Το εδαφικό παραμένει άλυτο, οι εγγυήσεις ασφαλείας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο βαθιάς διαφωνίας και η ευρωπαϊκή πλευρά επιχειρεί να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο σε μια διαδικασία στην οποία η Ρωσία αμφισβητεί τόσο την αξιοπιστία όσο και τη χρησιμότητά της
(upd 2) Οι διήμερες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ ολοκληρώθηκαν χωρίς ουσιαστική πρόοδο στα μεγάλα πολιτικά και εδαφικά ζητήματα, όπως ήταν αναμενόμενο.
Η συμφωνία για ανταλλαγή αιχμαλώτων αποτελεί τη μοναδική χειροπιαστή εξέλιξη, την ώρα που η ευρωπαϊκή εμπλοκή αναδεικνύεται σε πρόσθετο παράγοντα περιπλοκής της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Η Μόσχα επιμένει ότι χωρίς συνολική αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη συμφωνία.
Οι συνομιλίες στο Abu Dhabi, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, ολοκληρώθηκαν με ένα αποτέλεσμα που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί διπλωματική επιτυχία.
Παρά τις δημόσιες αναφορές περί «εποικοδομητικού κλίματος», την αμερικανική αισιοδοξία και τις προσπάθειες να παρουσιαστεί η επανέναρξη του διαλόγου ως σημαντική εξέλιξη, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη: στα κρίσιμα ζητήματα που καθορίζουν την έκβαση της σύγκρουσης στην Ουκρανία δεν σημειώθηκε καμία αποφασιστική μετατόπιση.
Η συμφωνία επί της αρχής για μια μεγάλης κλίμακας ανταλλαγή αιχμαλώτων αποτελεί αναμφίβολα θετικό ανθρωπιστικό βήμα.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να συγκαλύψει το ουσιαστικό αδιέξοδο.
Το εδαφικό παραμένει άλυτο, οι εγγυήσεις ασφαλείας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο βαθιάς διαφωνίας και η ευρωπαϊκή πλευρά επιχειρεί να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο σε μια διαδικασία στην οποία η Ρωσία αμφισβητεί τόσο την αξιοπιστία όσο και τη χρησιμότητά της.
Το γεγονός ότι η δεύτερη ημέρα των διαπραγματεύσεων ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από δύο ώρες, έναντι περίπου τεσσάρων της πρώτης, αποτυπώνει τουλάχιστον το περιορισμένο περιθώριο ουσιαστικής σύγκλισης.
Επί της ουσίας δεν προέκυψε συμφωνία ούτε για κατάπαυση του πυρός ούτε για τις εδαφικές διαφορές.
Η ρωσική επιμονή και τα όρια της αμερικανικής διαμεσολάβησης
Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, Vladimir Medinsky, απέφυγε να καλλιεργήσει προσδοκίες για άμεση συμφωνία.
Παραδέχθηκε ότι σε ορισμένα ζητήματα υπήρξε αμοιβαία κατανόηση, ενώ σε άλλα οι διαφωνίες παρέμειναν.
Η τοποθέτησή του, όμως, αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από την ουκρανική κρίση στη συνολική ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Για τη Μόσχα, η σύγκρουση δεν αποτελεί ένα απομονωμένο εδαφικό πρόβλημα.
Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση για τη στρατιωτική ισορροπία, τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ και τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενός συστήματος συλλογικής ασφαλείας που θα λαμβάνει υπόψη και τα ρωσικά συμφέροντα.
Η ρωσική ηγεσία υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι η μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας οικοδομήθηκε χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ρωσίας στη λήψη των κρίσιμων αποφάσεων.
Η συζήτηση αυτή ασφαλώς δεν αναιρεί την ουκρανική κυριαρχία ούτε τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών κρατών.
Αναδεικνύει, όμως, ένα στρατηγικό ζήτημα που δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο.
Ο Medinsky υπενθύμισε ότι η Ρωσία είχε θέσει ζητήματα νέων εγγυήσεων ασφαλείας ήδη το 2008 και το 2021.
Κατά τη ρωσική εκτίμηση, η αποτυχία να αντιμετωπιστούν εκείνες οι προτάσεις συνέβαλε στη σημερινή κρίση.
Αυτή είναι και η βασική στρατηγική διαφοροποίηση: η Μόσχα επιδιώκει μια συνολική πολιτική διευθέτηση πριν από την οριστική παύση των εχθροπραξιών, ενώ το Κίεβο ζητεί εγγυήσεις που θα αποτρέπουν την επανάληψη της σύγκρουσης.
Η Ευρώπη ως παράγοντας υπονόμευσης της διαπραγμάτευσης
Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο των συνομιλιών ήταν η αντιπαράθεση γύρω από τον ρόλο της Ευρώπης.
Εκπρόσωποι ευρωπαϊκών κρατών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ βρέθηκαν στο Abu Dhabi, πραγματοποιώντας χωριστές επαφές με την ουκρανική και την αμερικανική πλευρά.
Δεν συμμετείχαν, ωστόσο, στο τραπέζι των απευθείας διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία.
Ο Medinsky αμφισβήτησε ανοιχτά την παρουσία τους, επισημαίνοντας ότι η Μόσχα δεν έχει λάβει συγκεκριμένη ευρωπαϊκή ειρηνευτική πρόταση.
Η παρέμβασή του αποτύπωσε την πεποίθηση της ρωσικής πλευράς ότι αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδιαφέρονται περισσότερο για τη διατήρηση της πίεσης προς τη Ρωσία παρά για έναν συμβιβασμό που θα απαιτούσε αναθεώρηση των μέχρι σήμερα πολιτικών τους.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της κατηγορίας περί ευρωπαϊκού σαμποτάζ.
Η Ευρώπη ζητεί θέση στο τραπέζι, αλλά ταυτόχρονα εξακολουθεί να χρηματοδοτεί και να εξοπλίζει την Ουκρανία, να στηρίζει κυρώσεις κατά της Ρωσίας και να αντιμετωπίζει με καχυποψία οποιαδήποτε συμφωνία θα μπορούσε να θεωρηθεί πολιτική επιτυχία της Μόσχας.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παρουσιάζουν αυτή την πολιτική ως αναγκαία υπεράσπιση της ουκρανικής ασφάλειας και της ευρωπαϊκής αποτροπής.
Από τη ρωσική οπτική, όμως, η ίδια πολιτική συνιστά οργανωμένη προσπάθεια διατήρησης των συνθηκών της αντιπαράθεσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Ευρώπη επιδιώκει πραγματικά έναν διαπραγματευτικό συμβιβασμό ή μια συμφωνία που θα επικυρώνει εκ των προτέρων το σύνολο των δικών της απαιτήσεων.
Η διαφορά δεν είναι θεωρητική.
Εάν η ευρωπαϊκή συμμετοχή περιοριστεί στην ενίσχυση των ήδη γνωστών ουκρανικών θέσεων, χωρίς καμία διάθεση εξέτασης των ρωσικών ανησυχιών, τότε δεν δημιουργείται νέο πεδίο συνεννόησης.
Αντιθέτως, πολλαπλασιάζονται οι συνομιλητές χωρίς να πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες συμφωνίας.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι οι ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες προκάλεσαν το συγκεκριμένο αδιέξοδο.
Ωστόσο, η απουσία κοινής ευρωπαϊκής ειρηνευτικής πρότασης και η απόσταση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές και ρωσικές θέσεις ενισχύουν την εικόνα μιας Ευρώπης που κινδυνεύει να λειτουργήσει περισσότερο ως δύναμη παρεμπόδισης παρά ως γέφυρα συνεννόησης.
Το εδαφικό παραμένει η πραγματική κόκκινη γραμμή
Πίσω από τη διπλωματική ορολογία βρίσκεται το ζήτημα που καθορίζει τις πραγματικές προοπτικές των διαπραγματεύσεων: το εδαφικό καθεστώς.
Η Ρωσία επιμένει ότι οποιαδήποτε οριστική διευθέτηση πρέπει να αποτυπώνει τις πραγματικότητες που έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο των επιχειρήσεων και να ικανοποιεί τις βασικές απαιτήσεις ασφαλείας της.
Η Ουκρανία, αντιθέτως, αρνείται να αναγνωρίσει ρωσική κυριαρχία επί των προσαρτημένων ουκρανικών εδαφών.
Ο Volodymyr Zelensky έχει καταστήσει σαφές ότι δεν αποδέχεται μια συμφωνία η οποία θα συνεπαγόταν αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τα ελάχιστα εδάφη του Donbass που παραμένουν υπό τον έλεγχο του Κιέβου.
Το αδιέξοδο είναι επομένως δομικό.
Η μία πλευρά θεωρεί τις εδαφικές ρυθμίσεις προϋπόθεση της ειρήνης, ενώ η άλλη αντιμετωπίζει την παραχώρηση εδαφών ως απαράδεκτη υποχώρηση.
Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική διαμεσολάβηση έρχεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο πρόβλημα: πώς μπορεί να προκύψει συμφωνία όταν οι βασικές προϋποθέσεις των δύο πλευρών αλληλοαποκλείονται;
Η προσπάθεια παράκαμψης του εδαφικού με γενικές διατυπώσεις περί εγγυήσεων ασφαλείας ενδέχεται απλώς να μεταθέσει την κρίση στο μέλλον.
Από τη ρωσική σκοπιά, μια προσωρινή ανακωχή χωρίς συνολική πολιτική διευθέτηση θα μπορούσε να δώσει χρόνο στην Ουκρανία για στρατιωτική ανασυγκρότηση, χωρίς να επιλύει τις αιτίες της σύγκρουσης.
Από την ουκρανική πλευρά, αντιθέτως, μια συμφωνία χωρίς αξιόπιστες εγγυήσεις θα μπορούσε να αφήσει τη χώρα εκτεθειμένη σε νέα στρατιωτική επίθεση.
Οι δύο αυτές αντιλήψεις εξηγούν γιατί η επίτευξη μιας ειρήνης παραμένει πολύ δυσκολότερη από την εξαγγελία της.
Ανθρωπιστική πρόοδος, αλλά όχι πολιτική συμφωνία
Το μοναδικό σαφές αποτέλεσμα των συναντήσεων αφορά την ανταλλαγή αιχμαλώτων.
Οι αντιπροσωπείες συμφώνησαν επί της αρχής σε μια μεγάλη ανταλλαγή, με το ενδεχόμενο να αφορά τουλάχιστον 1.000 ανθρώπους από κάθε πλευρά.
Ο ακριβής αριθμός και το χρονοδιάγραμμα δεν είχαν οριστικοποιηθεί κατά την ολοκλήρωση των συνομιλιών.
Η εξέλιξη αυτή έχει αυτονόητη ανθρωπιστική σημασία.
Για εκατοντάδες οικογένειες, η επιστροφή των αιχμαλώτων αποτελεί ζήτημα ζωής και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ωστόσο, η εμπειρία των προηγούμενων διαπραγματευτικών γύρων δείχνει ότι οι ανταλλαγές αιχμαλώτων μπορούν να πραγματοποιούνται ακόμη και όταν η πολιτική διαδικασία παραμένει στάσιμη.
Αυτό συνέβη και κατά τις συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη το 2025, όταν ανάλογες ανθρωπιστικές συνεννοήσεις δεν οδήγησαν σε συνολική κατάπαυση του πυρός.
Κατά συνέπεια, η σημερινή συμφωνία δεν πρέπει να υποτιμηθεί, αλλά ούτε να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι πλησιάζει ο τερματισμός του πολέμου.
Kushner: Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων του πολέμου
Σημαντική πρόοδο στο ανθρωπιστικό πεδίο ανακοίνωσε ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου Donald Trump, Jared Kushner, μετά τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ στο Abu Dhabi.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό διαπραγματευτή, η Μόσχα και το Κίεβο κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου από την έναρξη της σύγκρουσης, εξέλιξη που θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δυναμική στην ειρηνευτική διαδικασία.
«Σήμερα καταφέραμε να επιτύχουμε μια σημαντική πρόοδο στον ανθρωπιστικό τομέα», ανέφερε ο Kushner σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Όπως υπογράμμισε, η συμφωνία θα επιτρέψει την επανένωση οικογενειών, θα συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και θα μπορούσε να δώσει νέα ώθηση στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην πραγματοποίηση των πρώτων τριμερών συνομιλιών από τον Φεβρουάριο, επισημαίνοντας ότι η προσέγγιση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας αποτελεί ουσιαστικό βήμα.
«Οι συζητήσεις ήταν σοβαρές, λεπτομερείς και ειλικρινείς», τόνισε χαρακτηριστικά.
Η Ουάσιγκτον αναζητεί διέξοδο, η Ευρώπη φοβάται τον παραγκωνισμό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της αμερικανικής αντιπροσωπείας.
Οι Jared Kushner και Steve Witkoff επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα, αναγνωρίζοντας στην πράξη ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διευθέτηση χωρίς απευθείας συνεννόηση με τη ρωσική ηγεσία.
Η προγραμματισμένη επίσκεψή τους στη Μόσχα στις 12 Νοεμβρίου, για συνάντηση με τον Vladimir Putin, αποτελεί το επόμενο κρίσιμο διπλωματικό βήμα.
Στη συνέχεια προβλέπεται συνάντηση με τον Zelensky στο Δουβλίνο.
Αυτή η κινητικότητα δείχνει ότι η αμερικανική πλευρά δεν θεωρεί τη διαδικασία εξαντλημένη, παρά το αδιέξοδο στο Abu Dhabi.
Παράλληλα, όμως, η επιθυμία της Ουάσιγκτον να εντάξει περισσότερους Ευρωπαίους στις επόμενες διαπραγματεύσεις δημιουργεί μια νέα αντίφαση.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ευρύτερο σχήμα συνεννόησης.
Η Μόσχα, από την πλευρά της, δεν βλέπει ακόμη στους Ευρωπαίους έναν ανεξάρτητο συνομιλητή με συγκεκριμένες προτάσεις συμβιβασμού.
Η ευρωπαϊκή παρουσία, επομένως, δεν εγγυάται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Θα μπορούσε ακόμη και να καταστήσει δυσκολότερη τη διαμόρφωση μιας συμφωνίας, εάν κάθε διαπραγματευτικό βήμα εξαρτάται από περισσότερα κέντρα αποφάσεων, διαφορετικές προτεραιότητες και πρόσθετες πολιτικές δεσμεύσεις.
Η ανησυχία ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι μια αμερικανορωσική συνεννόηση μπορεί να περιορίσει την επιρροή τους είναι κατανοητή.
Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της επαρκή λόγο για να απορρίπτονται διαπραγματευτικές δυνατότητες.
Η κρίση της ευρωπαϊκής ασφάλειας επιστρέφει στο προσκήνιο
Πέρα από την Ουκρανία, οι συνομιλίες ανέδειξαν και ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία του σημερινού ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας να αποτρέψει τη μεγαλύτερη στρατιωτική σύγκρουση στην ήπειρο εδώ και δεκαετίες.
Η ρωσική θέση ότι απαιτείται μια νέα, συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν αποτελεί απλώς διαπραγματευτικό σύνθημα. Συνδέεται με τη μακροχρόνια επιδίωξη της Μόσχας να κατοχυρώσει έναν θεσμικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στρατηγικής ισορροπίας.
Ο Ρώσος βουλευτής Andrei Klimov υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή Δύση αγνόησε επανειλημμένα προηγούμενες προτάσεις της Μόσχας και σήμερα δυσχεραίνει την εξεύρεση λύσης.
Αντίστοιχα, ο πολιτικός αναλυτής Nikolai Topornin επισημαίνει την έλλειψη ενιαίας ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής γραμμής, γεγονός που κατά την εκτίμησή του περιορίζει τη χρησιμότητα μιας άμεσης ευρωπαϊκής συμμετοχής.
Οι ρωσικές εκτιμήσεις αναδεικνύουν ένα υπαρκτό δίλημμα: μπορεί να οικοδομηθεί βιώσιμη ευρωπαϊκή ασφάλεια όταν η μία πλευρά θεωρεί ότι οι θεμελιώδεις ανησυχίες της αποκλείονται εξαρχής από τη συζήτηση;
Lavrov: Η Μόσχα δεν αλλάζει γραμμή για την Ουκρανία – Ο Putin θα καθορίσει τα επόμενα βήματα μετά το Abu Dhabi
Σαφές μήνυμα ότι η Ρωσία παραμένει προσηλωμένη στους στρατηγικούς της στόχους έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Sergey Lavrov, αποτιμώντας τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας στο Abu Dhabi.
Ο Lavrov επισήμανε ότι όλες οι πλευρές προχώρησαν σε σχετικά θετικά σχόλια μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, χαρακτηρίζοντας το τριμερές σχήμα ως το πλέον κατάλληλο υπό τις σημερινές συνθήκες.
Παράλληλα, διαφοροποίησε τη στάση της ουκρανικής διαπραγματευτικής αντιπροσωπείας από εκείνη του Volodymyr Zelensky, υποστηρίζοντας ότι ο Ουκρανός πρόεδρος «παίζει τα δικά του παιχνίδια», ενώ οι εκπρόσωποί του εμφανίστηκαν περισσότερο προσανατολισμένοι στην ουσία των συζητήσεων.
Η σημαντικότερη επισήμανση του Ρώσου υπουργού αφορά την αμετακίνητη διαπραγματευτική γραμμή της Μόσχας.
Όπως ξεκαθάρισε, οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πρέπει να υπηρετεί τους στόχους που είχε διατυπώσει ο Vladimir Putin τον Ιούνιο του 2024 και οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένουν αμετάβλητοι.
Το Abu Dhabi δεν έφερε ειρήνη, ανέδειξε το μέγεθος της σύγκρουσης
Η ουσιαστική αποτίμηση των διήμερων συνομιλιών δεν επιτρέπει θριαμβολογίες.
Η ανθρωπιστική συμφωνία για τους αιχμαλώτους συνιστά σημαντική εξέλιξη, αλλά στα μεγάλα ζητήματα η απόσταση μεταξύ Μόσχας και Κιέβου παραμένει τεράστια.
Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία.
Η Μόσχα επιμένει σε μια συνολική διευθέτηση ασφαλείας.
Το Κίεβο αρνείται εδαφικές υποχωρήσεις.
Και η Ευρώπη, αντί να εμφανίζεται με μια διακριτή και συγκροτημένη πρόταση γεφύρωσης των διαφορών, εξακολουθεί να συνδέει τη διπλωματική της παρουσία με τη στρατηγική υποστήριξη της Ουκρανίας.
Από αυτή την άποψη, το Abu Dhabi καταγράφεται περισσότερο ως ουσιαστικό ναυάγιο παρά ως βήμα προς μια ιστορική ειρηνευτική συμφωνία.
Για τη ρωσική πλευρά, το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι η απουσία συνομιλιών, αλλά η απροθυμία των αντιπάλων της να συζητήσουν το σύνολο των ζητημάτων που η ίδια θεωρεί θεμελιώδη.
Η ευρωπαϊκή πολιτική κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια αντίφαση: να απαιτεί ειρήνη, απορρίπτοντας ταυτόχρονα κάθε συμβιβασμό που θα προϋπέθετε ουσιαστική διαπραγμάτευση με τη Μόσχα.
Εάν η Ευρώπη συνεχίσει να αντιμετωπίζει τη διπλωματία περισσότερο ως μηχανισμό πίεσης παρά ως διαδικασία αμοιβαίων παραχωρήσεων, ο ρόλος της ως παράγοντα υπονόμευσης της ειρήνης θα γίνεται ολοένα δυσκολότερο να αμφισβητηθεί.
Το επόμενο βήμα ανήκει στη Μόσχα και στην αμερικανική διπλωματία.
Εκεί θα φανεί αν υπάρχει πραγματικό περιθώριο πολιτικής συμφωνίας ή εάν η ευρωπαϊκή εμπλοκή, οι ουκρανικές κόκκινες γραμμές και οι αμετακίνητες ρωσικές απαιτήσεις θα οδηγήσουν σε έναν ακόμη κύκλο άκαρπων συναντήσεων.
Το βασικό συμπέρασμα παραμένει: η ειρήνη δεν μπορεί να προκύψει απλώς από τη διεύρυνση του διαπραγματευτικού τραπεζιού.
Χρειάζεται πολιτική βούληση για συμβιβασμό.
Και αυτή, τουλάχιστον στο Abu Dhabi, αποδείχθηκε πολύ πιο περιορισμένη από τις διπλωματικές διακηρύξεις.
www.bankingnews.gr
Η συμφωνία για ανταλλαγή αιχμαλώτων αποτελεί τη μοναδική χειροπιαστή εξέλιξη, την ώρα που η ευρωπαϊκή εμπλοκή αναδεικνύεται σε πρόσθετο παράγοντα περιπλοκής της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Η Μόσχα επιμένει ότι χωρίς συνολική αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη συμφωνία.
Οι συνομιλίες στο Abu Dhabi, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, ολοκληρώθηκαν με ένα αποτέλεσμα που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί διπλωματική επιτυχία.
Παρά τις δημόσιες αναφορές περί «εποικοδομητικού κλίματος», την αμερικανική αισιοδοξία και τις προσπάθειες να παρουσιαστεί η επανέναρξη του διαλόγου ως σημαντική εξέλιξη, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη: στα κρίσιμα ζητήματα που καθορίζουν την έκβαση της σύγκρουσης στην Ουκρανία δεν σημειώθηκε καμία αποφασιστική μετατόπιση.
Η συμφωνία επί της αρχής για μια μεγάλης κλίμακας ανταλλαγή αιχμαλώτων αποτελεί αναμφίβολα θετικό ανθρωπιστικό βήμα.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να συγκαλύψει το ουσιαστικό αδιέξοδο.
Το εδαφικό παραμένει άλυτο, οι εγγυήσεις ασφαλείας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο βαθιάς διαφωνίας και η ευρωπαϊκή πλευρά επιχειρεί να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο σε μια διαδικασία στην οποία η Ρωσία αμφισβητεί τόσο την αξιοπιστία όσο και τη χρησιμότητά της.
Το γεγονός ότι η δεύτερη ημέρα των διαπραγματεύσεων ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από δύο ώρες, έναντι περίπου τεσσάρων της πρώτης, αποτυπώνει τουλάχιστον το περιορισμένο περιθώριο ουσιαστικής σύγκλισης.
Επί της ουσίας δεν προέκυψε συμφωνία ούτε για κατάπαυση του πυρός ούτε για τις εδαφικές διαφορές.
Η ρωσική επιμονή και τα όρια της αμερικανικής διαμεσολάβησης
Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, Vladimir Medinsky, απέφυγε να καλλιεργήσει προσδοκίες για άμεση συμφωνία.
Παραδέχθηκε ότι σε ορισμένα ζητήματα υπήρξε αμοιβαία κατανόηση, ενώ σε άλλα οι διαφωνίες παρέμειναν.
Η τοποθέτησή του, όμως, αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από την ουκρανική κρίση στη συνολική ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Για τη Μόσχα, η σύγκρουση δεν αποτελεί ένα απομονωμένο εδαφικό πρόβλημα.
Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση για τη στρατιωτική ισορροπία, τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ και τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενός συστήματος συλλογικής ασφαλείας που θα λαμβάνει υπόψη και τα ρωσικά συμφέροντα.
Η ρωσική ηγεσία υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι η μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας οικοδομήθηκε χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ρωσίας στη λήψη των κρίσιμων αποφάσεων.
Η συζήτηση αυτή ασφαλώς δεν αναιρεί την ουκρανική κυριαρχία ούτε τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών κρατών.
Αναδεικνύει, όμως, ένα στρατηγικό ζήτημα που δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο.
Ο Medinsky υπενθύμισε ότι η Ρωσία είχε θέσει ζητήματα νέων εγγυήσεων ασφαλείας ήδη το 2008 και το 2021.
Κατά τη ρωσική εκτίμηση, η αποτυχία να αντιμετωπιστούν εκείνες οι προτάσεις συνέβαλε στη σημερινή κρίση.
Αυτή είναι και η βασική στρατηγική διαφοροποίηση: η Μόσχα επιδιώκει μια συνολική πολιτική διευθέτηση πριν από την οριστική παύση των εχθροπραξιών, ενώ το Κίεβο ζητεί εγγυήσεις που θα αποτρέπουν την επανάληψη της σύγκρουσης.
Η Ευρώπη ως παράγοντας υπονόμευσης της διαπραγμάτευσης
Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο των συνομιλιών ήταν η αντιπαράθεση γύρω από τον ρόλο της Ευρώπης.
Εκπρόσωποι ευρωπαϊκών κρατών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ βρέθηκαν στο Abu Dhabi, πραγματοποιώντας χωριστές επαφές με την ουκρανική και την αμερικανική πλευρά.
Δεν συμμετείχαν, ωστόσο, στο τραπέζι των απευθείας διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία.
Ο Medinsky αμφισβήτησε ανοιχτά την παρουσία τους, επισημαίνοντας ότι η Μόσχα δεν έχει λάβει συγκεκριμένη ευρωπαϊκή ειρηνευτική πρόταση.
Η παρέμβασή του αποτύπωσε την πεποίθηση της ρωσικής πλευράς ότι αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδιαφέρονται περισσότερο για τη διατήρηση της πίεσης προς τη Ρωσία παρά για έναν συμβιβασμό που θα απαιτούσε αναθεώρηση των μέχρι σήμερα πολιτικών τους.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της κατηγορίας περί ευρωπαϊκού σαμποτάζ.
Η Ευρώπη ζητεί θέση στο τραπέζι, αλλά ταυτόχρονα εξακολουθεί να χρηματοδοτεί και να εξοπλίζει την Ουκρανία, να στηρίζει κυρώσεις κατά της Ρωσίας και να αντιμετωπίζει με καχυποψία οποιαδήποτε συμφωνία θα μπορούσε να θεωρηθεί πολιτική επιτυχία της Μόσχας.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παρουσιάζουν αυτή την πολιτική ως αναγκαία υπεράσπιση της ουκρανικής ασφάλειας και της ευρωπαϊκής αποτροπής.
Από τη ρωσική οπτική, όμως, η ίδια πολιτική συνιστά οργανωμένη προσπάθεια διατήρησης των συνθηκών της αντιπαράθεσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Ευρώπη επιδιώκει πραγματικά έναν διαπραγματευτικό συμβιβασμό ή μια συμφωνία που θα επικυρώνει εκ των προτέρων το σύνολο των δικών της απαιτήσεων.
Η διαφορά δεν είναι θεωρητική.
Εάν η ευρωπαϊκή συμμετοχή περιοριστεί στην ενίσχυση των ήδη γνωστών ουκρανικών θέσεων, χωρίς καμία διάθεση εξέτασης των ρωσικών ανησυχιών, τότε δεν δημιουργείται νέο πεδίο συνεννόησης.
Αντιθέτως, πολλαπλασιάζονται οι συνομιλητές χωρίς να πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες συμφωνίας.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι οι ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες προκάλεσαν το συγκεκριμένο αδιέξοδο.
Ωστόσο, η απουσία κοινής ευρωπαϊκής ειρηνευτικής πρότασης και η απόσταση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές και ρωσικές θέσεις ενισχύουν την εικόνα μιας Ευρώπης που κινδυνεύει να λειτουργήσει περισσότερο ως δύναμη παρεμπόδισης παρά ως γέφυρα συνεννόησης.
Το εδαφικό παραμένει η πραγματική κόκκινη γραμμή
Πίσω από τη διπλωματική ορολογία βρίσκεται το ζήτημα που καθορίζει τις πραγματικές προοπτικές των διαπραγματεύσεων: το εδαφικό καθεστώς.
Η Ρωσία επιμένει ότι οποιαδήποτε οριστική διευθέτηση πρέπει να αποτυπώνει τις πραγματικότητες που έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο των επιχειρήσεων και να ικανοποιεί τις βασικές απαιτήσεις ασφαλείας της.
Η Ουκρανία, αντιθέτως, αρνείται να αναγνωρίσει ρωσική κυριαρχία επί των προσαρτημένων ουκρανικών εδαφών.
Ο Volodymyr Zelensky έχει καταστήσει σαφές ότι δεν αποδέχεται μια συμφωνία η οποία θα συνεπαγόταν αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τα ελάχιστα εδάφη του Donbass που παραμένουν υπό τον έλεγχο του Κιέβου.
Το αδιέξοδο είναι επομένως δομικό.
Η μία πλευρά θεωρεί τις εδαφικές ρυθμίσεις προϋπόθεση της ειρήνης, ενώ η άλλη αντιμετωπίζει την παραχώρηση εδαφών ως απαράδεκτη υποχώρηση.
Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική διαμεσολάβηση έρχεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο πρόβλημα: πώς μπορεί να προκύψει συμφωνία όταν οι βασικές προϋποθέσεις των δύο πλευρών αλληλοαποκλείονται;
Η προσπάθεια παράκαμψης του εδαφικού με γενικές διατυπώσεις περί εγγυήσεων ασφαλείας ενδέχεται απλώς να μεταθέσει την κρίση στο μέλλον.
Από τη ρωσική σκοπιά, μια προσωρινή ανακωχή χωρίς συνολική πολιτική διευθέτηση θα μπορούσε να δώσει χρόνο στην Ουκρανία για στρατιωτική ανασυγκρότηση, χωρίς να επιλύει τις αιτίες της σύγκρουσης.
Από την ουκρανική πλευρά, αντιθέτως, μια συμφωνία χωρίς αξιόπιστες εγγυήσεις θα μπορούσε να αφήσει τη χώρα εκτεθειμένη σε νέα στρατιωτική επίθεση.
Οι δύο αυτές αντιλήψεις εξηγούν γιατί η επίτευξη μιας ειρήνης παραμένει πολύ δυσκολότερη από την εξαγγελία της.
Ανθρωπιστική πρόοδος, αλλά όχι πολιτική συμφωνία
Το μοναδικό σαφές αποτέλεσμα των συναντήσεων αφορά την ανταλλαγή αιχμαλώτων.
Οι αντιπροσωπείες συμφώνησαν επί της αρχής σε μια μεγάλη ανταλλαγή, με το ενδεχόμενο να αφορά τουλάχιστον 1.000 ανθρώπους από κάθε πλευρά.
Ο ακριβής αριθμός και το χρονοδιάγραμμα δεν είχαν οριστικοποιηθεί κατά την ολοκλήρωση των συνομιλιών.
Η εξέλιξη αυτή έχει αυτονόητη ανθρωπιστική σημασία.
Για εκατοντάδες οικογένειες, η επιστροφή των αιχμαλώτων αποτελεί ζήτημα ζωής και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ωστόσο, η εμπειρία των προηγούμενων διαπραγματευτικών γύρων δείχνει ότι οι ανταλλαγές αιχμαλώτων μπορούν να πραγματοποιούνται ακόμη και όταν η πολιτική διαδικασία παραμένει στάσιμη.
Αυτό συνέβη και κατά τις συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη το 2025, όταν ανάλογες ανθρωπιστικές συνεννοήσεις δεν οδήγησαν σε συνολική κατάπαυση του πυρός.
Κατά συνέπεια, η σημερινή συμφωνία δεν πρέπει να υποτιμηθεί, αλλά ούτε να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι πλησιάζει ο τερματισμός του πολέμου.
Kushner: Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων του πολέμου
Σημαντική πρόοδο στο ανθρωπιστικό πεδίο ανακοίνωσε ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου Donald Trump, Jared Kushner, μετά τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ στο Abu Dhabi.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό διαπραγματευτή, η Μόσχα και το Κίεβο κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου από την έναρξη της σύγκρουσης, εξέλιξη που θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δυναμική στην ειρηνευτική διαδικασία.
«Σήμερα καταφέραμε να επιτύχουμε μια σημαντική πρόοδο στον ανθρωπιστικό τομέα», ανέφερε ο Kushner σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Όπως υπογράμμισε, η συμφωνία θα επιτρέψει την επανένωση οικογενειών, θα συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και θα μπορούσε να δώσει νέα ώθηση στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην πραγματοποίηση των πρώτων τριμερών συνομιλιών από τον Φεβρουάριο, επισημαίνοντας ότι η προσέγγιση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας αποτελεί ουσιαστικό βήμα.
«Οι συζητήσεις ήταν σοβαρές, λεπτομερείς και ειλικρινείς», τόνισε χαρακτηριστικά.
Η Ουάσιγκτον αναζητεί διέξοδο, η Ευρώπη φοβάται τον παραγκωνισμό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της αμερικανικής αντιπροσωπείας.
Οι Jared Kushner και Steve Witkoff επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα, αναγνωρίζοντας στην πράξη ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διευθέτηση χωρίς απευθείας συνεννόηση με τη ρωσική ηγεσία.
Η προγραμματισμένη επίσκεψή τους στη Μόσχα στις 12 Νοεμβρίου, για συνάντηση με τον Vladimir Putin, αποτελεί το επόμενο κρίσιμο διπλωματικό βήμα.
Στη συνέχεια προβλέπεται συνάντηση με τον Zelensky στο Δουβλίνο.
Αυτή η κινητικότητα δείχνει ότι η αμερικανική πλευρά δεν θεωρεί τη διαδικασία εξαντλημένη, παρά το αδιέξοδο στο Abu Dhabi.
Παράλληλα, όμως, η επιθυμία της Ουάσιγκτον να εντάξει περισσότερους Ευρωπαίους στις επόμενες διαπραγματεύσεις δημιουργεί μια νέα αντίφαση.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ευρύτερο σχήμα συνεννόησης.
Η Μόσχα, από την πλευρά της, δεν βλέπει ακόμη στους Ευρωπαίους έναν ανεξάρτητο συνομιλητή με συγκεκριμένες προτάσεις συμβιβασμού.
Η ευρωπαϊκή παρουσία, επομένως, δεν εγγυάται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Θα μπορούσε ακόμη και να καταστήσει δυσκολότερη τη διαμόρφωση μιας συμφωνίας, εάν κάθε διαπραγματευτικό βήμα εξαρτάται από περισσότερα κέντρα αποφάσεων, διαφορετικές προτεραιότητες και πρόσθετες πολιτικές δεσμεύσεις.
Η ανησυχία ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι μια αμερικανορωσική συνεννόηση μπορεί να περιορίσει την επιρροή τους είναι κατανοητή.
Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της επαρκή λόγο για να απορρίπτονται διαπραγματευτικές δυνατότητες.
Η κρίση της ευρωπαϊκής ασφάλειας επιστρέφει στο προσκήνιο
Πέρα από την Ουκρανία, οι συνομιλίες ανέδειξαν και ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία του σημερινού ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας να αποτρέψει τη μεγαλύτερη στρατιωτική σύγκρουση στην ήπειρο εδώ και δεκαετίες.
Η ρωσική θέση ότι απαιτείται μια νέα, συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν αποτελεί απλώς διαπραγματευτικό σύνθημα. Συνδέεται με τη μακροχρόνια επιδίωξη της Μόσχας να κατοχυρώσει έναν θεσμικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στρατηγικής ισορροπίας.
Ο Ρώσος βουλευτής Andrei Klimov υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή Δύση αγνόησε επανειλημμένα προηγούμενες προτάσεις της Μόσχας και σήμερα δυσχεραίνει την εξεύρεση λύσης.
Αντίστοιχα, ο πολιτικός αναλυτής Nikolai Topornin επισημαίνει την έλλειψη ενιαίας ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής γραμμής, γεγονός που κατά την εκτίμησή του περιορίζει τη χρησιμότητα μιας άμεσης ευρωπαϊκής συμμετοχής.
Οι ρωσικές εκτιμήσεις αναδεικνύουν ένα υπαρκτό δίλημμα: μπορεί να οικοδομηθεί βιώσιμη ευρωπαϊκή ασφάλεια όταν η μία πλευρά θεωρεί ότι οι θεμελιώδεις ανησυχίες της αποκλείονται εξαρχής από τη συζήτηση;
Lavrov: Η Μόσχα δεν αλλάζει γραμμή για την Ουκρανία – Ο Putin θα καθορίσει τα επόμενα βήματα μετά το Abu Dhabi
Σαφές μήνυμα ότι η Ρωσία παραμένει προσηλωμένη στους στρατηγικούς της στόχους έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Sergey Lavrov, αποτιμώντας τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας στο Abu Dhabi.
Ο Lavrov επισήμανε ότι όλες οι πλευρές προχώρησαν σε σχετικά θετικά σχόλια μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, χαρακτηρίζοντας το τριμερές σχήμα ως το πλέον κατάλληλο υπό τις σημερινές συνθήκες.
Παράλληλα, διαφοροποίησε τη στάση της ουκρανικής διαπραγματευτικής αντιπροσωπείας από εκείνη του Volodymyr Zelensky, υποστηρίζοντας ότι ο Ουκρανός πρόεδρος «παίζει τα δικά του παιχνίδια», ενώ οι εκπρόσωποί του εμφανίστηκαν περισσότερο προσανατολισμένοι στην ουσία των συζητήσεων.
Η σημαντικότερη επισήμανση του Ρώσου υπουργού αφορά την αμετακίνητη διαπραγματευτική γραμμή της Μόσχας.
Όπως ξεκαθάρισε, οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πρέπει να υπηρετεί τους στόχους που είχε διατυπώσει ο Vladimir Putin τον Ιούνιο του 2024 και οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένουν αμετάβλητοι.
Το Abu Dhabi δεν έφερε ειρήνη, ανέδειξε το μέγεθος της σύγκρουσης
Η ουσιαστική αποτίμηση των διήμερων συνομιλιών δεν επιτρέπει θριαμβολογίες.
Η ανθρωπιστική συμφωνία για τους αιχμαλώτους συνιστά σημαντική εξέλιξη, αλλά στα μεγάλα ζητήματα η απόσταση μεταξύ Μόσχας και Κιέβου παραμένει τεράστια.
Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία.
Η Μόσχα επιμένει σε μια συνολική διευθέτηση ασφαλείας.
Το Κίεβο αρνείται εδαφικές υποχωρήσεις.
Και η Ευρώπη, αντί να εμφανίζεται με μια διακριτή και συγκροτημένη πρόταση γεφύρωσης των διαφορών, εξακολουθεί να συνδέει τη διπλωματική της παρουσία με τη στρατηγική υποστήριξη της Ουκρανίας.
Από αυτή την άποψη, το Abu Dhabi καταγράφεται περισσότερο ως ουσιαστικό ναυάγιο παρά ως βήμα προς μια ιστορική ειρηνευτική συμφωνία.
Για τη ρωσική πλευρά, το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι η απουσία συνομιλιών, αλλά η απροθυμία των αντιπάλων της να συζητήσουν το σύνολο των ζητημάτων που η ίδια θεωρεί θεμελιώδη.
Η ευρωπαϊκή πολιτική κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια αντίφαση: να απαιτεί ειρήνη, απορρίπτοντας ταυτόχρονα κάθε συμβιβασμό που θα προϋπέθετε ουσιαστική διαπραγμάτευση με τη Μόσχα.
Εάν η Ευρώπη συνεχίσει να αντιμετωπίζει τη διπλωματία περισσότερο ως μηχανισμό πίεσης παρά ως διαδικασία αμοιβαίων παραχωρήσεων, ο ρόλος της ως παράγοντα υπονόμευσης της ειρήνης θα γίνεται ολοένα δυσκολότερο να αμφισβητηθεί.
Το επόμενο βήμα ανήκει στη Μόσχα και στην αμερικανική διπλωματία.
Εκεί θα φανεί αν υπάρχει πραγματικό περιθώριο πολιτικής συμφωνίας ή εάν η ευρωπαϊκή εμπλοκή, οι ουκρανικές κόκκινες γραμμές και οι αμετακίνητες ρωσικές απαιτήσεις θα οδηγήσουν σε έναν ακόμη κύκλο άκαρπων συναντήσεων.
Το βασικό συμπέρασμα παραμένει: η ειρήνη δεν μπορεί να προκύψει απλώς από τη διεύρυνση του διαπραγματευτικού τραπεζιού.
Χρειάζεται πολιτική βούληση για συμβιβασμό.
Και αυτή, τουλάχιστον στο Abu Dhabi, αποδείχθηκε πολύ πιο περιορισμένη από τις διπλωματικές διακηρύξεις.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών