Η οικονομική ασφυξία, οι καθηλωμένοι μισθοί, η στεγαστική κρίση και η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους πυροδοτούν ένα κύμα νεανικής οργής από τη Γαλλία μέχρι την υπόλοιπη Ευρώπη - Μια ολόκληρη γενιά αμφισβητεί πλέον ανοιχτά ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που της στερεί την προοπτική μιας καλύτερης ζωής
Η νεολαία της Ευρώπης βγαίνει στους δρόμους.
Από τη Γαλλία μέχρι τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία και τα Βαλκάνια, χιλιάδες νέοι εξεγείρονται απέναντι σε ένα πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο που, στα μάτια τους, τους επιφυλάσσει ένα μέλλον φτώχειας, ανασφάλειας και διαρκούς υποβάθμισης του βιοτικού τους επιπέδου.
Οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν από τη Γαλλία εξαπλώνονται σε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου, προκαλώντας ανησυχία στις κυβερνήσεις και στους επενδυτές, οι οποίοι διαβλέπουν αυξανόμενους κινδύνους πολιτικής αστάθειας.
Αυτό που άρχισε ως διαμαρτυρία για την ακρίβεια, την αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και τις περικοπές στην εκπαίδευση και τις κοινωνικές υπηρεσίες έχει εξελιχθεί σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου.
Οι νέοι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν ότι, παρά την πρόοδο και τον πλούτο που έχει συσσωρεύσει η ήπειρος, οι ίδιοι κινδυνεύουν να ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.
Σε αρκετές πόλεις, οι διαδηλώσεις έχουν οδηγήσει σε βίαιες συγκρούσεις, με εικόνες λεηλατημένων καταστημάτων και φλεγόμενων δρόμων να κυριαρχούν στα μέσα ενημέρωσης, που επιτείνουν το αίσθημα της ανασφάλειας και του κινδύνου.
Η κοινωνική αναταραχή επηρεάζει και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, ενισχύοντας τη μετακίνηση κεφαλαίων από τα ευρωπαϊκά ομόλογα προς θεωρούμενα ασφαλέστερα καταφύγια, όπως τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Παρά τις διαφορετικές εθνικές συνθήκες, οι κινητοποιήσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να εξασφαλίσει στη νέα γενιά αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Στο Παρίσι και τις Βρυξέλλες, η οργή επικεντρώνεται στον πληθωρισμό, στις περικοπές στην εκπαίδευση και στην πίεση που δέχονται οι κοινωνικές υπηρεσίες.
Στη Μαδρίτη και τη Φρανκφούρτη, το στεγαστικό πρόβλημα βρίσκεται στο επίκεντρο.
Στην Ιταλία, οι νέοι αντιδρούν στους χαμηλούς μισθούς και στην έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών, ενώ στην Αλβανία και τη Σερβία η διαφθορά αποτελεί βασική αιτία κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Οι διαδηλώσεις δεν περιορίζονται πλέον στη νεολαία. Μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις ενάντια στις οικονομικές ανισότητες, στη ρύπανση, στην αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης στη Γαλλία και στα σχέδια για στρατιωτική θητεία στη Γερμανία.
Η Ευρώπη παραμένει μία από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη, διαθέτοντας ισχυρούς θεσμούς κοινωνικής προστασίας.
Ωστόσο, όπως εξηγεί, χιλιάδες πολίτες κατεβαίνουν στους δρόμους επειδή αισθάνονται ότι αυτός ο πλούτος δεν μεταφράζεται πλέον σε πραγματικές οικονομικές ευκαιρίες.
«Για πολλούς νέους Ευρωπαίους, ο μεγαλύτερος φόβος είναι ότι θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους».
Η οικονομική στασιμότητα στερεί το μέλλον της νέας γενιάς
Η Ευρώπη παραμένει οικονομικά ισχυρή σε σύγκριση με πολλές άλλες περιοχές του κόσμου.
Ωστόσο, οι ρυθμοί ανάπτυξής της υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων των Ηνωμένων Πολιτειών, περιορίζοντας τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτούν κοινωνικές πολιτικές.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, το πραγματικό ΑΕΠ της ευρωζώνης αυξήθηκε κατά μόλις 1,4% το 2025, έναντι 2,2% στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η γαλλική οικονομία συρρικνώθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2026, ενώ η Γερμανία και η Ιταλία κατέγραψαν οριακή μόνο ανάπτυξη, σύμφωνα με τη Eurostat.
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα έντονες για τους νέους εργαζομένους.
Η ανεργία των νέων κάτω των 25 ετών φτάνει το 15,4% στην ευρωζώνη και το 15,5% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 9,9%.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται εκατομμύρια νέοι που δυσκολεύονται να βρουν σταθερή εργασία, να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία και να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δημοσιονομικές πιέσεις.
Πρέπει να χρηματοδοτήσουν συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και στεγαστικές πολιτικές, διαχειριζόμενες παράλληλα τεράστια δημόσια χρέη.
Στη Γαλλία, το δημόσιο χρέος ανέρχεται στο 115,7% του ΑΕΠ, ενώ στην Ιταλία φτάνει το 136,7%.
Αυτοί οι περιορισμοί μετατρέπουν σταδιακά την οικονομική δυσαρέσκεια σε πολιτική οργή.
Μια γενιά που βλέπει τις κοινωνικές παροχές να περιορίζονται, το κόστος ζωής να αυξάνεται και τις προσδοκίες της να διαψεύδονται αρχίζει να αμφισβητεί όχι μόνο τις κυβερνητικές πολιτικές, αλλά και το ίδιο το σύστημα που τις παράγει.
Η ακρίβεια καταπίνει τους μισθούς
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από τη νεανική εξέγερση είναι η διαρκής επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης.
Η σύγκριση ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι απλή.
Οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν συχνά υψηλότερα άμεσα έξοδα για την υγειονομική περίθαλψη, τις πανεπιστημιακές σπουδές και τη στέγαση, ενώ οι Ευρωπαίοι επωφελούνται από περισσότερο ανεπτυγμένες δημόσιες υπηρεσίες και επιδοτούμενα συστήματα εκπαίδευσης και υγείας.
Ωστόσο, για έναν νέο εργαζόμενο, το πραγματικό μέτρο της οικονομικής ευημερίας δεν είναι μόνο οι τιμές των προϊόντων.
Είναι κυρίως το ποσό που απομένει από τον μισθό του αφού πληρώσει το ενοίκιο, τους φόρους, τους λογαριασμούς ενέργειας, τις μετακινήσεις και τα τρόφιμα.
Με αυτό το κριτήριο, πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν μετατραπεί σε απαγορευτικά ακριβούς τόπους διαβίωσης για τους νέους.
Το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου παραμένουν υψηλότερες από τις αντίστοιχες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Νέρος αυτής της διαφοράς αποδίδεται στη διακοπή της παροχής φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου, στις δυσκολίες της ενεργειακής μετάβασης και στους αυστηρότερους περιβαλλοντικούς κανονισμούς.
Παράλληλα, οι υψηλοί έμμεσοι φόροι αυξάνουν το κόστος κατανάλωσης.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ο ΦΠΑ υπερβαίνει το 20%, επιβαρύνοντας τις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν ομοσπονδιακό ΦΠΑ, ενώ οι πολιτειακοί και τοπικοί φόροι επί των πωλήσεων είναι συνήθως χαμηλότεροι.
Για εκατομμύρια νέους Ευρωπαίους, η εργασία δεν αποτελεί πλέον εγγύηση οικονομικής ασφάλειας.
Ο μισθός συχνά αρκεί μόνο για την κάλυψη των βασικών αναγκών, χωρίς να αφήνει περιθώρια αποταμίευσης ή δημιουργίας οικογένειας.
Η αποβιομηχάνιση και η απώλεια ποιοτικών θέσεων εργασίας
Η οικονομική στασιμότητα της Ευρώπης επιδεινώνεται από τη σταδιακή αποδυνάμωση της βιομηχανικής της βάσης, τη μεταφορά της παραγωγής στο εξωτερικό και το αυξημένο κόστος λειτουργίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Το παραγωγικό μοντέλο φαίνεται ότι έχει τελειώσει και συμπαρασύρει μια ολόκληρη γενιά.
Η αυτοκινητοβιομηχανία – κυρίως της Γερμανίας - αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές για την ταχύτερη μετάβαση σε καθαρότερα οχήματα ενίσχυσαν τη ζήτηση για ηλεκτρικά και επαναφορτιζόμενα υβριδικά αυτοκίνητα.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες ενίσχυσαν σημαντικά την παρουσία τους στις ευρωπαϊκές αγορές, δημιουργώντας πρόσθετες ανταγωνιστικές πιέσεις για τους εγχώριους κατασκευαστές.
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό ανταγωνισμό, την ώρα που η βιομηχανική παραγωγή αντιμετωπίζει αυξανόμενες δυσκολίες.
Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει και τις προοπτικές των νέων εργαζομένων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για σταθερές, καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Μια γενιά εγκλωβισμένη στο πατρικό της σπίτι
Ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της οικονομικής πίεσης που δέχεται η ευρωπαϊκή νεολαία είναι η αδυναμία των νέων να εγκαταλείψουν την οικογενειακή κατοικία και να δημιουργήσουν το δικό τους νοικοκυριό.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 οι νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφευγαν από το πατρικό τους σπίτι σε μέση ηλικία 26,3 ετών, έναντι 26,2 ετών το 2024.
Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει κοντά στα 26 χρόνια από το 2002.
Ωστόσο, στις χώρες της νότιας και νοτιοανατολικής Ευρώπης η κατάσταση είναι πολύ δυσκολότερη.
Στην Ελλάδα, ένας νέος χρειάζεται να φτάσει σχεδόν στα 31 του χρόνια για να αποκτήσει, κατά μέσο όρο, ανεξάρτητη κατοικία.
Στη Φινλανδία, τη Δανία, την Εσθονία και τη Λιθουανία, αντίθετα, οι νέοι εγκαταλείπουν την οικογενειακή εστία στις αρχές της τρίτης δεκαετίας της ζωής τους.
Η αύξηση των ενοικίων και του κόστους αγοράς κατοικίας, σε συνδυασμό με τη στασιμότητα των πραγματικών μισθών, καθυστερεί την οικονομική ανεξαρτησία και ενισχύει τη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Για όλο και περισσότερους νέους, η δυνατότητα να ζήσουν μόνοι τους, να δημιουργήσουν οικογένεια ή να αποκτήσουν ένα σπίτι μετατρέπεται από αυτονόητο δικαίωμα σε μακρινό όνειρο.
Οι νεανικές κινητοποιήσεις έχουν και πολιτισμικές ρίζες
Οι ευρωπαϊκές γενιές μεγάλωσαν σε καταναλωτικές κοινωνίες, συνηθισμένες σε επίπεδα παροχών και προσδοκιών που οι σημερινές οικονομίες χαμηλής ανάπτυξης δυσκολεύονται πλέον να διατηρήσουν.
Στη Γαλλία η ανάγκη για εργατικό δυναμικό κατά τη βιομηχανική περίοδο οδήγησε στη δημιουργία εργατικών κατοικιών στα προάστια.
Σήμερα, η ανεργία και οι ανεπαρκείς υποδομές έχουν μετατρέψει ορισμένες από αυτές τις περιοχές σε χώρους κοινωνικού αποκλεισμού και ανάπτυξης παράλληλων κοινωνιών – σε συνδυασμό με την αποτυχία ενσωμάτωσης των πληθυσμών που έχουν μεταναστεύσει και το γεγονός ότι οι υποδομές των κοινωνικών υπηρεσιών δεν επαρκούν ούτε ως προς την ποιότητα ούτε ως προς τη χρηματοδότηση.
Ακόμη και όταν οι εθνικές οικονομίες αναπτύσσονται, πολλοί νέοι που ζουν σε αυτές τις γειτονιές δεν βλέπουν πραγματικές δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης.
Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική – είναι κρίση του ίδιου του μέλλοντος
Οι νέοι που συμμετέχουν στις διαδηλώσεις είναι κυρίως φοιτητές, πρόσφατοι απόφοιτοι και εργαζόμενοι που βρίσκονται στα πρώτα βήματα της επαγγελματικής τους ζωής.
Αντιδρούν στη χρόνια υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης, στα δυσβάσταχτα στεγαστικά έξοδα που απορροφούν μεγάλο μέρος των αρχικών μισθών και στη γενικότερη ακρίβεια.
Οι διεθνείς πιέσεις, όπως η αύξηση του κόστους ενέργειας και τροφίμων, επιτείνουν αυτή τη δυσαρέσκεια.
Οι κινητοποιήσεις αποτελούν και μια προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σχετικά με τις δημοσιονομικές τους προτεραιότητες.
Η εκπαίδευση, τα πανεπιστήμια και η προσιτή στέγαση, δηλαδή οι δημόσιες επενδύσεις που καθορίζουν την παραγωγικότητα και την ευημερία των επόμενων γενεών, καλούνται να ανταγωνιστούν τις αυξανόμενες στρατιωτικές δαπάνες και τις δαπάνες ασφάλειας.
Στη Γερμανία, το κίνημα Gen Z Regelt («Η γενιά Ζ αναλαμβάνει δράση») έχει συμπεριλάβει στα αιτήματά του την αντίθεση στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και την αύξηση των επενδύσεων στην εκπαίδευση.
Το μήνυμα που αναδύεται από τις κινητοποιήσεις είναι ότι οι νέοι δεν είναι πλέον διατεθειμένοι να αποδεχθούν παθητικά τη συνεχή υποβάθμιση των συνθηκών ζωής τους.
«Η σιωπή και η υπομονετική παρακολούθηση μιας αργής, πολυετούς διάβρωσης της καθημερινής ευημερίας δεν θα γίνουν ανεκτές.
Η νεολαία αμφισβητεί ένα σύστημα που της ζητά συνεχώς θυσίες
Οι εξεγέρσεις που διατρέχουν την Ευρώπη φέρνουν στην επιφάνεια μια βαθύτερη αντίφαση.
Η ήπειρος εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιο συσσωρευμένο πλούτο, ισχυρούς οικονομικούς θεσμούς και υψηλό επίπεδο τεχνολογικής ανάπτυξης. Παρ' όλα αυτά, ένα αυξανόμενο τμήμα της νέας γενιάς αισθάνεται αποκλεισμένο από τα οφέλη αυτής της ευημερίας.
Οι νέοι καλούνται να εργαστούν σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, να πληρώνουν ολοένα υψηλότερα ενοίκια, να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες φορολογικές και ενεργειακές επιβαρύνσεις και να προσαρμόζονται σε διαδοχικές οικονομικές κρίσεις.
Την ίδια στιγμή, βλέπουν τις κυβερνήσεις να επικαλούνται δημοσιονομικούς περιορισμούς όταν πρόκειται για την εκπαίδευση, την κοινωνική προστασία και τη στέγαση.
Έτσι, η δυσαρέσκεια αποκτά ολοένα εντονότερα πολιτικά χαρακτηριστικά.
Η νέα γενιά δεν διαμαρτύρεται μόνο επειδή δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα σήμερα. Εξεγείρεται επειδή φοβάται ότι το αύριο θα είναι ακόμη χειρότερο.
Για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, η πρόκληση είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Πολλά από τα αιτήματα των διαδηλωτών απαιτούν δημόσιους πόρους που οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν, μεταρρυθμίσεις που συναντούν πολιτικές αντιστάσεις και υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης που η Ευρώπη αδυνατεί εδώ και χρόνια να πετύχει.
Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση μεμονωμένων διαδηλώσεων ή προσωρινών κοινωνικών εντάσεων.
Αφορά τη δυνατότητα του ευρωπαϊκού πολιτικού και οικονομικού μοντέλου να προσφέρει μια αξιόπιστη προοπτική στις επόμενες γενιές.
Και όσο αυτή η προοπτική απουσιάζει, τόσο περισσότεροι νέοι θα στρέφονται ενάντια στο κατεστημένο που θεωρούν υπεύθυνο για την οικονομική τους ασφυξία.
Η ευρωπαϊκή νεολαία στέλνει ένα σαφές μήνυμα: δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί ως φυσιολογικό ένα μέλλον διαρκούς λιτότητας, χαμηλών μισθών, απρόσιτης στέγης και περιορισμένων ευκαιριών.
Μια γενιά που μεγάλωσε με την υπόσχεση ότι θα ζήσει καλύτερα από την προηγούμενη ανακαλύπτει ότι κινδυνεύει να γίνει η πρώτη που θα ζήσει χειρότερα. Και αυτή η διάψευση τρέφει και διογκώνει πλέον σε οργή στους δρόμους της Ευρώπης.
www.bankingnews.gr
Από τη Γαλλία μέχρι τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία και τα Βαλκάνια, χιλιάδες νέοι εξεγείρονται απέναντι σε ένα πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο που, στα μάτια τους, τους επιφυλάσσει ένα μέλλον φτώχειας, ανασφάλειας και διαρκούς υποβάθμισης του βιοτικού τους επιπέδου.
Οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν από τη Γαλλία εξαπλώνονται σε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου, προκαλώντας ανησυχία στις κυβερνήσεις και στους επενδυτές, οι οποίοι διαβλέπουν αυξανόμενους κινδύνους πολιτικής αστάθειας.
Αυτό που άρχισε ως διαμαρτυρία για την ακρίβεια, την αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και τις περικοπές στην εκπαίδευση και τις κοινωνικές υπηρεσίες έχει εξελιχθεί σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου.
Οι νέοι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν ότι, παρά την πρόοδο και τον πλούτο που έχει συσσωρεύσει η ήπειρος, οι ίδιοι κινδυνεύουν να ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.
Σε αρκετές πόλεις, οι διαδηλώσεις έχουν οδηγήσει σε βίαιες συγκρούσεις, με εικόνες λεηλατημένων καταστημάτων και φλεγόμενων δρόμων να κυριαρχούν στα μέσα ενημέρωσης, που επιτείνουν το αίσθημα της ανασφάλειας και του κινδύνου.
Η κοινωνική αναταραχή επηρεάζει και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, ενισχύοντας τη μετακίνηση κεφαλαίων από τα ευρωπαϊκά ομόλογα προς θεωρούμενα ασφαλέστερα καταφύγια, όπως τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Παρά τις διαφορετικές εθνικές συνθήκες, οι κινητοποιήσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να εξασφαλίσει στη νέα γενιά αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Στο Παρίσι και τις Βρυξέλλες, η οργή επικεντρώνεται στον πληθωρισμό, στις περικοπές στην εκπαίδευση και στην πίεση που δέχονται οι κοινωνικές υπηρεσίες.
Στη Μαδρίτη και τη Φρανκφούρτη, το στεγαστικό πρόβλημα βρίσκεται στο επίκεντρο.
Στην Ιταλία, οι νέοι αντιδρούν στους χαμηλούς μισθούς και στην έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών, ενώ στην Αλβανία και τη Σερβία η διαφθορά αποτελεί βασική αιτία κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Οι διαδηλώσεις δεν περιορίζονται πλέον στη νεολαία. Μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις ενάντια στις οικονομικές ανισότητες, στη ρύπανση, στην αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης στη Γαλλία και στα σχέδια για στρατιωτική θητεία στη Γερμανία.
Η Ευρώπη παραμένει μία από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη, διαθέτοντας ισχυρούς θεσμούς κοινωνικής προστασίας.
Ωστόσο, όπως εξηγεί, χιλιάδες πολίτες κατεβαίνουν στους δρόμους επειδή αισθάνονται ότι αυτός ο πλούτος δεν μεταφράζεται πλέον σε πραγματικές οικονομικές ευκαιρίες.
«Για πολλούς νέους Ευρωπαίους, ο μεγαλύτερος φόβος είναι ότι θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους».
Η οικονομική στασιμότητα στερεί το μέλλον της νέας γενιάς
Η Ευρώπη παραμένει οικονομικά ισχυρή σε σύγκριση με πολλές άλλες περιοχές του κόσμου.
Ωστόσο, οι ρυθμοί ανάπτυξής της υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων των Ηνωμένων Πολιτειών, περιορίζοντας τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτούν κοινωνικές πολιτικές.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, το πραγματικό ΑΕΠ της ευρωζώνης αυξήθηκε κατά μόλις 1,4% το 2025, έναντι 2,2% στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η γαλλική οικονομία συρρικνώθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2026, ενώ η Γερμανία και η Ιταλία κατέγραψαν οριακή μόνο ανάπτυξη, σύμφωνα με τη Eurostat.
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα έντονες για τους νέους εργαζομένους.
Η ανεργία των νέων κάτω των 25 ετών φτάνει το 15,4% στην ευρωζώνη και το 15,5% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 9,9%.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται εκατομμύρια νέοι που δυσκολεύονται να βρουν σταθερή εργασία, να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία και να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δημοσιονομικές πιέσεις.
Πρέπει να χρηματοδοτήσουν συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και στεγαστικές πολιτικές, διαχειριζόμενες παράλληλα τεράστια δημόσια χρέη.
Στη Γαλλία, το δημόσιο χρέος ανέρχεται στο 115,7% του ΑΕΠ, ενώ στην Ιταλία φτάνει το 136,7%.
Αυτοί οι περιορισμοί μετατρέπουν σταδιακά την οικονομική δυσαρέσκεια σε πολιτική οργή.
Μια γενιά που βλέπει τις κοινωνικές παροχές να περιορίζονται, το κόστος ζωής να αυξάνεται και τις προσδοκίες της να διαψεύδονται αρχίζει να αμφισβητεί όχι μόνο τις κυβερνητικές πολιτικές, αλλά και το ίδιο το σύστημα που τις παράγει.
Η ακρίβεια καταπίνει τους μισθούς
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από τη νεανική εξέγερση είναι η διαρκής επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης.
Η σύγκριση ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι απλή.
Οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν συχνά υψηλότερα άμεσα έξοδα για την υγειονομική περίθαλψη, τις πανεπιστημιακές σπουδές και τη στέγαση, ενώ οι Ευρωπαίοι επωφελούνται από περισσότερο ανεπτυγμένες δημόσιες υπηρεσίες και επιδοτούμενα συστήματα εκπαίδευσης και υγείας.
Ωστόσο, για έναν νέο εργαζόμενο, το πραγματικό μέτρο της οικονομικής ευημερίας δεν είναι μόνο οι τιμές των προϊόντων.
Είναι κυρίως το ποσό που απομένει από τον μισθό του αφού πληρώσει το ενοίκιο, τους φόρους, τους λογαριασμούς ενέργειας, τις μετακινήσεις και τα τρόφιμα.
Με αυτό το κριτήριο, πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν μετατραπεί σε απαγορευτικά ακριβούς τόπους διαβίωσης για τους νέους.
Το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου παραμένουν υψηλότερες από τις αντίστοιχες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Νέρος αυτής της διαφοράς αποδίδεται στη διακοπή της παροχής φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου, στις δυσκολίες της ενεργειακής μετάβασης και στους αυστηρότερους περιβαλλοντικούς κανονισμούς.
Παράλληλα, οι υψηλοί έμμεσοι φόροι αυξάνουν το κόστος κατανάλωσης.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ο ΦΠΑ υπερβαίνει το 20%, επιβαρύνοντας τις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν ομοσπονδιακό ΦΠΑ, ενώ οι πολιτειακοί και τοπικοί φόροι επί των πωλήσεων είναι συνήθως χαμηλότεροι.
Για εκατομμύρια νέους Ευρωπαίους, η εργασία δεν αποτελεί πλέον εγγύηση οικονομικής ασφάλειας.
Ο μισθός συχνά αρκεί μόνο για την κάλυψη των βασικών αναγκών, χωρίς να αφήνει περιθώρια αποταμίευσης ή δημιουργίας οικογένειας.
Η αποβιομηχάνιση και η απώλεια ποιοτικών θέσεων εργασίας
Η οικονομική στασιμότητα της Ευρώπης επιδεινώνεται από τη σταδιακή αποδυνάμωση της βιομηχανικής της βάσης, τη μεταφορά της παραγωγής στο εξωτερικό και το αυξημένο κόστος λειτουργίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Το παραγωγικό μοντέλο φαίνεται ότι έχει τελειώσει και συμπαρασύρει μια ολόκληρη γενιά.
Η αυτοκινητοβιομηχανία – κυρίως της Γερμανίας - αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές για την ταχύτερη μετάβαση σε καθαρότερα οχήματα ενίσχυσαν τη ζήτηση για ηλεκτρικά και επαναφορτιζόμενα υβριδικά αυτοκίνητα.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες ενίσχυσαν σημαντικά την παρουσία τους στις ευρωπαϊκές αγορές, δημιουργώντας πρόσθετες ανταγωνιστικές πιέσεις για τους εγχώριους κατασκευαστές.
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό ανταγωνισμό, την ώρα που η βιομηχανική παραγωγή αντιμετωπίζει αυξανόμενες δυσκολίες.
Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει και τις προοπτικές των νέων εργαζομένων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για σταθερές, καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Μια γενιά εγκλωβισμένη στο πατρικό της σπίτι
Ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της οικονομικής πίεσης που δέχεται η ευρωπαϊκή νεολαία είναι η αδυναμία των νέων να εγκαταλείψουν την οικογενειακή κατοικία και να δημιουργήσουν το δικό τους νοικοκυριό.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 οι νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφευγαν από το πατρικό τους σπίτι σε μέση ηλικία 26,3 ετών, έναντι 26,2 ετών το 2024.
Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει κοντά στα 26 χρόνια από το 2002.
Ωστόσο, στις χώρες της νότιας και νοτιοανατολικής Ευρώπης η κατάσταση είναι πολύ δυσκολότερη.
Στην Ελλάδα, ένας νέος χρειάζεται να φτάσει σχεδόν στα 31 του χρόνια για να αποκτήσει, κατά μέσο όρο, ανεξάρτητη κατοικία.
Στη Φινλανδία, τη Δανία, την Εσθονία και τη Λιθουανία, αντίθετα, οι νέοι εγκαταλείπουν την οικογενειακή εστία στις αρχές της τρίτης δεκαετίας της ζωής τους.
Η αύξηση των ενοικίων και του κόστους αγοράς κατοικίας, σε συνδυασμό με τη στασιμότητα των πραγματικών μισθών, καθυστερεί την οικονομική ανεξαρτησία και ενισχύει τη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Για όλο και περισσότερους νέους, η δυνατότητα να ζήσουν μόνοι τους, να δημιουργήσουν οικογένεια ή να αποκτήσουν ένα σπίτι μετατρέπεται από αυτονόητο δικαίωμα σε μακρινό όνειρο.
Οι νεανικές κινητοποιήσεις έχουν και πολιτισμικές ρίζες
Οι ευρωπαϊκές γενιές μεγάλωσαν σε καταναλωτικές κοινωνίες, συνηθισμένες σε επίπεδα παροχών και προσδοκιών που οι σημερινές οικονομίες χαμηλής ανάπτυξης δυσκολεύονται πλέον να διατηρήσουν.
Στη Γαλλία η ανάγκη για εργατικό δυναμικό κατά τη βιομηχανική περίοδο οδήγησε στη δημιουργία εργατικών κατοικιών στα προάστια.
Σήμερα, η ανεργία και οι ανεπαρκείς υποδομές έχουν μετατρέψει ορισμένες από αυτές τις περιοχές σε χώρους κοινωνικού αποκλεισμού και ανάπτυξης παράλληλων κοινωνιών – σε συνδυασμό με την αποτυχία ενσωμάτωσης των πληθυσμών που έχουν μεταναστεύσει και το γεγονός ότι οι υποδομές των κοινωνικών υπηρεσιών δεν επαρκούν ούτε ως προς την ποιότητα ούτε ως προς τη χρηματοδότηση.
Ακόμη και όταν οι εθνικές οικονομίες αναπτύσσονται, πολλοί νέοι που ζουν σε αυτές τις γειτονιές δεν βλέπουν πραγματικές δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης.
Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική – είναι κρίση του ίδιου του μέλλοντος
Οι νέοι που συμμετέχουν στις διαδηλώσεις είναι κυρίως φοιτητές, πρόσφατοι απόφοιτοι και εργαζόμενοι που βρίσκονται στα πρώτα βήματα της επαγγελματικής τους ζωής.
Αντιδρούν στη χρόνια υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης, στα δυσβάσταχτα στεγαστικά έξοδα που απορροφούν μεγάλο μέρος των αρχικών μισθών και στη γενικότερη ακρίβεια.
Οι διεθνείς πιέσεις, όπως η αύξηση του κόστους ενέργειας και τροφίμων, επιτείνουν αυτή τη δυσαρέσκεια.
Οι κινητοποιήσεις αποτελούν και μια προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σχετικά με τις δημοσιονομικές τους προτεραιότητες.
Η εκπαίδευση, τα πανεπιστήμια και η προσιτή στέγαση, δηλαδή οι δημόσιες επενδύσεις που καθορίζουν την παραγωγικότητα και την ευημερία των επόμενων γενεών, καλούνται να ανταγωνιστούν τις αυξανόμενες στρατιωτικές δαπάνες και τις δαπάνες ασφάλειας.
Στη Γερμανία, το κίνημα Gen Z Regelt («Η γενιά Ζ αναλαμβάνει δράση») έχει συμπεριλάβει στα αιτήματά του την αντίθεση στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και την αύξηση των επενδύσεων στην εκπαίδευση.
Το μήνυμα που αναδύεται από τις κινητοποιήσεις είναι ότι οι νέοι δεν είναι πλέον διατεθειμένοι να αποδεχθούν παθητικά τη συνεχή υποβάθμιση των συνθηκών ζωής τους.
«Η σιωπή και η υπομονετική παρακολούθηση μιας αργής, πολυετούς διάβρωσης της καθημερινής ευημερίας δεν θα γίνουν ανεκτές.
Η νεολαία αμφισβητεί ένα σύστημα που της ζητά συνεχώς θυσίες
Οι εξεγέρσεις που διατρέχουν την Ευρώπη φέρνουν στην επιφάνεια μια βαθύτερη αντίφαση.
Η ήπειρος εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιο συσσωρευμένο πλούτο, ισχυρούς οικονομικούς θεσμούς και υψηλό επίπεδο τεχνολογικής ανάπτυξης. Παρ' όλα αυτά, ένα αυξανόμενο τμήμα της νέας γενιάς αισθάνεται αποκλεισμένο από τα οφέλη αυτής της ευημερίας.
Οι νέοι καλούνται να εργαστούν σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, να πληρώνουν ολοένα υψηλότερα ενοίκια, να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες φορολογικές και ενεργειακές επιβαρύνσεις και να προσαρμόζονται σε διαδοχικές οικονομικές κρίσεις.
Την ίδια στιγμή, βλέπουν τις κυβερνήσεις να επικαλούνται δημοσιονομικούς περιορισμούς όταν πρόκειται για την εκπαίδευση, την κοινωνική προστασία και τη στέγαση.
Έτσι, η δυσαρέσκεια αποκτά ολοένα εντονότερα πολιτικά χαρακτηριστικά.
Η νέα γενιά δεν διαμαρτύρεται μόνο επειδή δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα σήμερα. Εξεγείρεται επειδή φοβάται ότι το αύριο θα είναι ακόμη χειρότερο.
Για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, η πρόκληση είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Πολλά από τα αιτήματα των διαδηλωτών απαιτούν δημόσιους πόρους που οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν, μεταρρυθμίσεις που συναντούν πολιτικές αντιστάσεις και υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης που η Ευρώπη αδυνατεί εδώ και χρόνια να πετύχει.
Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση μεμονωμένων διαδηλώσεων ή προσωρινών κοινωνικών εντάσεων.
Αφορά τη δυνατότητα του ευρωπαϊκού πολιτικού και οικονομικού μοντέλου να προσφέρει μια αξιόπιστη προοπτική στις επόμενες γενιές.
Και όσο αυτή η προοπτική απουσιάζει, τόσο περισσότεροι νέοι θα στρέφονται ενάντια στο κατεστημένο που θεωρούν υπεύθυνο για την οικονομική τους ασφυξία.
Η ευρωπαϊκή νεολαία στέλνει ένα σαφές μήνυμα: δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί ως φυσιολογικό ένα μέλλον διαρκούς λιτότητας, χαμηλών μισθών, απρόσιτης στέγης και περιορισμένων ευκαιριών.
Μια γενιά που μεγάλωσε με την υπόσχεση ότι θα ζήσει καλύτερα από την προηγούμενη ανακαλύπτει ότι κινδυνεύει να γίνει η πρώτη που θα ζήσει χειρότερα. Και αυτή η διάψευση τρέφει και διογκώνει πλέον σε οργή στους δρόμους της Ευρώπης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών