Κρίση πανικού στην Ευρώπη - Ρωσία, ΗΠΑ χτίζουν την νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας και σταθερότητας χωρίς ΕΕ, ΝΑΤΟ

Σε κατάσταση ολοκληρωτικής διπλωματικής απομόνωσης και απόλυτου πανικού βρίσκονται οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, παρακολουθώντας τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump να διαμορφώνει την επόμενη μέρα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας απευθείας με το Κρεμλίνο, μετατρέποντας την Ευρωπαϊκή Ένωση σε απλό θεατή των εξελίξεων.
Αιχμή του δόρατος... ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς σε φάση ραγδαίων γεωπολιτικών διεργασιών εισέρχεται το ουκρανικό μέτωπο, με την Ουάσινγκτον να αναλαμβάνει την πρωτοβουλία των κινήσεων και να προετοιμάζει μια ευρεία αρχιτεκτονική ασφαλείας, προκαλώντας αμηχανία και υστερία στους Ευρωπαίους συμμάχους της και στο καθεστώς του Κιέβου.

Μια μεγάλη, συνταρακτική συμφωνία που θα τους ενθουσιάσει όλους! 

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ανακοίνωσε ότι διεξάγει συνεχείς τηλεφωνικές επαφές με τη Μόσχα και το Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι για πρώτη φορά παρατηρείται εκατέρωθεν βούληση για την επίτευξη μιας βιώσιμης λύσης.
Στον απόηχο της συνάντησής του στον Λευκό Οίκο με τον ειδικό απεσταλμένο Kirill Dmitriev, ο Αμερικανός ηγέτης έκανε λόγο για μια «μεγάλη συμφωνία» που θα ξεπερνά τα όρια της Ουκρανίας και θα αφορά το σύνολο της Ευρώπης.

Παράλληλα, ο Jared Kushner αποκάλυψε ότι η αμερικανική πλευρά (με επικεφαλής τον ίδιο και τον Steven Witkoff), επεξεργάζεται ένα νέο πλαίσιο σταθερότητας και ασφάλειας στην Ευρώπη, το οποίο παρακάμπτει τους παραδοσιακούς μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και επιβάλλει απευθείας διαβουλεύσεις Ουάσινγκτον, Μόσχας και Κιέβου.
Το νέο πλαίσιο, προβλέπει: 
- τακτικές διαβουλεύσεις,
- μηχανισμούς ανταλλαγής στρατιωτικών δεδομένων και, 
- μηχανισμούς αποτροπής και μέτρα πρόληψης νέων συγκρούσεων, που λαμβάνουν υπόψη τις ρωσικές ανησυχίες, ακυρώνοντας στην πράξη την απόλυτη κυριαρχία των Βρυξελλών στη λήψη αποφάσεων για την ασφάλεια της ίδιας της ηπείρου.
Μάλιστα, έχουν ήδη πραγματοποιήσει πρώτες επαφές στις Βρυξέλλες με εκπροσώπους του ΝΑΤΟ, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας.

Υστερία στις Βρυξέλλες

Οι ανακοινώσεις αυτές προκάλεσαν κύμα αντιδράσεων στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Δημοσίευμα της Financial Times αποκαλύπτει ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αιφνιδιάστηκαν από τις προτάσεις του Jared Kushner, εκφράζοντας φόβους ότι μια απευθείας συμφωνία Ουάσινγκτον-Μόσχας θα περιθωριοποιήσει την Ευρώπη και θα εξασθενήσει τη θέση του ΝΑΤΟ.
Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Kaja Kallas ξεκαθάρισε ότι οι Βρυξέλλες δεν πρόκειται να διαπραγματευτούν μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας εκτός του υφιστάμενου πλαισίου της Ατλαντικής Συμμαχίας, τονίζοντας ότι καμία ειρηνευτική συμφωνία δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον αγνοεί επιδεικτικά τις εκκλήσεις της.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καγκελάριος της Γερμανίας Friedrich Merz, επιχείρησε να παρέμβει και σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Donald Trump, υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε απόφαση απαιτεί τη συναίνεση όλων των εταίρων του ΝΑΤΟ, επιβεβαιώνοντας ωστόσο, ότι η γερμανική διπλωματία βρίσκεται σε πλήρη αδυναμία να επηρεάσει τις εξελίξεις.
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών αποτυπώνει βεβαίως το μέγεθος του αδιεξόδου.

Οργή στο Κίεβο... Δεν θα υπάρξει δεύτερη Yalta

Σε κατάσταση οργής και πανικού η ουκρανική ηγεσία, απέναντι στην προοπτική μιας ευρύτερης συμφωνίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, απορρίπτει κάθε ιδέα διπλωματικής διευθέτησης που λαμβάνει υπόψη τις γεωπολιτικές πραγματικότητες.
Από την πλευρά του, ο Volodymyr Zelensky σε δηλώσεις του στο CNN χαρακτήρισε «επικίνδυνη» την προοπτική μιας ευρύτερης συμφωνίας πριν από την κατάπαυση των εχθροπραξιών στο πεδίο, απαιτώντας γραπτές και σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας από τους δυτικούς συμμάχους.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Andrii Sybiha εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά των διπλωματικών πρωτοβουλιών, δηλώνοντας ότι η μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν πρέπει να βασίζεται σε συνομιλίες με τη Ρωσία για σφαίρες επηρεασμού.
Υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια απαιτεί προστασία από τη Ρωσία και όχι διαπραγματεύσεις μαζί της για διαχωρισμό επιρροής, ισχυριζόμενος ότι δεν θα υπάρξει δεύτερη Yalta και ζητώντας επίδειξη ευρωπαϊκής ισχύος αντί για ημίμετρα.

Ρωσία προς Ευρώπη: Θα συμμετέχετε, αλλά.... αργότερα, προς το τέλος! - Αποκλεισμός και από το Abu Dhabi

O εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov σε δηλώσεις του άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής των Ευρωπαίων σε κατοπινό στάδιο των συνομιλιών, ενώ τόνισε πως ο Vladimir Putin έχει εγκρίνει τη διεξαγωγή του νέου γύρου τριμερών διαπραγματεύσεων (Ρωσίας, ΗΠΑ, Ουκρανίας) για τις 10-11 Νοεμβρίου στο Abu Dhabi, στις οποίες η ευρωπαϊκή πλευρά παραμένει αποκλεισμένη από τις καθοριστικές  διαπραγματεύσεις ενώ η ρωσική αντιπροσωπεία υπό τον Vladimir Medinsky θα συναντηθεί με αμερικανικούς και ουκρανικούς παράγοντες.

Το Κίεβο προσέρχεται στις συνομιλίες αυτές σε θέση απόλυτης αδυναμίας, αναζητώντας απεγνωσμένα μια «ενεργειακή εκεχειρία» θέμα που θα θέσει πρώτο, για να αποτρέψει την ολοκληρωτική κατάρρευση των υποδομών του, ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και την προετοιμασία μιας πιθανής συνάντησης κορυφής
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν διαθέτουν ούτε καν θέση στο τραπέζι των διαβουλεύσεων.
Η στάση αυτή επιβεβαιώνει ότι τόσο το Κίεβο όσο και οι σύμμαχοί του στις Βρυξέλλες αντιλαμβάνονται πως μετατρέπονται από ρυθμιστικοί παράγοντες σε απλά πιόνια μιας ευρύτερης γεωπολιτικής διευθέτησης μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων.

Η διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων επιστρέφει και λείπει η Ευρώπη

Το ζήτημα είναι πολύ βαθύτερο από το ενδεχόμενο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας για την Ουκρανία.
Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η ευρωπαϊκή ασφάλεια τις επόμενες δεκαετίες, τη σχέση ΗΠΑ–Ρωσίας, τη συνοχή του ΝΑΤΟ και, τελικά, τη θέση της Ευρώπης στο διεθνές σύστημα.
Άρα, το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό: Ποιος θα καθορίσει τους βασικούς όρους της συμφωνίας και ποιος θα κληθεί απλώς να τους αποδεχθεί;
Αυτή η διάκριση βρίσκεται στον πυρήνα του πανικού Ευρώπης και όχι άδικα.

1. Τι σημαίνει πραγματικά «νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας»

Η αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν είναι απλώς μια συμφωνία μη επίθεσης ή μια διευθέτηση συνόρων.
Είναι το σύνολο των θεσμών, των στρατιωτικών ισορροπιών, των διεθνών δεσμεύσεων και των μηχανισμών αποτροπής που καθορίζουν:
- Ποιος εγγυάται την ασφάλεια κάθε ευρωπαϊκού κράτους.
- Πού μπορούν να εγκαθίστανται στρατιωτικές δυνάμεις και οπλικά συστήματα.
- Πώς αντιμετωπίζονται οι απειλές και οι παραβιάσεις συνόρων.
- Ποια κράτη μπορούν να συμμετέχουν σε στρατιωτικές συμμαχίες.
- Πώς αποτρέπεται μια σύγκρουση μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων.

Η σημερινή ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική οικοδομήθηκε σταδιακά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εξελίχθηκε μετά το 1991 και στηρίζεται σε θεσμούς όπως το ΝΑΤΟ, η ΕΕ και ο ΟΑΣΕ.

Σημαντικό στοιχείο της είναι η αρχή ότι κάθε κυρίαρχο κράτος έχει δικαίωμα να επιλέγει τις συμμαχίες του.
Η Ρωσία αμφισβητεί εδώ και χρόνια τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε αυτή η αρχή μετά τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς.
Αντίθετα, τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης υποστηρίζουν ότι η ένταξή τους στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε άσκηση της κυριαρχίας τους και απάντηση στις ιστορικές ανησυχίες τους για τη ρωσική ισχύ.
Επομένως, μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας θα μπορούσε να σημαίνει δύο διαφορετικά πράγματα:
Πρώτον: Αναθεώρηση και ενίσχυση του υφιστάμενου συστήματος, με νέες συμφωνίες ελέγχου εξοπλισμών, στρατιωτικής διαφάνειας και διαχείρισης κρίσεων.
Δεύτερον: Αναδιαπραγμάτευση των γεωπολιτικών ισορροπιών, με άτυπη ή επίσημη αναγνώριση περιοχών στις οποίες ορισμένες μεγάλες δυνάμεις θα αποκτούσαν ιδιαίτερη επιρροή.
Η διαφορά είναι θεμελιώδης.
Στην πρώτη περίπτωση επιχειρείται να δημιουργηθούν κανόνες κοινής ασφάλειας.
Στη δεύτερη, υπάρχει το ενδεχόμενο η ασφάλεια μικρότερων κρατών να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ ισχυρότερων.

2. Γιατί η Ρωσία επιδιώκει μια συνολική συμφωνία και όχι μόνο τον τερματισμό του πολέμου

Για να κατανοηθεί η ρωσική στρατηγική, πρέπει να επιστρέψουμε στον Δεκέμβριο του 2021.
Λίγους μήνες πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, η Μόσχα είχε παρουσιάσει δύο σχέδια συνθηκών ασφαλείας προς τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Οι προτάσεις της περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων:
- Τερματισμό της περαιτέρω διεύρυνσης του ΝΑΤΟ.
- Αποκλεισμό της ένταξης της Ουκρανίας στη Συμμαχία.
- Περιορισμούς στην ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων και οπλικών συστημάτων στην Ανατολική Ευρώπη.
- Νέους μηχανισμούς αμοιβαίων εγγυήσεων ασφαλείας.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η ρωσική επιδίωξη επιστροφής ορισμένων στρατιωτικών ρυθμίσεων στην κατάσταση πριν από τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ το 1997.
Αυτό δεν θα σήμαινε κατ’ ανάγκην αποχώρηση κρατών από το ΝΑΤΟ, αλλά θα μπορούσε να συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούς στη στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας στο ανατολικό της τμήμα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η επιδίωξη επανέρχεται στο σημερινό διπλωματικό περιβάλλον.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Radio Free Europe/Radio Liberty της 6ης Νοεμβρίου, ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου Yuri Ushakov έχει επαναφέρει το ζήτημα της στρατιωτικής διάταξης του ΝΑΤΟ πριν από το 1997.

Η στρατηγική διάσταση

Η Ρωσία επιδιώκει να αντιμετωπίζεται όχι αποκλειστικά ως εμπόλεμο μέρος στην Ουκρανία, αλλά ως δύναμη με την οποία οι ΗΠΑ πρέπει να διαπραγματευθούν τους κανόνες ασφαλείας ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Αυτό έχει τρεις πιθανές συνέπειες.
Πρώτον, αναβάθμιση της διπλωματικής θέσης της Μόσχας.
Η Ρωσία μεταφέρει τη διαπραγμάτευση από το ερώτημα «πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος;» στο ερώτημα «ποιο σύστημα ασφαλείας θα αντικαταστήσει τη μεταψυχροπολεμική τάξη;».
Δεύτερον, σύνδεση του ουκρανικού με ευρύτερα ανταλλάγματα.
Μια συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει ζητήματα κυρώσεων, στρατιωτικών αναπτύξεων, ελέγχου εξοπλισμών και μελλοντικών σχέσεων Ρωσίας–Δύσης.
Τρίτον, αναζήτηση αναγνώρισης ειδικών ρωσικών συμφερόντων ασφαλείας.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία.
Η αναγνώριση ότι η Ρωσία έχει νόμιμες ανησυχίες ασφαλείας δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση δικαιώματος να περιορίζει την κυριαρχία γειτονικών κρατών.
Αυτή είναι και η βασική διαφωνία ανάμεσα στη ρωσική προσέγγιση και στις θέσεις των περισσότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

3. Γιατί οι ΗΠΑ συζητούν με τη Ρωσία για ολόκληρη την Ευρώπη;

Εδώ χρειάζεται να εξετάσουμε τη στρατηγική λογική της Ουάσιγκτον πέρα από το ουκρανικό μέτωπο.
Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο η στρατηγική τους προσοχή κατανέμεται ανάμεσα σε τρεις μεγάλες γεωπολιτικές περιοχές:
Την Ευρώπη, τον Ινδοειρηνικό και τη Μέση Ανατολή.
Η Κίνα αποτελεί τον κεντρικό μακροπρόθεσμο ανταγωνιστή των ΗΠΑ στον Ινδοειρηνικό, ενώ η Ρωσία παραμένει σημαντική πυρηνική δύναμη και βασικός παράγοντας της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Από αυτή την οπτική, μια σταθερότερη σχέση με τη Μόσχα θα μπορούσε να εξυπηρετεί πολλαπλούς αμερικανικούς στόχους.

Α. Μείωση του κινδύνου άμεσης σύγκρουσης ΝΑΤΟ–Ρωσίας
Μια συμφωνία στρατιωτικής διαφάνειας, επικοινωνίας και ελέγχου εξοπλισμών θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν δύο πυρηνικές δυνάμεις βρίσκονται σε παρατεταμένη αντιπαράθεση.

Β. Μεταφορά μεγαλύτερου αμυντικού βάρους στους Ευρωπαίους
Μια πιθανή αμερικανική επιδίωξη είναι η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της συμβατικής άμυνάς της, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να κατευθύνουν περισσότερους πόρους στον Ινδοειρηνικό.
Αυτό δεν συνεπάγεται αναγκαστικά εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ.
Θα μπορούσε, όμως, να μεταβάλει την κατανομή των υποχρεώσεων στο εσωτερικό της Συμμαχίας.

Γ. Διαχείριση της σχέσης Ρωσίας–Κίνας
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον επίπεδο της ανάλυσης.
Η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Μόσχας–Πεκίνου δημιουργεί ένα σύνθετο πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.
Μια αμερικανική προσέγγιση με τη Ρωσία θα μπορούσε θεωρητικά να αποσκοπεί στη μείωση της εξάρτησης της Μόσχας από την Κίνα.
Θυμίζει, ως στρατηγική λογική και όχι ως ιστορικά ταυτόσημη κατάσταση, την τριγωνική διπλωματία των ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1970.
Τότε, η προσέγγιση Ουάσιγκτον–Πεκίνου αξιοποίησε τη σινοσοβιετική αντιπαράθεση.
Σήμερα, όμως, οι συνθήκες είναι διαφορετικές.
Η Ρωσία και η Κίνα έχουν αναπτύξει εκτεταμένη ενεργειακή, οικονομική και στρατηγική συνεργασία, ενώ μοιράζονται την επιδίωξη περιορισμού της αμερικανικής μονοπολικής επιρροής.
Επομένως, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να υποστηριχθεί ότι μια αμερικανορωσική συμφωνία θα μπορούσε από μόνη της να απομακρύνει τη Ρωσία από την Κίνα.

4. Το πραγματικό διακύβευμα: Επιστρέφουμε στη λογική της Yalta;

Η αναφορά στη Yalta είναι αναπόφευκτη, αλλά χρειάζεται προσοχή.
Το 1945 οι μεγάλες συμμαχικές δυνάμεις διαπραγματεύθηκαν βασικές πτυχές της μεταπολεμικής τάξης.
Η μεταγενέστερη διαίρεση της Ευρώπης συνδέθηκε με την κατανομή στρατιωτικής ισχύος και τη διαμόρφωση ανταγωνιστικών συνασπισμών.
Σήμερα δεν έχουμε επιβεβαιωμένη συμφωνία ανάλογης μορφής.
Ωστόσο, η σύγκριση αποκτά αναλυτική σημασία εάν οι ΗΠΑ και η Ρωσία αρχίσουν να διαπραγματεύονται:
Τη μελλοντική στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.
Τους περιορισμούς στις αμυντικές επιλογές της Ουκρανίας.
Τη γεωπολιτική θέση κρατών που βρίσκονται μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.
Την αποδοχή συγκεκριμένων στρατιωτικών ισορροπιών χωρίς τη συναίνεση των άμεσα ενδιαφερομένων.
Σε μια τέτοια περίπτωση, θα αναδυόταν ένα μοντέλο διαχείρισης της ασφάλειας στο οποίο οι μεγάλες δυνάμεις θα είχαν προνομιακό ρόλο στη διαμόρφωση των κανόνων.
Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως επιστροφή στοιχείων της πολιτικής των σφαιρών επιρροής.

Όμως υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά από το 1945.

Η σημερινή Ευρώπη διαθέτει θεσμούς, οικονομική ισχύ, στρατιωτικές δυνατότητες και κράτη με κατοχυρωμένη διεθνή κυριαρχία.
Δεν είναι ένας ενιαίος, παθητικός γεωπολιτικός χώρος.
Επομένως, μια συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας δεν θα μπορούσε αυτομάτως να δεσμεύσει τα ευρωπαϊκά κράτη σε ζητήματα που απαιτούν τη δική τους συναίνεση.
Αυτό ακριβώς υπογράμμισε στις 6 Νοεμβρίου η Kaja Kallas, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρόκειται να εφαρμοστεί θα απαιτήσει τη συμμετοχή της ΕΕ.

5. Γιατί η Ευρώπη απουσιάζει...

Πέραν του γεγονότος ότι την Ευρώπη αφορά αυτή η νέα διευθέτηση, εδώ εντοπίζεται ένα δομικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι οικονομική και πολιτική δύναμη, αλλά δεν διαθέτει πλήρως ενοποιημένη στρατιωτική διοίκηση ούτε ενιαία εξωτερική πολιτική σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα.
Η συλλογική άμυνα πολλών κρατών-μελών εξακολουθεί να στηρίζεται στο ΝΑΤΟ και, κατ’ επέκταση, σε σημαντικό βαθμό στις αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες.
Αυτό δημιουργεί μια ασυμμετρία.
Η Ευρώπη έχει άμεσο συμφέρον από την ασφάλεια της ηπείρου, για τα κράτη της άλλωστε πρόκειται, αλλά η Ουάσιγκτον διαθέτει στρατιωτικά μέσα που της επιτρέπουν να επηρεάζει καθοριστικά τις σχετικές διαπραγματεύσεις.
Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποφασίσουν μόνες τους για ευρωπαϊκές κυρώσεις, για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ ή για τις δεσμεύσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Η αντίδραση της Βαρσοβίας
Στις 6 Νοεμβρίου, ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Radosław Sikorski παρουσίασε μια διαφορετική αλληλουχία:
Πρώτα κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια διαπραγματεύσεις για διαρκή ειρήνη και μόνο κατόπιν συζήτηση για την αναμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Η θέση αυτή αντανακλά την ανησυχία ότι η συζήτηση για μια συνολική συμφωνία θα μπορούσε να προηγηθεί της ουσιαστικής αντιμετώπισης του πολέμου στην Ουκρανία.

Η θέση της Μόσχας
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ρωσική αντίδραση.
Στις 6 Νοεμβρίου, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov αναγνώρισε ότι η συζήτηση για τη μελλοντική ευρωπαϊκή ασφάλεια θα απαιτήσει ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ (όχι τώρα, όχι από την αρχή) τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη καταλήξει στο ποιος θα μπορούσε να την εκπροσωπήσει.
Πρόκειται για σημαντική διπλωματική τοποθέτηση, διότι αναδεικνύει ένα πραγματικό θεσμικό ζήτημα: ποιος διαθέτει την εντολή να διαπραγματευθεί εκ μέρους της Ευρώπης;
To σημείο κλειδί που απέκλεισε ωστόσο την Ευρώπη από τις διαπραγματεύσεις είναι η στάση της απέναντι στην Ρωσία (βαθιά αντιρωσική, ιστορικά ) και την Ουκρανία...

6. Η Ουκρανία: Από εμπόλεμο κράτος σε αντικείμενο μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης;

Η Ουκρανία δεν αποτελεί απλώς ένα στρατιωτικό πεδίο σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.
Είναι ανεξάρτητο κράτος, με διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα και δικαιώματα που απορρέουν από τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Ωστόσο, η γεωγραφική της θέση την τοποθετεί στον πυρήνα της αντιπαράθεσης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Μόσχα επιδιώκει να αποτρέψει τη στρατιωτική ενσωμάτωσή της στο ΝΑΤΟ.
Το Κίεβο επιδιώκει αξιόπιστες εγγυήσεις που θα αποτρέψουν μια νέα ρωσική επίθεση.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν μια διευθέτηση που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο και να σταθεροποιήσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ευρώπη επιδιώκει να αποτρέψει μια συμφωνία που θα άφηνε την Ουκρανία ευάλωτη και θα δημιουργούσε προηγούμενο αναθεώρησης συνόρων με στρατιωτική βία.
Αυτές οι επιδιώξεις δεν είναι εύκολο να συμβιβαστούν.

Τρία διαφορετικά ενδεχόμενα

Σενάριο Α: Συμφωνία με ουσιαστική ουκρανική συμμετοχή.
Η Ουκρανία διαπραγματεύεται τους όρους της ασφάλειάς της, ενώ οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές χώρες αναλαμβάνουν συγκεκριμένες εγγυήσεις.

Σενάριο Β: Προκαταρκτική αμερικανορωσική συνεννόηση.
Η Ουάσιγκτον και η Μόσχα συμφωνούν σε βασικές αρχές και στη συνέχεια επιχειρούν να εξασφαλίσουν την αποδοχή τους από το Κίεβο και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Εδώ θα προέκυπτε σοβαρό ζήτημα διαπραγματευτικής ισορροπίας.

Σενάριο Γ: Ευρύτερη συμφωνία ελέγχου εξοπλισμών χωρίς επιβολή πολιτικών περιορισμών στην Ουκρανία.
Οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μηχανισμούς αποτροπής, στρατιωτικής επικοινωνίας και περιορισμού ορισμένων οπλικών συστημάτων, χωρίς να αποφασίζουν για την κυριαρχία ή τις συμμαχίες τρίτων κρατών.
Το τρίτο ενδεχόμενο δείχνει γιατί δεν πρέπει να θεωρούμε κάθε αμερικανορωσική διαπραγμάτευση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια ως συμφωνία διαμοιρασμού σφαιρών επιρροής.
Η ουσία βρίσκεται στο περιεχόμενο των δεσμεύσεων.

7. Το ΝΑΤΟ και ο κίνδυνος μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων ασφαλείας

Μια πιθανή νέα συμφωνία θα μπορούσε να επηρεάσει τη στρατιωτική γεωγραφία της Ευρώπης.
Σε ένα υποθετικό παράδειγμα.. ΗΠΑ και η Ρωσία συμφωνούν σε περιορισμούς ανάπτυξης ορισμένων επιθετικών οπλικών συστημάτων κοντά στα μεταξύ τους στρατηγικά σημεία αντιπαράθεσης, τα σύνορα δηλαδή.
Εάν οι περιορισμοί είναι αμοιβαίοι, επαληθεύσιμοι και δεν μειώνουν δυσανάλογα την άμυνα ορισμένων κρατών, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σταθεροποιητικά.
Εάν, όμως, περιορίζουν κυρίως τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη, χωρίς αντίστοιχους περιορισμούς στη Ρωσία, τότε θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ασυμμετρίες ασφαλείας.
Αυτό εξηγεί την ιδιαίτερη ευαισθησία της Πολωνίας και των κρατών της Βαλτικής.
Για τις χώρες αυτές, η παρουσία συμμαχικών δυνάμεων δεν είναι απλώς συμβολική.
Αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής αποτροπής.
Μια συμφωνία που θα διαφοροποιούσε σημαντικά τις δυνατότητες στρατιωτικής ενίσχυσης των ανατολικών συμμάχων θα μπορούσε να δημιουργήσει στην πράξη διαφορετικά επίπεδα ασφάλειας εντός του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι δεν έχει ανακοινωθεί τέτοια συμφωνία.
Το σημερινό αμερικανικό πλαίσιο, όπως παρουσιάστηκε από τον Kushner, αναφέρει ότι το ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικό στην ευρωπαϊκή συλλογική άμυνα και ότι κανένα κράτος δεν θα διαθέτει δικαίωμα βέτο στις επιλογές ασφαλείας άλλου κράτους.
Αυτή η διατύπωση απέχει ουσιαστικά από τις παλαιότερες ρωσικές απαιτήσεις.
Και ακριβώς αυτή η απόσταση δείχνει πόσο δύσκολη θα είναι μια ενδεχόμενη τελική συμφωνία.

8. Το βαθύτερο γεωπολιτικό ζήτημα: Ποιος καθορίζει τους κανόνες της διεθνούς τάξης;

Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην Ευρώπη.
Αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη διεθνή ασφάλεια.
Η πρώτη δίνει προτεραιότητα στην κυριαρχία των κρατών, στην ελευθερία επιλογής συμμαχιών και στην εφαρμογή κοινών κανόνων.
Η δεύτερη δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη στρατηγική ισορροπία μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και στην ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ζώνες ασφαλείας τους.
Στην πράξη, τα διεθνή συστήματα συνδυάζουν στοιχεία και των δύο αντιλήψεων.
Οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται μεταξύ τους για την αποφυγή πολέμων.
Ταυτόχρονα, το διεθνές δίκαιο δεν τους παρέχει γενικό δικαίωμα να αποφασίζουν για την κυριαρχία τρίτων κρατών.
Επομένως, η ουσιαστική πρόκληση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας είναι η εξής:
Μπορεί να επιτευχθεί στρατηγική σταθερότητα μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας χωρίς να περιοριστεί η κυριαρχία των ευρωπαϊκών κρατών;
Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα που θα καθορίσει την αξιολόγηση οποιασδήποτε συμφωνίας.

9. Η ελληνική διάσταση: Γιατί μας αφορά άμεσα

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στο ανατολικό σύνορο του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία.
Ωστόσο, μια μεταβολή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το στρατηγικό της περιβάλλον.

Πρώτον: Η αρχή της εδαφικής ακεραιότητας
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η προστασία της κυριαρχίας και η μη αναγνώριση εδαφικών μεταβολών που επιβάλλονται διά της βίας αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικές αρχές.
Αυτό συνδέεται και με το Κυπριακό.
Η Ελλάδα έχει συμφέρον να διατηρηθεί η αρχή ότι οι εδαφικές διαφορές δεν επιλύονται μέσω στρατιωτικής επιβολής.

Δεύτερον: Η συνοχή του ΝΑΤΟ
Οποιαδήποτε αλλαγή στον ρόλο των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα θα επηρέαζε και τις ελληνικές στρατηγικές επιλογές.
Η Ελλάδα θα έπρεπε να αξιολογήσει την ισορροπία μεταξύ των αμερικανικών εγγυήσεων, της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας και των δικών της δυνατοτήτων αποτροπής.

Τρίτον: Η Ανατολική Μεσόγειος
Μια ευρύτερη αμερικανορωσική συνεννόηση θα μπορούσε να έχει έμμεσες συνέπειες στη Μαύρη Θάλασσα, στις ενεργειακές διαδρομές και στη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου.
Δεν πρέπει, ωστόσο, να θεωρήσουμε δεδομένο ότι μια συμφωνία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια θα περιλαμβάνει αυτομάτως την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό θα εξαρτηθεί από το γεωγραφικό και θεματικό εύρος της.

10. Abu Dhabi συνομιλίες με σημασία τι θα αποκαλύψουν;

Οι συνομιλίες της 10ης και 11ης Νοεμβρίου στο Abu Dhabi αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, όχι επειδή έχει προεξοφληθεί κάποια συμφωνία, αλλά επειδή μπορούν να αποκαλύψουν το πραγματικό περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων.
Πέντε ζητήματα θα είναι καθοριστικά.

1. Θα προηγηθεί κατάπαυση του πυρός ή θα συνδεθεί με τη συνολική συμφωνία ασφαλείας;
Η σειρά των βημάτων έχει μεγάλη σημασία, καθώς επηρεάζει τη διαπραγματευτική θέση των εμπόλεμων μερών.

2. Θα τεθεί επίσημα στο τραπέζι η μελλοντική διεύρυνση του ΝΑΤΟ;
Αυτό θα έδειχνε εάν οι συνομιλίες περιορίζονται στη διαχείριση στρατιωτικών κινδύνων ή επεκτείνονται στις κυρίαρχες επιλογές τρίτων κρατών.

3. Θα συζητηθούν περιορισμοί στη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη;
Εάν συμβεί, κρίσιμο θα είναι κατά πόσο οι περιορισμοί θα είναι αμοιβαίοι και επαληθεύσιμοι.

4. Τι μορφή θα έχουν οι εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία;
Μια πολιτική διαβεβαίωση δεν έχει το ίδιο βάρος με μια δεσμευτική συμφωνία που προβλέπει συγκεκριμένους μηχανισμούς αντίδρασης.

5. Ποιος θα συμμετέχει στη διαμόρφωση και στην εφαρμογή της συμφωνίας;
Η συμμετοχή της Ουκρανίας και των ευρωπαϊκών κρατών δεν είναι απλώς ζήτημα διπλωματικού κύρους.
Είναι προϋπόθεση για την εφαρμογή αποφάσεων που εμπίπτουν στη δική τους αρμοδιότητα.

Το ουκρανικό ως αφετηρία αναδιαπραγμάτευσης της ευρωπαϊκής τάξης

Από τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών προκύπτει ότι η αμερικανική διπλωματία επιχειρεί να συνδέσει τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με μια ευρύτερη συζήτηση για τη μελλοντική ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ρωσία έχει διαχρονικά επιδιώξει μια τέτοια συνολική διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη, από την πλευρά της, επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει εφαρμόσιμη συμφωνία χωρίς τη συμμετοχή της.
Η Ουκρανία παραμένει μέρος της διπλωματικής διαδικασίας, αλλά το πραγματικό βάρος της συμμετοχής της θα κριθεί από το εάν θα έχει ουσιαστικό λόγο στους τελικούς όρους.
Εντέλει, βρισκόμαστε μπροστά σε μια προσπάθεια σύνδεσης δύο διακριτών διαπραγματεύσεων: της ειρήνης στην Ουκρανία και της στρατηγικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Η σύνδεση αυτή μπορεί να δημιουργήσει δυνατότητες ευρύτερης αποκλιμάκωσης.

Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει και νέες αντιθέσεις, εάν Ρωσία - ΗΠΑ επιδιώξουν ρυθμίσεις που περιορίζουν τις επιλογές των μικρότερων κρατών.
Το καθοριστικό στοιχείο δεν θα είναι μόνο το εάν ΗΠΑ και Ρωσία καταλήξουν σε μια συμφωνία.
Θα είναι εάν η συμφωνία θα θεμελιώνει ένα σύστημα κοινών κανόνων ή εάν θα καθιερώνει μια νέα ιεραρχία ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συζήτηση για τον τερματισμό ενός πολέμου μετατρέπεται σε συζήτηση για το μέλλον της διεθνούς τάξης.
ΑΚ.
.
www.bankingnews.gr