Νέα επιστημονική μελέτη προκαλεί έντονο προβληματισμό καθώς αποκαλύπτει ότι η μεγαλύτερη απειλή στην κατάθλιψη ίσως δεν είναι η θλίψη, αλλά η πλήρης απώλεια θετικών συναισθημάτων
Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται την κατάθλιψη ως μια διαταραχή που ορίζεται από τη θλίψη. Για εκατομμύρια ασθενείς, ωστόσο, ένα από τα πιο εξουθενωτικά συμπτώματα είναι διαφορετικό: η μειωμένη ικανότητα ή η πλήρης αδυναμία να νιώσουν θετικά συναισθήματα.
Η ανηδονία επηρεάζει σχεδόν το 90% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη. Συνδέεται με πιο μακροχρόνια και σοβαρότερη νόσο, δυσκολεύει την ανάρρωση και αποτελεί σημαντικό προγνωστικό παράγοντα αυτοκτονικής συμπεριφοράς.
Εμφανίζεται επίσης σε αγχώδεις διαταραχές, στη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), στις διαταραχές χρήσης ουσιών και στη σχιζοφρένεια, ωστόσο οι περισσότερες καθιερωμένες θεραπείες δεν την αντιμετωπίζουν άμεσα.
Για δεκαετίες, η θεραπεία της κατάθλιψης επικεντρωνόταν κυρίως στη μείωση των αρνητικών συναισθημάτων, αφήνοντας σε μεγάλο βαθμό παραμελημένη την απώλεια των θετικών συναισθημάτων.
Ωστόσο, πολλοί ασθενείς δηλώνουν ότι ο βασικός τους στόχος είναι να ανακτήσουν θετικά συναισθήματα, ακόμη περισσότερο από το να μειώσουν τα αρνητικά συμπτώματα.
Μια νέα μελέτη στο περιοδικό JAMA Network Open από τους ψυχολόγους του SMU Alicia E. Meuret και Thomas Ritz, μαζί με τη Michelle G. Craske από το UCLA, υποστηρίζει ότι η άμεση στόχευση των θετικών συναισθημάτων μπορεί να αποτελεί αποτελεσματικότερη θεραπευτική στρατηγική.
Η εργασία συγκεντρώνει πάνω από μία δεκαετία κλινικών δοκιμών πάνω στη Θεραπεία Θετικού Συναισθήματος (Positive Affect Treatment – PAT), μια ψυχοθεραπεία 15 συνεδριών σχεδιασμένη να βοηθήσει στην αποκατάσταση της χαράς, του σκοπού, των κινήτρων και της ευαισθησίας στην ανταμοιβή.
«Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να νιώθεις αβοήθητος και στο να νιώθεις απελπισμένος», δήλωσε η Meuret, η οποία διευθύνει το Κέντρο Έρευνας Άγχους και Κατάθλιψης στο SMU.
«Όταν νιώθεις αβοήθητος, εξακολουθείς να έχεις τη θέληση και την επιθυμία να αλλάξεις τα πράγματα. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν απελπισμένοι, δεν πιστεύουν ότι κάτι θα αλλάξει. Αυτό μπορεί να είναι η εικόνα της ανηδονίας, και η αφαίρεση των αρνητικών συναισθημάτων δεν το διορθώνει.»
Στόχευση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου
Η PAT δημιουργήθηκε ώστε να δρα άμεσα στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, το οποίο βοηθά τους ανθρώπους να προσβλέπουν σε θετικές εμπειρίες, να νιώθουν ευχαρίστηση από αυτές και να μαθαίνουν από ανταποδοτικά γεγονότα.
Η θεραπεία επιδιώκει να επανεκπαιδεύσει αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως το «θετικό σύστημα» του εγκεφάλου, μέσω ασκήσεων που επανασυνδέουν τους ασθενείς με δραστηριότητες που προσφέρουν ανταμοιβή, μετατοπίζουν την προσοχή προς θετικές εμπειρίες και ενισχύουν συνήθειες όπως η ευγνωμοσύνη, η απόλαυση της στιγμής και η καλοσύνη προς τους άλλους.
Σε αντίθεση με πολλές συμβατικές θεραπείες, οι οποίες επικεντρώνονται άμεσα στα αρνητικά συναισθήματα, η PAT λειτουργεί αποκλειστικά μέσω του θετικού συναισθήματος.
Αυτό καθιστά τα ευρήματα ιδιαίτερα αξιοσημείωτα: οι ασθενείς παρουσίασαν βελτίωση τόσο σε θετικούς όσο και σε αρνητικούς δείκτες, παρότι η θεραπεία δεν στόχευε άμεσα την αρνητικότητα.
Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή με 98 ενήλικες που παρουσίαζαν σοβαρή ανηδονία, κατάθλιψη και άγχος, η PAT οδήγησε σε μεγαλύτερες βελτιώσεις στη συνολική κλινική κατάσταση σε σύγκριση με μια συμβατική θεραπεία που επικεντρωνόταν στο αρνητικό συναίσθημα. Το πλεονέκτημα αυτό παρέμεινε και κατά την παρακολούθηση έναν μήνα αργότερα.
Οι ασθενείς εμφάνισαν επίσης σημαντική μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι αλλαγές στην επεξεργασία της ανταμοιβής και της απειλής ήταν καθοριστικές για αυτές τις βελτιώσεις.
Μείωση βασικών παραγόντων κινδύνου
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η βελτίωση της διαταραγμένης επεξεργασίας ανταμοιβής είναι σημαντική για τη μείωση βασικών παραγόντων κινδύνου στην κατάθλιψη και το άγχος, όπως η αυτοκτονικότητα και οι υποτροπές.
«Δεν αρκεί να αφαιρέσεις το κακό», είπε η Meuret. «Η θεραπεία πρέπει να ρωτά: Είναι αυτή η δραστηριότητα σημαντική για εσένα; Θα σου προσφέρει χαρά ή αίσθηση επίτευξης; Δημιουργεί σύνδεση;»
Η μελέτη χρησιμοποίησε εννέα μετρήσεις για την παρακολούθηση αλλαγών στην ευαισθησία στην ανταμοιβή σε τρεις τομείς: την προσδοκία και τα κίνητρα για ανταμοιβή, την αντίδραση μετά τη λήψη ανταμοιβής και τη μάθηση μέσω ανταμοιβής.
Περιλάμβανε επίσης πέντε μετρήσεις επεξεργασίας απειλής, βασισμένες σε αυτοαναφορές, συμπεριφορικές δοκιμασίες και φυσιολογικές αξιολογήσεις.
Έξι από τις επτά αυτοαναφερόμενες μετρήσεις ανταμοιβής και απειλής βοήθησαν στην εξήγηση των κλινικών αποτελεσμάτων. Οι συμπεριφορικές και φυσιολογικές μετρήσεις δεν έδειξαν το ίδιο αποτέλεσμα.
www.bankingnews.gr
Η ανηδονία επηρεάζει σχεδόν το 90% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη. Συνδέεται με πιο μακροχρόνια και σοβαρότερη νόσο, δυσκολεύει την ανάρρωση και αποτελεί σημαντικό προγνωστικό παράγοντα αυτοκτονικής συμπεριφοράς.
Εμφανίζεται επίσης σε αγχώδεις διαταραχές, στη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), στις διαταραχές χρήσης ουσιών και στη σχιζοφρένεια, ωστόσο οι περισσότερες καθιερωμένες θεραπείες δεν την αντιμετωπίζουν άμεσα.
Για δεκαετίες, η θεραπεία της κατάθλιψης επικεντρωνόταν κυρίως στη μείωση των αρνητικών συναισθημάτων, αφήνοντας σε μεγάλο βαθμό παραμελημένη την απώλεια των θετικών συναισθημάτων.
Ωστόσο, πολλοί ασθενείς δηλώνουν ότι ο βασικός τους στόχος είναι να ανακτήσουν θετικά συναισθήματα, ακόμη περισσότερο από το να μειώσουν τα αρνητικά συμπτώματα.
Μια νέα μελέτη στο περιοδικό JAMA Network Open από τους ψυχολόγους του SMU Alicia E. Meuret και Thomas Ritz, μαζί με τη Michelle G. Craske από το UCLA, υποστηρίζει ότι η άμεση στόχευση των θετικών συναισθημάτων μπορεί να αποτελεί αποτελεσματικότερη θεραπευτική στρατηγική.
Η εργασία συγκεντρώνει πάνω από μία δεκαετία κλινικών δοκιμών πάνω στη Θεραπεία Θετικού Συναισθήματος (Positive Affect Treatment – PAT), μια ψυχοθεραπεία 15 συνεδριών σχεδιασμένη να βοηθήσει στην αποκατάσταση της χαράς, του σκοπού, των κινήτρων και της ευαισθησίας στην ανταμοιβή.
«Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να νιώθεις αβοήθητος και στο να νιώθεις απελπισμένος», δήλωσε η Meuret, η οποία διευθύνει το Κέντρο Έρευνας Άγχους και Κατάθλιψης στο SMU.
«Όταν νιώθεις αβοήθητος, εξακολουθείς να έχεις τη θέληση και την επιθυμία να αλλάξεις τα πράγματα. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν απελπισμένοι, δεν πιστεύουν ότι κάτι θα αλλάξει. Αυτό μπορεί να είναι η εικόνα της ανηδονίας, και η αφαίρεση των αρνητικών συναισθημάτων δεν το διορθώνει.»
Στόχευση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου
Η PAT δημιουργήθηκε ώστε να δρα άμεσα στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, το οποίο βοηθά τους ανθρώπους να προσβλέπουν σε θετικές εμπειρίες, να νιώθουν ευχαρίστηση από αυτές και να μαθαίνουν από ανταποδοτικά γεγονότα.
Η θεραπεία επιδιώκει να επανεκπαιδεύσει αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως το «θετικό σύστημα» του εγκεφάλου, μέσω ασκήσεων που επανασυνδέουν τους ασθενείς με δραστηριότητες που προσφέρουν ανταμοιβή, μετατοπίζουν την προσοχή προς θετικές εμπειρίες και ενισχύουν συνήθειες όπως η ευγνωμοσύνη, η απόλαυση της στιγμής και η καλοσύνη προς τους άλλους.
Σε αντίθεση με πολλές συμβατικές θεραπείες, οι οποίες επικεντρώνονται άμεσα στα αρνητικά συναισθήματα, η PAT λειτουργεί αποκλειστικά μέσω του θετικού συναισθήματος.
Αυτό καθιστά τα ευρήματα ιδιαίτερα αξιοσημείωτα: οι ασθενείς παρουσίασαν βελτίωση τόσο σε θετικούς όσο και σε αρνητικούς δείκτες, παρότι η θεραπεία δεν στόχευε άμεσα την αρνητικότητα.
Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή με 98 ενήλικες που παρουσίαζαν σοβαρή ανηδονία, κατάθλιψη και άγχος, η PAT οδήγησε σε μεγαλύτερες βελτιώσεις στη συνολική κλινική κατάσταση σε σύγκριση με μια συμβατική θεραπεία που επικεντρωνόταν στο αρνητικό συναίσθημα. Το πλεονέκτημα αυτό παρέμεινε και κατά την παρακολούθηση έναν μήνα αργότερα.
Οι ασθενείς εμφάνισαν επίσης σημαντική μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι αλλαγές στην επεξεργασία της ανταμοιβής και της απειλής ήταν καθοριστικές για αυτές τις βελτιώσεις.
Μείωση βασικών παραγόντων κινδύνου
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η βελτίωση της διαταραγμένης επεξεργασίας ανταμοιβής είναι σημαντική για τη μείωση βασικών παραγόντων κινδύνου στην κατάθλιψη και το άγχος, όπως η αυτοκτονικότητα και οι υποτροπές.
«Δεν αρκεί να αφαιρέσεις το κακό», είπε η Meuret. «Η θεραπεία πρέπει να ρωτά: Είναι αυτή η δραστηριότητα σημαντική για εσένα; Θα σου προσφέρει χαρά ή αίσθηση επίτευξης; Δημιουργεί σύνδεση;»
Η μελέτη χρησιμοποίησε εννέα μετρήσεις για την παρακολούθηση αλλαγών στην ευαισθησία στην ανταμοιβή σε τρεις τομείς: την προσδοκία και τα κίνητρα για ανταμοιβή, την αντίδραση μετά τη λήψη ανταμοιβής και τη μάθηση μέσω ανταμοιβής.
Περιλάμβανε επίσης πέντε μετρήσεις επεξεργασίας απειλής, βασισμένες σε αυτοαναφορές, συμπεριφορικές δοκιμασίες και φυσιολογικές αξιολογήσεις.
Έξι από τις επτά αυτοαναφερόμενες μετρήσεις ανταμοιβής και απειλής βοήθησαν στην εξήγηση των κλινικών αποτελεσμάτων. Οι συμπεριφορικές και φυσιολογικές μετρήσεις δεν έδειξαν το ίδιο αποτέλεσμα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών