σε οποιαδήποτε μελλοντική ανταρσία της Αεροπορίας, η οποία βασιζόταν σε αμερικανικής κατασκευής μαχητικά αεροσκάφη, όπως τα F-16.
«Η απόκτηση των S-400 μπορεί, εν ολίγοις, να αποτελεί μέρος της στρατηγικής αντιστάθμισης του Erdogan έναντι ενός άλλου πραξικοπήματος, τόσο μέσω της εμβάθυνσης της στρατηγικής του σχέσης με τη Ρωσία όσο και μέσω της απόκτησης συγκεκριμένης αεράμυνας που προορίζεται να αντιμετωπίσει μια νέα απόπειρα ανατροπής του», ανέφερε το CSIS στην ερευνητική του εργασία.
«Ένας λόγος για τον οποίο ο Erdogan μπορεί να επέλεξε να αγοράσει από τη Ρωσία αντί από ένα σύμμαχο μέλος του ΝΑΤΟ είναι ότι ίσως ήταν επιφυλακτικός απέναντι στη δική του πολεμική αεροπορία, η οποία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016», δήλωσαν Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Reuters το 2019.
Ο Erdogan ήθελε επίσης να στείλει ένα στρατηγικό μήνυμα στις ΗΠΑ ότι η Τουρκία είχε κι άλλες επιλογές.
Η Άγκυρα κατηγόρησε τον εκλιπόντα ιεροκήρυκα Fethullah Gulen, ο οποίος διέμενε στις ΗΠΑ και ήταν πρώην σύμμαχος του Erdogan, ως τον εγκέφαλο της συνωμοσίας. Η αντίληψη στην Τουρκία ήταν ότι το πραξικόπημα είχε την τακτική υποστήριξη των ΗΠΑ. Με την επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με τη Ρωσία, ο Erdogan ήθελε να επιβάλει στρατηγικό κόστος στην Ουάσιγκτον.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών