Σκάνδαλο - 3,2 δισ. ευρώ νέες καταθέσεις σε έναν μήνα, έναντι μόλις 478 εκατ. ευρώ καθαρής νέας χρηματοδότησης προς τον ιδιωτικό τομέα. Η αντίφαση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος συναντά τη μεγάλη ευρωπαϊκή προσπάθεια να μετακινηθούν οι αποταμιεύσεις από τους λογαριασμούς προς επενδύσεις - Γιατί το σχέδιο των Βρυξελλών μπορεί να οδηγήσει σε... μετανάστευση τις ελληνικές καταθέσεις
Υπάρχει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα: Οι ελληνικές τράπεζες συνεχίζουν να βλέπουν τις καταθέσεις να αυξάνονται με πολύ ταχύτερο ρυθμό από την καθαρή πιστωτική ροή προς την οικονομία.
Τα νούμερα καταγράφουν την εικόνα: Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Αύγουστο αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την αντίφαση: οι συνολικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 3,197 δισ. ευρώ σε έναν μήνα, ενώ η συνολική καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης προς την εγχώρια οικονομία ήταν αρνητική κατά 38 εκατ. ευρώ.
Στον ιδιωτικό τομέα η εικόνα είναι διαφορετική, αλλά το χάσμα παραμένει μεγάλο.
Οι ιδιωτικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 2,965 δισ. ευρώ, ενώ η καθαρή ροή πιστώσεων προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν 478 εκατ. ευρώ.
Με άλλα λόγια, η μηνιαία αύξηση των ιδιωτικών καταθέσεων ήταν περίπου 6,2 φορές μεγαλύτερη από την καθαρή νέα χρηματοδότηση προς τον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι γενικά οι τράπεζες «δεν δανείζουν».
Η ετήσια αύξηση της πιστωτικής επέκτασης προς τον ιδιωτικό τομέα διαμορφώθηκε στο 7,1% τον Αύγουστο, από 6,8% τον Ιούλιο. Στις επιχειρήσεις η ετήσια αύξηση ήταν 9,4%.
Το ζήτημα είναι η σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στον ρυθμό με τον οποίο αυξάνεται η καταθετική βάση και στον ρυθμό με τον οποίο αυτή μετατρέπεται σε νέα καθαρή χρηματοδότηση.
3,2 δισ. ευρώ καταθέσεις σε έναν μήνα
Η εικόνα των καταθέσεων είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των συνολικών καταθέσεων στην Ελλάδα ανέβηκε στο 9,3% τον Αύγουστο, από 9% τον Ιούλιο.
Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν κατά 2,965 δισ. ευρώ μέσα στον μήνα, έναντι μείωσης 2,014 δισ. τον Ιούλιο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στις επιχειρήσεις.
Οι εταιρικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 2,380 δισ. ευρώ τον Αύγουστο, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης να φτάνει το 25,2%, από 23,1% τον Ιούλιο.
Ειδικά οι καταθέσεις των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων αυξήθηκαν κατά 2,393 δισ. ευρώ μέσα σε έναν μήνα.
Στα νοικοκυριά η εικόνα είναι πιο ήπια, αλλά επίσης θετική: οι καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 585 εκατ. ευρώ τον Αύγουστο και ο ετήσιος ρυθμός αύξησης διαμορφώθηκε στο 3,6%.
Άρα, το μεγαλύτερο μέρος της μεγάλης μηνιαίας αύξησης των ιδιωτικών καταθέσεων προήλθε από τις επιχειρήσεις.
Ποια είναι η καταθετική βάση των ελληνικών τραπεζών
Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνο η μηνιαία μεταβολή, αλλά και το απόθεμα.
Τον Φεβρουάριο του 2026 οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα στις ελληνικές τράπεζες ανέρχονταν σε 207,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 154,2 δισ. ευρώ αφορούσαν νοικοκυριά.
Με βάση τις καθαρές ροές που δημοσίευσε στη συνέχεια η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο Μαρτίου - Αυγούστου, η καταθετική βάση του ιδιωτικού τομέα κινείται πλέον στην περιοχή των 224 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για προσεγγιστικό μέγεθος, επειδή οι καθαρές ροές και η μεταβολή του υπολοίπου μπορεί να διαφέρουν ελαφρά λόγω αναταξινομήσεων και συναλλαγματικών αποτιμήσεων.
Η τάξη μεγέθους είναι σημαντική: σημαίνει ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή μετατόπιση αποταμιεύσεων από τραπεζικούς λογαριασμούς προς αμοιβαία κεφάλαια, ομόλογα, επενδυτικούς λογαριασμούς ή άλλες πανευρωπαϊκές λύσεις μπορεί να μεταφραστεί σε δισεκατομμύρια ευρώ και να επηρεάσει τον ανταγωνισμό για τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών.
Η άλλη πλευρά: η πιστωτική ροή
Την ίδια στιγμή, η καθαρή πιστωτική ροή δεν ακολουθεί στον ίδιο βαθμό.
Η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα ήταν θετική κατά 478 εκατ. τον Αύγουστο, μετά από αρνητική ροή 2,522 δισ. ευρώ τον Ιούλιο.
Στις επιχειρήσεις η καθαρή ροή ήταν 508 εκατ.
Όμως πίσω από αυτό το ποσό υπάρχει μια σημαντική διαφοροποίηση.
Η καθαρή ροή προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις ήταν μόλις 34 εκατ. ευρώ τον Αύγουστο, ενώ οι καταθέσεις των ίδιων επιχειρήσεων αυξήθηκαν κατά 2,393 δισ. ευρώ
Δεν πρόκειται για σχέση «ένα ευρώ κατάθεσης ίσον ένα ευρώ δανείου» — οι τράπεζες δεν μετατρέπουν μηχανικά τις καταθέσεις σε δάνεια. Η πιστωτική επέκταση επηρεάζεται από τη ζήτηση για δάνεια, την πιστοληπτική αξιολόγηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, το κόστος και τη διαθεσιμότητα κεφαλαίου, τη ρευστότητα, το ρίσκο και τις εποπτικές απαιτήσεις.
Παρόλα αυτά, το χάσμα των μηνιαίων ροών είναι ένα σημαντικό «σήμα» για το πώς λειτουργεί σήμερα το ελληνικό τραπεζικό μοντέλο - ενώ η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί με τη σύσφιξη των πιστωτικών συνθηκών και την άνοδο των επιτοκίων από την ΕΚΤ.
Και εδώ μπαίνουν τα 10 τρισ. των Βρυξελλών...
Την ίδια στιγμή που οι ελληνικές τράπεζες αυξάνουν την καταθετική τους βάση, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων των νοικοκυριών στην Ευρώπη βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η λογική της Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union) είναι να διοχετευθεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων προς επενδύσεις και επιχειρήσεις στην Ευρώπη.
Το μέγεθος είναι τεράστιο.
Η περίφημη έκθεση Draghi εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται επιπλέον 750-800 δισ. ευρώ επενδύσεων κάθε χρόνο έως το 2030, για την ψηφιοποίηση, την ενέργεια, τις υποδομές και άλλες στρατηγικές ανάγκες.
Την ίδια στιγμή, το δημόσιο χρέος περιορίζει την ικανότητα των κυβερνήσεων να καλύψουν μόνες τους αυτές τις κεφαλαιακές ανάγκες.
Η απάντηση των Βρυξελλών είναι επομένως να προσπαθήσουν να ενεργοποιήσουν περισσότερο το ιδιωτικό κεφάλαιο.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι προτεινόμενες παρεμβάσεις μπορούν να ξεκλειδώσουν έως και 470 δισ. πρόσθετων επενδύσεων.
Δεν μιλάμε μόνο για 10 τρισ. ευρώ - Οι Ευρωπαίοι επενδύουν στη Wall...
Νέα ανάλυση της ΕΚΤ, όπως δημοσιεύθηκε από το Euronews, δείχνει ότι τα νοικοκυριά της ευρωζώνης είχαν σχεδόν 10 τρισ. ευρώ σε τραπεζικές καταθέσεις τον Μάιο του 2026.
Περίπου το ένα τρίτο των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών της ευρωζώνης βρίσκεται σε καταθέσεις, έναντι μόλις 11% στις ΗΠΑ.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: περίπου 80% των νοικοκυριών της ευρωζώνης δεν κατέχουν μετοχές, ομόλογα ή επενδυτικά κεφάλαια.
Αυτό εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες βλέπουν τις καταθέσεις όχι μόνο ως τραπεζική χρηματοδότηση, αλλά και ως δυνητική πηγή επενδυτικού κεφαλαίου.
Η Ευρώπη ήδη χρηματοδοτεί την Αμερική
Το πρόβλημα που περιγράφει η ΕΚΤ δεν είναι μόνο ότι τα χρήματα παραμένουν σε καταθέσεις.
Είναι και ότι ένα μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων καταλήγει να χρηματοδοτεί επιχειρήσεις εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, τα νοικοκυριά της ευρωζώνης κατέχουν περίπου 440 δισ. ευρώ σε αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, μεταξύ άλλων σε εταιρείες όπως η Nvidia και η Alphabet.
Έτσι δημιουργείται το παράδοξο που θέλει να αντιμετωπίσει η Savings and Investments Union: η Ευρώπη έχει αποταμιεύσεις, αλλά μεγάλο μέρος του κεφαλαίου είτε παραμένει σε χαμηλότερης απόδοσης καταθέσεις είτε κατευθύνεται σε αγορές εκτός Ευρώπης.
Η μεγάλη άνοδος των επιτοκίων από την ΕΚΤ άλλαξε και την αξία των καταθέσεων
Η συζήτηση για τις καταθέσεις δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη νομισματική πολιτική. Η ΕΚΤ πραγματοποίησε από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023 δέκα διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων.
Οι νέες πιστωτικές συνθήκες
Το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ ανέβηκε από -0,50% σε 4,00%, δηλαδή κατά 450 μονάδες βάσης.
Το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης έφτασε αντίστοιχα στο 4,50%.
Η άνοδος αυτή αύξησε θεαματικά την απόδοση που μπορούσαν να εξασφαλίζουν οι τράπεζες από την πλεονάζουσα ρευστότητά τους και διεύρυνε τη συζήτηση για το πόσο γρήγορα και σε ποιο βαθμό περνούν τα υψηλότερα επιτόκια στους καταθέτες. Παράλληλα, έκανε τις προθεσμιακές καταθέσεις και γενικότερα τα προϊόντα αποταμίευσης περισσότερο ανταγωνιστικά σε σχέση με την περίοδο των μηδενικών και αρνητικών επιτοκίων.
Στη συνέχεια η ΕΚΤ πέρασε σε κύκλο μειώσεων, όμως η μεταβολή των τελευταίων ετών έχει ήδη αλλάξει τη συμπεριφορά τραπεζών και αποταμιευτών.
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ διαμορφώθηκε στο 2,50%, το επιτόκιο κύριας αναχρηματοδότησης στο 2,65% και το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης στο 2,90%. Άρα, ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση από το υψηλό του 2023, το κόστος του χρήματος παραμένει πολύ υψηλότερο από την εποχή των αρνητικών επιτοκίων.
Για τις ελληνικές τράπεζες αυτό έχει διπλή σημασία: από τη μία πλευρά οι καταθέσεις παραμένουν μια σχετικά σταθερή πηγή χρηματοδότησης• από την άλλη, όσο οι αποταμιευτές έχουν περισσότερες εναλλακτικές και καλύτερη εικόνα των διαθέσιμων αποδόσεων, τόσο αυξάνεται η πίεση στις τράπεζες να προσφέρουν ανταγωνιστικότερη τιμολόγηση για να διατηρήσουν αυτή τη βάση.
Η Ενωση Αποταμιεύσεων δεν αποτελεί μηχανισμό υποχρεωτικής μεταφοράς τραπεζικών καταθέσεων: Η αλλαγή είναι περισσότερο ανταγωνιστική και διαρθωτική.
Εάν δημιουργηθούν ευκολότερες διαδρομές για τους Ευρωπαίους αποταμιευτές προς επενδυτικούς λογαριασμούς, αμοιβαία κεφάλαια, συνταξιοδοτικά προϊόντα, μετοχές και ομόλογα, τότε οι τράπεζες θα πρέπει να ανταγωνίζονται όχι μόνο μεταξύ τους για τις καταθέσεις, αλλά και ένα ευρύτερο οικοσύστημα χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Και εάν μειωθούν τα εμπόδια στις διασυνοριακές τραπεζικές υπηρεσίες, ο ανταγωνισμός μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονος.
Το δεύτερο μέτωπο: η Τραπεζική Ενωση
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στη Savings and Investments Union.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνδέουν πλέον την κινητοποίηση των αποταμιεύσεων με την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και την ενοποίηση της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς.
Σε πρόσφατη συνεδρίαση Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών και κεντρικών τραπεζιτών συζητήθηκε η ανάγκη για μεγαλύτερη κλίμακα των ευρωπαϊκών τραπεζών, λιγότερα εμπόδια στις διασυνοριακές τραπεζικές δραστηριότητες και λιγότερη πολιτική παρέμβαση στις τραπεζικές συγχωνεύσεις.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Boris Vujčić υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες συγκρίνονται θετικά με τις αμερικανικές σε ρευστότητα, κεφαλαιοποίηση και κερδοφορία, αλλά υστερούν σε δραστηριότητες όπου το μέγεθος και η κλίμακα έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι Βρυξέλλες θέλουν μια αγορά στην οποία το κεφάλαιο θα κινείται ευκολότερα και οι τράπεζες θα μπορούν να αναπτύσσονται πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Τι σημαίνει αυτό για τις ελληνικές τράπεζες;
Η Ελλάδα έχει ένα τραπεζικό σύστημα όπου οι καταθέσεις παραμένουν κρίσιμο κομμάτι της χρηματοδοτικής βάσης.
Οι καταθέσεις αποτελούν περίπου το 90% των συνολικών υποχρεώσεων/χρηματοδοτικής βάσης των ελληνικών τραπεζών, γεγονός που καταδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο τους στη χρηματοδότηση του τραπεζικού συστήματος
Τα 4 σημεία ευπάθειας των ελληνικών τραπεζών
Αυτό είναι πλεονέκτημα όσο οι καταθέσεις παραμένουν σταθερές και αυξάνονται.
Δημιουργεί όμως και μια δυνητική ευπάθεια εάν η ευρωπαϊκή αγορά αρχίσει να προσφέρει στους Έλληνες αποταμιευτές περισσότερες και ευκολότερα προσβάσιμες εναλλακτικές.
1. Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η αύξηση του ανταγωνισμού για τις καταθέσεις.
2. Το δεύτερο είναι η πίεση στο κόστος χρηματοδότησης. Εάν οι τράπεζες χρειαστεί να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να κρατήσουν τις καταθέσεις, το κόστος των καταθετικών τους πόρων αυξάνεται.
3. Το τρίτο είναι η μετατόπιση μέρους των αποταμιεύσεων από απλούς λογαριασμούς σε επενδυτικά προϊόντα.
Αυτό μπορεί να μειώσει τη σχετική σημασία των καταθέσεων ως πηγής χρηματοδότησης.
4. Και το τέταρτο είναι η είσοδος μεγαλύτερου ευρωπαϊκού ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά, εφόσον προχωρήσει ουσιαστικά η διασυνοριακή ενοποίηση των τραπεζικών υπηρεσιών.
Δεν σημαίνει ότι αυτά θα συμβούν αυτόματα ή ότι οι ελληνικές τράπεζες θα χάσουν μαζικά καταθέσεις.
Σημαίνει ότι το σημερινό περιβάλλον, όπου οι καταθέσεις αυξάνονται γρήγορα και αποτελούν βασικό πυλώνα χρηματοδότησης, μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστικό.
Η μεγάλη αλλαγή που επιχειρείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι επομένως η μετάβαση από ένα μοντέλο όπου ο αποταμιευτής αφήνει τα χρήματά του στην τράπεζα σε ένα μοντέλο όπου περισσότερα χρήματα μπορούν να κινηθούν μέσα στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων.
Το μεγάλο στοίχημα το εγχώριο πιστωτικό συστήμα
Για τις ελληνικές τράπεζες, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες καταθέσεις θα έχουν.
Είναι πόσο από το νέο ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό οικοσύστημα θα μπορέσουν να διατηρήσουν μέσα στις ίδιες τις τράπεζες και πόσο θα διοχετευθεί σε άλλες επενδυτικές πλατφόρμες και αγορές.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για τις ελληνικές τράπεζες: όχι απλώς να συγκεντρώνουν καταθέσεις, αλλά να μπορούν να τις μετατρέπουν σε ανταγωνιστική χρηματοδότηση της οικονομίας, πριν η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά δημιουργήσει περισσότερες εναλλακτικές για τον ίδιο τον καταθέτη.
Θοδωρής Δεληγιάννης
www.bankingnews.gr
Τα νούμερα καταγράφουν την εικόνα: Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Αύγουστο αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την αντίφαση: οι συνολικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 3,197 δισ. ευρώ σε έναν μήνα, ενώ η συνολική καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης προς την εγχώρια οικονομία ήταν αρνητική κατά 38 εκατ. ευρώ.
Στον ιδιωτικό τομέα η εικόνα είναι διαφορετική, αλλά το χάσμα παραμένει μεγάλο.
Οι ιδιωτικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 2,965 δισ. ευρώ, ενώ η καθαρή ροή πιστώσεων προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν 478 εκατ. ευρώ.
Με άλλα λόγια, η μηνιαία αύξηση των ιδιωτικών καταθέσεων ήταν περίπου 6,2 φορές μεγαλύτερη από την καθαρή νέα χρηματοδότηση προς τον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι γενικά οι τράπεζες «δεν δανείζουν».
Η ετήσια αύξηση της πιστωτικής επέκτασης προς τον ιδιωτικό τομέα διαμορφώθηκε στο 7,1% τον Αύγουστο, από 6,8% τον Ιούλιο. Στις επιχειρήσεις η ετήσια αύξηση ήταν 9,4%.
Το ζήτημα είναι η σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στον ρυθμό με τον οποίο αυξάνεται η καταθετική βάση και στον ρυθμό με τον οποίο αυτή μετατρέπεται σε νέα καθαρή χρηματοδότηση.
3,2 δισ. ευρώ καταθέσεις σε έναν μήνα
Η εικόνα των καταθέσεων είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των συνολικών καταθέσεων στην Ελλάδα ανέβηκε στο 9,3% τον Αύγουστο, από 9% τον Ιούλιο.
Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν κατά 2,965 δισ. ευρώ μέσα στον μήνα, έναντι μείωσης 2,014 δισ. τον Ιούλιο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στις επιχειρήσεις.
Οι εταιρικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 2,380 δισ. ευρώ τον Αύγουστο, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης να φτάνει το 25,2%, από 23,1% τον Ιούλιο.
Ειδικά οι καταθέσεις των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων αυξήθηκαν κατά 2,393 δισ. ευρώ μέσα σε έναν μήνα.
Στα νοικοκυριά η εικόνα είναι πιο ήπια, αλλά επίσης θετική: οι καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 585 εκατ. ευρώ τον Αύγουστο και ο ετήσιος ρυθμός αύξησης διαμορφώθηκε στο 3,6%.
Άρα, το μεγαλύτερο μέρος της μεγάλης μηνιαίας αύξησης των ιδιωτικών καταθέσεων προήλθε από τις επιχειρήσεις.
Ποια είναι η καταθετική βάση των ελληνικών τραπεζών
Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνο η μηνιαία μεταβολή, αλλά και το απόθεμα.
Τον Φεβρουάριο του 2026 οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα στις ελληνικές τράπεζες ανέρχονταν σε 207,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 154,2 δισ. ευρώ αφορούσαν νοικοκυριά.
Με βάση τις καθαρές ροές που δημοσίευσε στη συνέχεια η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο Μαρτίου - Αυγούστου, η καταθετική βάση του ιδιωτικού τομέα κινείται πλέον στην περιοχή των 224 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για προσεγγιστικό μέγεθος, επειδή οι καθαρές ροές και η μεταβολή του υπολοίπου μπορεί να διαφέρουν ελαφρά λόγω αναταξινομήσεων και συναλλαγματικών αποτιμήσεων.
Η τάξη μεγέθους είναι σημαντική: σημαίνει ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή μετατόπιση αποταμιεύσεων από τραπεζικούς λογαριασμούς προς αμοιβαία κεφάλαια, ομόλογα, επενδυτικούς λογαριασμούς ή άλλες πανευρωπαϊκές λύσεις μπορεί να μεταφραστεί σε δισεκατομμύρια ευρώ και να επηρεάσει τον ανταγωνισμό για τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών.
Η άλλη πλευρά: η πιστωτική ροή
Την ίδια στιγμή, η καθαρή πιστωτική ροή δεν ακολουθεί στον ίδιο βαθμό.
Η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα ήταν θετική κατά 478 εκατ. τον Αύγουστο, μετά από αρνητική ροή 2,522 δισ. ευρώ τον Ιούλιο.
Στις επιχειρήσεις η καθαρή ροή ήταν 508 εκατ.
Όμως πίσω από αυτό το ποσό υπάρχει μια σημαντική διαφοροποίηση.
Η καθαρή ροή προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις ήταν μόλις 34 εκατ. ευρώ τον Αύγουστο, ενώ οι καταθέσεις των ίδιων επιχειρήσεων αυξήθηκαν κατά 2,393 δισ. ευρώ
Δεν πρόκειται για σχέση «ένα ευρώ κατάθεσης ίσον ένα ευρώ δανείου» — οι τράπεζες δεν μετατρέπουν μηχανικά τις καταθέσεις σε δάνεια. Η πιστωτική επέκταση επηρεάζεται από τη ζήτηση για δάνεια, την πιστοληπτική αξιολόγηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, το κόστος και τη διαθεσιμότητα κεφαλαίου, τη ρευστότητα, το ρίσκο και τις εποπτικές απαιτήσεις.
Παρόλα αυτά, το χάσμα των μηνιαίων ροών είναι ένα σημαντικό «σήμα» για το πώς λειτουργεί σήμερα το ελληνικό τραπεζικό μοντέλο - ενώ η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί με τη σύσφιξη των πιστωτικών συνθηκών και την άνοδο των επιτοκίων από την ΕΚΤ.
Και εδώ μπαίνουν τα 10 τρισ. των Βρυξελλών...
Την ίδια στιγμή που οι ελληνικές τράπεζες αυξάνουν την καταθετική τους βάση, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων των νοικοκυριών στην Ευρώπη βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η λογική της Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union) είναι να διοχετευθεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων προς επενδύσεις και επιχειρήσεις στην Ευρώπη.
Το μέγεθος είναι τεράστιο.
Η περίφημη έκθεση Draghi εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται επιπλέον 750-800 δισ. ευρώ επενδύσεων κάθε χρόνο έως το 2030, για την ψηφιοποίηση, την ενέργεια, τις υποδομές και άλλες στρατηγικές ανάγκες.
Την ίδια στιγμή, το δημόσιο χρέος περιορίζει την ικανότητα των κυβερνήσεων να καλύψουν μόνες τους αυτές τις κεφαλαιακές ανάγκες.
Η απάντηση των Βρυξελλών είναι επομένως να προσπαθήσουν να ενεργοποιήσουν περισσότερο το ιδιωτικό κεφάλαιο.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι προτεινόμενες παρεμβάσεις μπορούν να ξεκλειδώσουν έως και 470 δισ. πρόσθετων επενδύσεων.
Δεν μιλάμε μόνο για 10 τρισ. ευρώ - Οι Ευρωπαίοι επενδύουν στη Wall...
Νέα ανάλυση της ΕΚΤ, όπως δημοσιεύθηκε από το Euronews, δείχνει ότι τα νοικοκυριά της ευρωζώνης είχαν σχεδόν 10 τρισ. ευρώ σε τραπεζικές καταθέσεις τον Μάιο του 2026.
Περίπου το ένα τρίτο των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών της ευρωζώνης βρίσκεται σε καταθέσεις, έναντι μόλις 11% στις ΗΠΑ.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: περίπου 80% των νοικοκυριών της ευρωζώνης δεν κατέχουν μετοχές, ομόλογα ή επενδυτικά κεφάλαια.
Αυτό εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες βλέπουν τις καταθέσεις όχι μόνο ως τραπεζική χρηματοδότηση, αλλά και ως δυνητική πηγή επενδυτικού κεφαλαίου.
Η Ευρώπη ήδη χρηματοδοτεί την Αμερική
Το πρόβλημα που περιγράφει η ΕΚΤ δεν είναι μόνο ότι τα χρήματα παραμένουν σε καταθέσεις.
Είναι και ότι ένα μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων καταλήγει να χρηματοδοτεί επιχειρήσεις εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, τα νοικοκυριά της ευρωζώνης κατέχουν περίπου 440 δισ. ευρώ σε αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, μεταξύ άλλων σε εταιρείες όπως η Nvidia και η Alphabet.
Έτσι δημιουργείται το παράδοξο που θέλει να αντιμετωπίσει η Savings and Investments Union: η Ευρώπη έχει αποταμιεύσεις, αλλά μεγάλο μέρος του κεφαλαίου είτε παραμένει σε χαμηλότερης απόδοσης καταθέσεις είτε κατευθύνεται σε αγορές εκτός Ευρώπης.
Η μεγάλη άνοδος των επιτοκίων από την ΕΚΤ άλλαξε και την αξία των καταθέσεων
Η συζήτηση για τις καταθέσεις δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη νομισματική πολιτική. Η ΕΚΤ πραγματοποίησε από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023 δέκα διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων.
Οι νέες πιστωτικές συνθήκες
Το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ ανέβηκε από -0,50% σε 4,00%, δηλαδή κατά 450 μονάδες βάσης.
Το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης έφτασε αντίστοιχα στο 4,50%.
Η άνοδος αυτή αύξησε θεαματικά την απόδοση που μπορούσαν να εξασφαλίζουν οι τράπεζες από την πλεονάζουσα ρευστότητά τους και διεύρυνε τη συζήτηση για το πόσο γρήγορα και σε ποιο βαθμό περνούν τα υψηλότερα επιτόκια στους καταθέτες. Παράλληλα, έκανε τις προθεσμιακές καταθέσεις και γενικότερα τα προϊόντα αποταμίευσης περισσότερο ανταγωνιστικά σε σχέση με την περίοδο των μηδενικών και αρνητικών επιτοκίων.
Στη συνέχεια η ΕΚΤ πέρασε σε κύκλο μειώσεων, όμως η μεταβολή των τελευταίων ετών έχει ήδη αλλάξει τη συμπεριφορά τραπεζών και αποταμιευτών.
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ διαμορφώθηκε στο 2,50%, το επιτόκιο κύριας αναχρηματοδότησης στο 2,65% και το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης στο 2,90%. Άρα, ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση από το υψηλό του 2023, το κόστος του χρήματος παραμένει πολύ υψηλότερο από την εποχή των αρνητικών επιτοκίων.
Για τις ελληνικές τράπεζες αυτό έχει διπλή σημασία: από τη μία πλευρά οι καταθέσεις παραμένουν μια σχετικά σταθερή πηγή χρηματοδότησης• από την άλλη, όσο οι αποταμιευτές έχουν περισσότερες εναλλακτικές και καλύτερη εικόνα των διαθέσιμων αποδόσεων, τόσο αυξάνεται η πίεση στις τράπεζες να προσφέρουν ανταγωνιστικότερη τιμολόγηση για να διατηρήσουν αυτή τη βάση.
Η Ενωση Αποταμιεύσεων δεν αποτελεί μηχανισμό υποχρεωτικής μεταφοράς τραπεζικών καταθέσεων: Η αλλαγή είναι περισσότερο ανταγωνιστική και διαρθωτική.
Εάν δημιουργηθούν ευκολότερες διαδρομές για τους Ευρωπαίους αποταμιευτές προς επενδυτικούς λογαριασμούς, αμοιβαία κεφάλαια, συνταξιοδοτικά προϊόντα, μετοχές και ομόλογα, τότε οι τράπεζες θα πρέπει να ανταγωνίζονται όχι μόνο μεταξύ τους για τις καταθέσεις, αλλά και ένα ευρύτερο οικοσύστημα χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Και εάν μειωθούν τα εμπόδια στις διασυνοριακές τραπεζικές υπηρεσίες, ο ανταγωνισμός μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονος.
Το δεύτερο μέτωπο: η Τραπεζική Ενωση
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στη Savings and Investments Union.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνδέουν πλέον την κινητοποίηση των αποταμιεύσεων με την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και την ενοποίηση της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς.
Σε πρόσφατη συνεδρίαση Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών και κεντρικών τραπεζιτών συζητήθηκε η ανάγκη για μεγαλύτερη κλίμακα των ευρωπαϊκών τραπεζών, λιγότερα εμπόδια στις διασυνοριακές τραπεζικές δραστηριότητες και λιγότερη πολιτική παρέμβαση στις τραπεζικές συγχωνεύσεις.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Boris Vujčić υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες συγκρίνονται θετικά με τις αμερικανικές σε ρευστότητα, κεφαλαιοποίηση και κερδοφορία, αλλά υστερούν σε δραστηριότητες όπου το μέγεθος και η κλίμακα έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι Βρυξέλλες θέλουν μια αγορά στην οποία το κεφάλαιο θα κινείται ευκολότερα και οι τράπεζες θα μπορούν να αναπτύσσονται πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Τι σημαίνει αυτό για τις ελληνικές τράπεζες;
Η Ελλάδα έχει ένα τραπεζικό σύστημα όπου οι καταθέσεις παραμένουν κρίσιμο κομμάτι της χρηματοδοτικής βάσης.
Οι καταθέσεις αποτελούν περίπου το 90% των συνολικών υποχρεώσεων/χρηματοδοτικής βάσης των ελληνικών τραπεζών, γεγονός που καταδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο τους στη χρηματοδότηση του τραπεζικού συστήματος
Τα 4 σημεία ευπάθειας των ελληνικών τραπεζών
Αυτό είναι πλεονέκτημα όσο οι καταθέσεις παραμένουν σταθερές και αυξάνονται.
Δημιουργεί όμως και μια δυνητική ευπάθεια εάν η ευρωπαϊκή αγορά αρχίσει να προσφέρει στους Έλληνες αποταμιευτές περισσότερες και ευκολότερα προσβάσιμες εναλλακτικές.
1. Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η αύξηση του ανταγωνισμού για τις καταθέσεις.
2. Το δεύτερο είναι η πίεση στο κόστος χρηματοδότησης. Εάν οι τράπεζες χρειαστεί να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να κρατήσουν τις καταθέσεις, το κόστος των καταθετικών τους πόρων αυξάνεται.
3. Το τρίτο είναι η μετατόπιση μέρους των αποταμιεύσεων από απλούς λογαριασμούς σε επενδυτικά προϊόντα.
Αυτό μπορεί να μειώσει τη σχετική σημασία των καταθέσεων ως πηγής χρηματοδότησης.
4. Και το τέταρτο είναι η είσοδος μεγαλύτερου ευρωπαϊκού ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά, εφόσον προχωρήσει ουσιαστικά η διασυνοριακή ενοποίηση των τραπεζικών υπηρεσιών.
Δεν σημαίνει ότι αυτά θα συμβούν αυτόματα ή ότι οι ελληνικές τράπεζες θα χάσουν μαζικά καταθέσεις.
Σημαίνει ότι το σημερινό περιβάλλον, όπου οι καταθέσεις αυξάνονται γρήγορα και αποτελούν βασικό πυλώνα χρηματοδότησης, μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστικό.
Η μεγάλη αλλαγή που επιχειρείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι επομένως η μετάβαση από ένα μοντέλο όπου ο αποταμιευτής αφήνει τα χρήματά του στην τράπεζα σε ένα μοντέλο όπου περισσότερα χρήματα μπορούν να κινηθούν μέσα στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων.
Το μεγάλο στοίχημα το εγχώριο πιστωτικό συστήμα
Για τις ελληνικές τράπεζες, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες καταθέσεις θα έχουν.
Είναι πόσο από το νέο ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό οικοσύστημα θα μπορέσουν να διατηρήσουν μέσα στις ίδιες τις τράπεζες και πόσο θα διοχετευθεί σε άλλες επενδυτικές πλατφόρμες και αγορές.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για τις ελληνικές τράπεζες: όχι απλώς να συγκεντρώνουν καταθέσεις, αλλά να μπορούν να τις μετατρέπουν σε ανταγωνιστική χρηματοδότηση της οικονομίας, πριν η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά δημιουργήσει περισσότερες εναλλακτικές για τον ίδιο τον καταθέτη.
Θοδωρής Δεληγιάννης
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών