Πλήθος αναπάντητων ερωτημάτων για το Project Freedom του Donald Trump - Δεν έχει διευκρινιστεί πως τα ναυτικά μέσα των ΗΠΑ θα συμβάλουν στην επανέναρξη της διέλευσης εμπορικών πλοίων από το Στενό του Hormuz
(upd3) Για 67 ημέρες, το Στενό του Hormuz - η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη - δεν λειτουργεί ως ουδέτερη θαλάσσια δίοδος, αλλά ως γεωπολιτικός μοχλός ισχύος.
Ο στρατός του Ιράν έσπευσε να στείλει σαφή προειδοποίηση - στον απόηχο της «Επιχείρησης Ελευθερίας» του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, μια πρωτοβουλία που προκαλεί πολλά ερωτήματα ως προς την εφαρμογή και τους στόχους της – στα διάφορα εμπορικά πλοία και τάνκερ: Μην περάσετε τα Στενά του Hormuz αν δεν συνεννοηθείτε πρώτα μαζί μας…
Παράλληλα το Ιράν προειδοποίησε και το αμερικανικό ναυτικό, ότι σε περίπτωση που εμφανιστεί… θα δεχθεί πυρά…
Είναι σαφές πως υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του Ιράν, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα έχει μετατραπεί σε προνόμιο που εξαρτάται από... πολιτική και στρατιωτική άδεια, προκαλώντας αλυσιδωτές αναταράξεις στις αγορές, στην ασφάλεια και στις ισορροπίες ισχύος.
Από την εκτίναξη του κόστους ενέργειας μέχρι την αναδιάταξη στρατηγικών συμμαχιών, η κρίση αυτή δεν περιορίζεται σε μια περιφερειακή αντιπαράθεση, εξελίσσεται σε σημείο καμπής για το παγκόσμιο σύστημα.
Και όσο η ροή του πετρελαίου περνά μέσα από ένα στενό που ελέγχεται πολιτικά, τόσο ο κόσμος πλησιάζει σε μια νέα εποχή όπου η γεωγραφία μετατρέπεται ξανά σε καθοριστικό όπλο ισχύος.
Το Ιράν έχει τον απόλυτο έλεγχο
Έχουν περάσει πάνω από δύο μήνες από τότε που το Ιράν απέκτησε πλήρη έλεγχο του Στενού του Hormuz και η διέλευση πλοίων χωρίς άδεια από την Τεχεράνη έγινε ουσιαστικά αδύνατη.
Πρόκειται για μια πρωτοφανή κατάσταση στη σύγχρονη ιστορία, οι συνέπειες της οποίας ξεπερνούν μια απλή ναυτική κρίση και έχουν προκαλέσει κραδασμούς στη δομή της παγκόσμιας ισχύος.
Πλέον δεν πρόκειται απλώς για «κίνδυνο ασφαλείας» — ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με πραγματικό αποκλεισμό ενός ενεργειακού κόμβου.
Η προειδοποίηση του στρατού
Είναι χαρακτηριστικό πως οι ένοπλες Δυνάμεις του Ιράν συνεχίζουν να ελέγχουν το Στενό του Hormuz και καλούν όλα τα πλοία να απέχουν από τη διέλευση χωρίς συνεννόηση με την Τεχεράνη.
Αυτό δήλωσε ο διοικητής του κεντρικού στρατηγείου των ιρανικών δυνάμεων «Khatam-al-Anbiya», Ali Abdollahi.
«Καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουμε την ασφάλεια του Στενού του Hormuz και ελέγχουμε την κατάσταση.
Καλούμε όλα τα εμπορικά πλοία και τα πετρελαιοφόρα να απέχουν από οποιαδήποτε ενέργεια διέλευσης χωρίς συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις που βρίσκονται στο Στενό του Hormuz, ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλειά τους» υποστήριξε ο Abdollahi, όπως μετέδωσε η ιρανική κρατική ραδιοτηλεόραση.
Ο Abdollahi προειδοποίησε ότι οποιεσδήποτε ξένες ένοπλες δυνάμεις, ιδίως ο στρατός των ΗΠΑ, θα δεχθούν πλήγματα εάν επιχειρήσουν να προσεγγίσουν ή να εισέλθουν στο Στενό του Hormuz.
Πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία
Τις τελευταίες 67 ημέρες, η ροή εξαγωγών αργού πετρελαίου, προϊόντων και ακόμη και μη πετρελαϊκών φορτίων έχει διαταραχθεί, με άμεσο αντίκτυπο σε όλους τους βασικούς δείκτες της παγκόσμιας οικονομίας.
Η αύξηση του κόστους πολεμικής ασφάλισης σε υψηλά πολλών ετών, η εκτίναξη των ναύλων, οι ουρές δεξαμενόπλοιων στη θάλασσα και οι αναγκαστικές αλλαγές σε μακρύτερες διαδρομές που πολλαπλασιάζουν το κόστος κάθε φορτίου αποτελούν μόνο την επιφανειακή διάσταση της κρίσης.
Η πραγματική της επίδραση αποτυπώνεται στον παγκόσμιο πληθωρισμό, στα σοκ της εφοδιαστικής αλυσίδας και στην στρατηγική αναθεώρηση από τις μεγάλες δυνάμεις.
Έλεγχος της παγκόσμιας ενέργειας
Αυτός ο αποκλεισμός έστειλε ένα σαφές μήνυμα: ο έλεγχος του Hormuz σημαίνει έλεγχο της παγκόσμιας ενεργειακής τάξης.
Η Τεχεράνη διαθέτει πλέον έναν μοχλό που δεν βασίζεται στα όπλα αλλά στη γεωπολιτική θέση.
Κάθε δεξαμενόπλοιο που διέρχεται από αυτό το στενό εξαρτάται ουσιαστικά από απόφαση που λαμβάνεται στην Τεχεράνη.
Αυτή η πραγματικότητα μετασχημάτισε τη φύση της σύγκρουσης από στρατιωτική αντιπαράθεση σε μια «πλήρους κλίμακας οικονομικο-γεωπολιτική σύγκρουση».
Φθορά… ΗΠΑ
Για τις ΗΠΑ, η κατάσταση αυτή σημαίνει άμεση φθορά πόρων.
Η Ουάσινγκτον αναγκάστηκε να διατηρεί συνεχώς τον στόλο της στην περιοχή, να διαχειρίζεται εναλλακτικές γραμμές εφοδιασμού και να απορροφά το κόστος του ενεργειακού σοκ στο εσωτερικό της.
Πρόκειται για πιέσεις που, όπως και σε προηγούμενες κρίσεις στη Μέση Ανατολή, έχουν εκ νέου περιοριστική επίδραση στην αμερικανική οικονομία.
Η παρατεταμένη κρίση ενισχύει τον πληθωρισμό και αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας των ΗΠΑ.
Ενισχυμένη η Κίνα
Αντίθετα, η Κίνα ενισχύει τη θέση της μέσα σε αυτή την κρίση.
Η έντονη εξάρτηση της ανατολικής Ασίας από το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου έχει οδηγήσει το Πεκίνο σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση: μακροπρόθεσμα ενεργειακά συμβόλαια με παραγωγούς της περιοχής, ανάπτυξη χερσαίων διαδρομών, συμμετοχή σε έργα μεταφορών και ανακατεύθυνση εμπορίου σε νέες οδούς.
Με αυτά τα εργαλεία, η Κίνα εξελίσσεται σε νέο κεντρικό άξονα των οικονομικών σχέσεων στη Μέση Ανατολή.
Ο αποκλεισμός του Hormuz, ακόμη και με ελεγχόμενη περιορισμένη διέλευση, ενισχύει την εξάρτηση της περιοχής από την Κίνα και αυξάνει τη διαπραγματευτική ισχύ του Πεκίνου έναντι των ΗΠΑ.
Το μήνυμα στον Περσικό
Παράλληλα, οι χώρες του Περσικού Κόλπου, που για χρόνια βασίζονταν στην αμερικανική στρατιωτική προστασία για την ενεργειακή τους ασφάλεια, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με την πιο σαφή απόδειξη των ορίων αυτού του μοντέλου.
67 ημέρες αποκλεισμού χωρίς ουσιαστική αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας τις ωθούν προς διαφοροποίηση των επιλογών ασφάλειας, ενίσχυση σχέσεων με την Ανατολή, σύσφιξη δεσμών με την Κίνα και επανεξέταση της πολιτικής τους απέναντι στο Ιράν.
Έρχεται η πολυπολική Τάξη
Όλες αυτές οι εξελίξεις δείχνουν ότι η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια περιφερειακή κρίση, αλλά ένα σημείο καμπής στη μετάβαση του κόσμου προς μια πολυπολική τάξη.
Αν το Hormuz παραμείνει σε καθεστώς ελεγχόμενου αποκλεισμού, θα αλλάξουν ριζικά η δομή του ενεργειακού εμπορίου, οι επενδυτικές ροές, η ισορροπία οικονομικής ισχύος και ακόμη και οι στρατηγικές συμμαχίες.
Αυτό που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος δεν είναι απλώς η διακοπή μιας ναυτιλιακής διαδρομής - είναι ένας επανακαθορισμός της ισχύος μέσω ενός θαλάσσιου στενού…
Η κρίσιμη συνάντηση Trump – Xi Jinping
Η Κίνα παραμένει προσηλωμένη στην επικείμενη συνάντηση μεταξύ του ηγέτη της Xi Jinping και του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, ανεξάρτητα από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, και αντιμετωπίζει με προσοχή τη μακρόχρονη σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν, θεωρώντας ότι ενδέχεται να έχει ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση, σύμφωνα με κινεζικές πηγές.
Η σπάνια αυτή δια ζώσης συνάντηση, που είχε ήδη καθυστερήσει λόγω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, έχει πλέον προγραμματιστεί για τις 14–15 Μαΐου, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο.
Πηγές αναφέρουν ότι το Πεκίνο βλέπει τη σύνοδο ως μοναδική ευκαιρία για τη διαμόρφωση μιας πιο σταθερής μακροπρόθεσμης σχέσης με τον μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό του ανταγωνιστή.
Διχογνωμία στο Πεκίνο
Ωστόσο, παρά το αντιλαμβανόμενο πλεονέκτημα, το Πεκίνο παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτικό.
Σύμφωνα με το CNN, στο εσωτερικό της κυβέρνησης υπάρχουν διχογνωμίες για το πώς να διαχειριστούν τις πολυάριθμες επιπλοκές της σύγκρουσης, μεταξύ των οποίων και το ενδεχόμενο το Στενό του Hormuz — μέσω του οποίου η Κίνα εισάγει περίπου το ένα τρίτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της — να παραμείνει κλειστό όταν ο Trump φτάσει στην κινεζική πρωτεύουσα.
Η επίσκεψη του Trump «δεν είναι σαν καμία άλλη επίσκεψη αρχηγού κράτους», δήλωσε κινεζική πηγή ανώνυμα.
«Η θητεία του θα έχει διαρκή αντίκτυπο στην παγκόσμια τάξη και έχει ήδη αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τα συμφέροντά τους».
Επικίνδυνα σενάρια
Η επίσκεψη επρόκειτο αρχικά να επικεντρωθεί στην επιβεβαίωση σημαντικών συμφωνιών σε βασικούς τομείς, όμως η κρίση στο Ιράν «έχει διαταράξει σοβαρά» τον σχεδιασμό της Κίνας, σύμφωνα με τον Cui Hongjian από το Beijing Foreign Studies University.
Η κινεζική εξωτερική πολιτική δίνει προτεραιότητα στις σχέσεις Κίνας - ΗΠΑ, καθώς η σταθερότητά τους επηρεάζει και τις σχέσεις με άλλες χώρες.
Ωστόσο, η εμπλοκή του Ιράν — στενού εταίρου του Πεκίνου — έχει περιπλέξει την κατάσταση.
Παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα η ημερομηνία της συνόδου, η προοπτική ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης παραμένει αβέβαιη, ενώ δεν αποκλείεται και επανέναρξη των συγκρούσεων.
Και τα δύο σενάρια ενέχουν κινδύνους για την Κίνα.
Η στρατηγική των ΗΠΑ
Ο Trump ενδέχεται να επιδιώξει να ολοκληρώσει πρώτα το ζήτημα του Ιράν ώστε να εμφανιστεί ισχυρός, όμως αν επιτεθεί στο Ιράν μετά την επίσκεψή του στην Κίνα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το Πεκίνο εγκατέλειψε την Τεχεράνη.
Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές, η στρατηγική των ΗΠΑ να πλήξουν πρώτα χώρες όπως η Βενεζουέλα και στη συνέχεια το Ιράν αποσκοπεί στο να περιορίσει την επιρροή της Κίνας σε αυτές τις περιοχές.
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν εξελίχθηκε όπως αναμενόταν για τις ΗΠΑ.
Αντί να ενισχύσει την αμερικανική ισχύ, οδήγησε σε μια δύσκολη και αντιδημοφιλή σύγκρουση με σοβαρές παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
Αποδυναμωμένος ο Trump
Ο Wu Xinbo, σύμβουλος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι αν οι ΗΠΑ είχαν επικρατήσει, ο Trump θα είχε ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Ωστόσο, η αδυναμία τους να διαχειριστούν το Ιράν έχει αποδυναμώσει τη θέση τους στις διαπραγματεύσεις με την Κίνα.
Η Κίνα φέρεται να συνέβαλε στο να μεταβεί το Iράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Παρά την εκεχειρία, δεν έχει επιτευχθεί σταθερή ειρήνη μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Η κατάσταση ενδέχεται να προσφέρει στην Κίνα ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση της ενόψει των δύσκολων ενδιάμεσων εκλογών για τον Trump, ο οποίος επιθυμεί να παρουσιάσει απτά αποτελέσματα στους ψηφοφόρους, όπως μεγάλες κινεζικές αγορές αμερικανικών προϊόντων και αεροσκαφών Boeing.
Οι στόχοι της Κίνας
Η Κίνα είναι έτοιμη να αξιοποιήσει την εσωτερική της αγορά και την κυριαρχία της στις σπάνιες γαίες για να πετύχει στόχους όπως: αμερικανική αντίθεση στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, χαλάρωση περιορισμών στις εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας και άρση κυρώσεων σε κινεζικές εταιρείες.
Παρά τις αρχικές ανησυχίες, η τρέχουσα κατάσταση φαίνεται να ευνοεί την Κίνα.
Ο πόλεμος έχει ενισχύσει τη διεθνή εικόνα του Πεκίνου ως παράγοντα σταθερότητας.
«Οι ΗΠΑ πολεμούν χωρίς να κερδίζουν, ενώ η Κίνα κερδίζει χωρίς να πολεμά», δήλωσε ο Joerg Wuttke.
Το πολιτικό σύστημα της Κίνας, με έμφαση στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την αυτάρκεια, της έχει δώσει πλεονέκτημα στην αντιμετώπιση των οικονομικών κραδασμών.
Καμία αλλαγή
Παρά τη μεγάλη υποδοχή του Trump στο Πεκίνο το 2017, οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω εμπορίου, τεχνολογίας, Tαϊβάν, Covid-19 και άλλων εντάσεων.
Ενόψει της συνόδου, η Κίνα δεν αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τη στρατηγική της.
Παρότι και οι δύο πλευρές διαθέτουν σημαντικά διαπραγματευτικά εργαλεία, δεν είναι σαφές ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει αλλάξει ουσιαστικά την ισορροπία ισχύος.
Όπως σημείωσε ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης William Klein, «ο πόλεμος στο Iράν επηρεάζει το πλαίσιο της επίσκεψης, αλλά δεν δίνει ξεκάθαρο πλεονέκτημα σε καμία πλευρά».
Αναπάντητα ερωτήματα για την Επιχείρηση Ελευθερία
Το σχέδιο των ΗΠΑ να «καθοδηγούν» πλοία μέσω του Στενού του Hormuz, που ανακοίνωσε ο πρόεδρος Donald Trump λίγες ώρες πριν τεθεί σε εφαρμογή, αφήνει πολλά αναπάντητα ερωτήματα.
Η US Central Command ανέφερε σε ανακοίνωσή της στο X ότι η επιχείρηση, με την ονομασία Project Freedom, θα περιλαμβάνει αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, πάνω από 100 αεροσκάφη ξηράς και θαλάσσης, καθώς και μη επανδρωμένες πλατφόρμες πολλαπλών τομέων.
Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί πώς αυτά τα μέσα θα συμβάλουν στην επανέναρξη της διέλευσης εμπορικών πλοίων από το στενό.
Η ενίσχυση της... ασφάλειας
Σύμφωνα με το CNN, η Jennifer Parker από το Lowy Institute εκτίμησε ότι ο αμερικανικός στρατός πιθανότατα θα αυξήσει την παρουσία του στην περιοχή, ώστε να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας των εμπορικών πλοίων.
Όπως δήλωσε, πρόκειται περισσότερο για επιχείρηση αλλαγής της κατάστασης στο στενό, ώστε τα πλοία να «νιώθουν ασφαλή», παρά για άμεση προστασία συγκεκριμένων πλοίων.
Η αποστολή θα μπορούσε να περιλαμβάνει αμερικανικά πολεμικά πλοία και αεροσκάφη που θα επιτηρούν την περιοχή και θα μπορούν να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν απειλές, όπως μικρά σκάφη.
Παράλληλα, θεωρείται απίθανο να εφαρμοστεί σύστημα συνοδείας νηοπομπών, όπου πολεμικά πλοία θα συνοδεύουν στενά εμπορικά πλοία, λόγω των περιορισμών του στενού και των κινδύνων.
Σενάριο... ναυμαχίας
Για να εμποδίσει την επιχείρηση, το Ιράν θα έπρεπε να συγκρουστεί άμεσα με το αμερικανικό ναυτικό — κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί.
Η Parker σημείωσε ότι αυτή η στρατηγική «αναγκάζει το Iran να κλιμακώσει», καθώς θα έπρεπε να επιτεθεί σε αμερικανικά πολεμικά πλοία.
Η ανακοίνωση του Trump προκάλεσε άμεση αντίδραση από την Τεχεράνη, με τον Ebrahim Azizi να προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε αμερικανική παρέμβαση στο στενό θα θεωρηθεί παραβίαση της εκεχειρίας.
Ο Trump είχε δηλώσει ότι οποιαδήποτε «παρέμβαση» από το Ιράν θα αντιμετωπιστεί με «δύναμη».
Επιφυλάξεις από στελέχη της ναυτιλίας
Ωστόσο, στελέχη της ναυτιλίας εμφανίζονται επιφυλακτικά για το αν το σχέδιο μειώνει τον κίνδυνο.
Ο Bjørn Højgaard, διευθύνων σύμβουλος της Anglo-Eastern, τόνισε ότι απαιτείται συνεργασία και από τις δύο πλευρές για την αποκατάσταση της διέλευσης.
Μέχρι στιγμής, η Ουάσινγκτον έχει αποφύγει να φέρει πολεμικά πλοία κοντά στις ιρανικές ακτές, λόγω της απειλής από πυραύλους και μικρά επιθετικά σκάφη.
Το στενό είναι ιδιαίτερα στενό (περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο), ενώ τα δεξαμενόπλοια κινούνται σε διαύλους μόλις 2 μιλίων, γεγονός που δυσκολεύει τόσο τις επιχειρήσεις επιβίβασης όσο και τη συνοδεία.
Οι ιρανικές δυνάμεις που μπορούν να απειλήσουν τέτοιες επιχειρήσεις είναι διασκορπισμένες και κινητές, με δυνατότητα χρήσης drones, πυραύλων και ναρκών.
Ο Collin Koh από τη Σιγκαπούρη αμφισβήτησε κατά πόσο είναι εφικτό να εξουδετερωθούν όλες αυτές οι απειλές.
Μη επάρκεια μέσων
Παράλληλα, τίθεται και ζήτημα επάρκειας μέσων: οι ΗΠΑ φαίνεται να μην διαθέτουν αρκετά αντιτορπιλικά στην περιοχή για επιχειρήσεις συνοδείας.
Για σύγκριση, κατά τον λεγόμενο Πόλεμο των Τάνκερ τη δεκαετία του 1980 (Operation Earnest Will), απαιτούνταν πολλαπλά πολεμικά πλοία για τη συνοδεία λίγων μόνο δεξαμενόπλοιων.
Σήμερα, ο αριθμός των διαθέσιμων πλοίων δεν φαίνεται επαρκής για παρόμοια επιχείρηση μεγάλης κλίμακας.
Έτσι, σύμφωνα με αναλυτές, η στρατηγική των ΗΠΑ επικεντρώνεται περισσότερο στην παρουσία και την αποτροπή, παρά σε άμεση συνοδεία πλοίων.
www.bankingnews.gr
Ο στρατός του Ιράν έσπευσε να στείλει σαφή προειδοποίηση - στον απόηχο της «Επιχείρησης Ελευθερίας» του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, μια πρωτοβουλία που προκαλεί πολλά ερωτήματα ως προς την εφαρμογή και τους στόχους της – στα διάφορα εμπορικά πλοία και τάνκερ: Μην περάσετε τα Στενά του Hormuz αν δεν συνεννοηθείτε πρώτα μαζί μας…
Παράλληλα το Ιράν προειδοποίησε και το αμερικανικό ναυτικό, ότι σε περίπτωση που εμφανιστεί… θα δεχθεί πυρά…
Είναι σαφές πως υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του Ιράν, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα έχει μετατραπεί σε προνόμιο που εξαρτάται από... πολιτική και στρατιωτική άδεια, προκαλώντας αλυσιδωτές αναταράξεις στις αγορές, στην ασφάλεια και στις ισορροπίες ισχύος.
Από την εκτίναξη του κόστους ενέργειας μέχρι την αναδιάταξη στρατηγικών συμμαχιών, η κρίση αυτή δεν περιορίζεται σε μια περιφερειακή αντιπαράθεση, εξελίσσεται σε σημείο καμπής για το παγκόσμιο σύστημα.
Και όσο η ροή του πετρελαίου περνά μέσα από ένα στενό που ελέγχεται πολιτικά, τόσο ο κόσμος πλησιάζει σε μια νέα εποχή όπου η γεωγραφία μετατρέπεται ξανά σε καθοριστικό όπλο ισχύος.
Το Ιράν έχει τον απόλυτο έλεγχο
Έχουν περάσει πάνω από δύο μήνες από τότε που το Ιράν απέκτησε πλήρη έλεγχο του Στενού του Hormuz και η διέλευση πλοίων χωρίς άδεια από την Τεχεράνη έγινε ουσιαστικά αδύνατη.
Πρόκειται για μια πρωτοφανή κατάσταση στη σύγχρονη ιστορία, οι συνέπειες της οποίας ξεπερνούν μια απλή ναυτική κρίση και έχουν προκαλέσει κραδασμούς στη δομή της παγκόσμιας ισχύος.
Πλέον δεν πρόκειται απλώς για «κίνδυνο ασφαλείας» — ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με πραγματικό αποκλεισμό ενός ενεργειακού κόμβου.
Η προειδοποίηση του στρατού
Είναι χαρακτηριστικό πως οι ένοπλες Δυνάμεις του Ιράν συνεχίζουν να ελέγχουν το Στενό του Hormuz και καλούν όλα τα πλοία να απέχουν από τη διέλευση χωρίς συνεννόηση με την Τεχεράνη.
Αυτό δήλωσε ο διοικητής του κεντρικού στρατηγείου των ιρανικών δυνάμεων «Khatam-al-Anbiya», Ali Abdollahi.
«Καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουμε την ασφάλεια του Στενού του Hormuz και ελέγχουμε την κατάσταση.
Καλούμε όλα τα εμπορικά πλοία και τα πετρελαιοφόρα να απέχουν από οποιαδήποτε ενέργεια διέλευσης χωρίς συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις που βρίσκονται στο Στενό του Hormuz, ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλειά τους» υποστήριξε ο Abdollahi, όπως μετέδωσε η ιρανική κρατική ραδιοτηλεόραση.
Ο Abdollahi προειδοποίησε ότι οποιεσδήποτε ξένες ένοπλες δυνάμεις, ιδίως ο στρατός των ΗΠΑ, θα δεχθούν πλήγματα εάν επιχειρήσουν να προσεγγίσουν ή να εισέλθουν στο Στενό του Hormuz.
Πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία
Τις τελευταίες 67 ημέρες, η ροή εξαγωγών αργού πετρελαίου, προϊόντων και ακόμη και μη πετρελαϊκών φορτίων έχει διαταραχθεί, με άμεσο αντίκτυπο σε όλους τους βασικούς δείκτες της παγκόσμιας οικονομίας.
Η αύξηση του κόστους πολεμικής ασφάλισης σε υψηλά πολλών ετών, η εκτίναξη των ναύλων, οι ουρές δεξαμενόπλοιων στη θάλασσα και οι αναγκαστικές αλλαγές σε μακρύτερες διαδρομές που πολλαπλασιάζουν το κόστος κάθε φορτίου αποτελούν μόνο την επιφανειακή διάσταση της κρίσης.
Η πραγματική της επίδραση αποτυπώνεται στον παγκόσμιο πληθωρισμό, στα σοκ της εφοδιαστικής αλυσίδας και στην στρατηγική αναθεώρηση από τις μεγάλες δυνάμεις.
Έλεγχος της παγκόσμιας ενέργειας
Αυτός ο αποκλεισμός έστειλε ένα σαφές μήνυμα: ο έλεγχος του Hormuz σημαίνει έλεγχο της παγκόσμιας ενεργειακής τάξης.
Η Τεχεράνη διαθέτει πλέον έναν μοχλό που δεν βασίζεται στα όπλα αλλά στη γεωπολιτική θέση.
Κάθε δεξαμενόπλοιο που διέρχεται από αυτό το στενό εξαρτάται ουσιαστικά από απόφαση που λαμβάνεται στην Τεχεράνη.
Αυτή η πραγματικότητα μετασχημάτισε τη φύση της σύγκρουσης από στρατιωτική αντιπαράθεση σε μια «πλήρους κλίμακας οικονομικο-γεωπολιτική σύγκρουση».
Φθορά… ΗΠΑ
Για τις ΗΠΑ, η κατάσταση αυτή σημαίνει άμεση φθορά πόρων.
Η Ουάσινγκτον αναγκάστηκε να διατηρεί συνεχώς τον στόλο της στην περιοχή, να διαχειρίζεται εναλλακτικές γραμμές εφοδιασμού και να απορροφά το κόστος του ενεργειακού σοκ στο εσωτερικό της.
Πρόκειται για πιέσεις που, όπως και σε προηγούμενες κρίσεις στη Μέση Ανατολή, έχουν εκ νέου περιοριστική επίδραση στην αμερικανική οικονομία.
Η παρατεταμένη κρίση ενισχύει τον πληθωρισμό και αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας των ΗΠΑ.
Ενισχυμένη η Κίνα
Αντίθετα, η Κίνα ενισχύει τη θέση της μέσα σε αυτή την κρίση.
Η έντονη εξάρτηση της ανατολικής Ασίας από το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου έχει οδηγήσει το Πεκίνο σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση: μακροπρόθεσμα ενεργειακά συμβόλαια με παραγωγούς της περιοχής, ανάπτυξη χερσαίων διαδρομών, συμμετοχή σε έργα μεταφορών και ανακατεύθυνση εμπορίου σε νέες οδούς.
Με αυτά τα εργαλεία, η Κίνα εξελίσσεται σε νέο κεντρικό άξονα των οικονομικών σχέσεων στη Μέση Ανατολή.
Ο αποκλεισμός του Hormuz, ακόμη και με ελεγχόμενη περιορισμένη διέλευση, ενισχύει την εξάρτηση της περιοχής από την Κίνα και αυξάνει τη διαπραγματευτική ισχύ του Πεκίνου έναντι των ΗΠΑ.
Το μήνυμα στον Περσικό
Παράλληλα, οι χώρες του Περσικού Κόλπου, που για χρόνια βασίζονταν στην αμερικανική στρατιωτική προστασία για την ενεργειακή τους ασφάλεια, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με την πιο σαφή απόδειξη των ορίων αυτού του μοντέλου.
67 ημέρες αποκλεισμού χωρίς ουσιαστική αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας τις ωθούν προς διαφοροποίηση των επιλογών ασφάλειας, ενίσχυση σχέσεων με την Ανατολή, σύσφιξη δεσμών με την Κίνα και επανεξέταση της πολιτικής τους απέναντι στο Ιράν.
Έρχεται η πολυπολική Τάξη
Όλες αυτές οι εξελίξεις δείχνουν ότι η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια περιφερειακή κρίση, αλλά ένα σημείο καμπής στη μετάβαση του κόσμου προς μια πολυπολική τάξη.
Αν το Hormuz παραμείνει σε καθεστώς ελεγχόμενου αποκλεισμού, θα αλλάξουν ριζικά η δομή του ενεργειακού εμπορίου, οι επενδυτικές ροές, η ισορροπία οικονομικής ισχύος και ακόμη και οι στρατηγικές συμμαχίες.
Αυτό που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος δεν είναι απλώς η διακοπή μιας ναυτιλιακής διαδρομής - είναι ένας επανακαθορισμός της ισχύος μέσω ενός θαλάσσιου στενού…
Η κρίσιμη συνάντηση Trump – Xi Jinping
Η Κίνα παραμένει προσηλωμένη στην επικείμενη συνάντηση μεταξύ του ηγέτη της Xi Jinping και του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, ανεξάρτητα από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, και αντιμετωπίζει με προσοχή τη μακρόχρονη σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν, θεωρώντας ότι ενδέχεται να έχει ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση, σύμφωνα με κινεζικές πηγές.
Η σπάνια αυτή δια ζώσης συνάντηση, που είχε ήδη καθυστερήσει λόγω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, έχει πλέον προγραμματιστεί για τις 14–15 Μαΐου, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο.
Πηγές αναφέρουν ότι το Πεκίνο βλέπει τη σύνοδο ως μοναδική ευκαιρία για τη διαμόρφωση μιας πιο σταθερής μακροπρόθεσμης σχέσης με τον μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό του ανταγωνιστή.
Διχογνωμία στο Πεκίνο
Ωστόσο, παρά το αντιλαμβανόμενο πλεονέκτημα, το Πεκίνο παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτικό.
Σύμφωνα με το CNN, στο εσωτερικό της κυβέρνησης υπάρχουν διχογνωμίες για το πώς να διαχειριστούν τις πολυάριθμες επιπλοκές της σύγκρουσης, μεταξύ των οποίων και το ενδεχόμενο το Στενό του Hormuz — μέσω του οποίου η Κίνα εισάγει περίπου το ένα τρίτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της — να παραμείνει κλειστό όταν ο Trump φτάσει στην κινεζική πρωτεύουσα.
Η επίσκεψη του Trump «δεν είναι σαν καμία άλλη επίσκεψη αρχηγού κράτους», δήλωσε κινεζική πηγή ανώνυμα.
«Η θητεία του θα έχει διαρκή αντίκτυπο στην παγκόσμια τάξη και έχει ήδη αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τα συμφέροντά τους».
Επικίνδυνα σενάρια
Η επίσκεψη επρόκειτο αρχικά να επικεντρωθεί στην επιβεβαίωση σημαντικών συμφωνιών σε βασικούς τομείς, όμως η κρίση στο Ιράν «έχει διαταράξει σοβαρά» τον σχεδιασμό της Κίνας, σύμφωνα με τον Cui Hongjian από το Beijing Foreign Studies University.
Η κινεζική εξωτερική πολιτική δίνει προτεραιότητα στις σχέσεις Κίνας - ΗΠΑ, καθώς η σταθερότητά τους επηρεάζει και τις σχέσεις με άλλες χώρες.
Ωστόσο, η εμπλοκή του Ιράν — στενού εταίρου του Πεκίνου — έχει περιπλέξει την κατάσταση.
Παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα η ημερομηνία της συνόδου, η προοπτική ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης παραμένει αβέβαιη, ενώ δεν αποκλείεται και επανέναρξη των συγκρούσεων.
Και τα δύο σενάρια ενέχουν κινδύνους για την Κίνα.
Η στρατηγική των ΗΠΑ
Ο Trump ενδέχεται να επιδιώξει να ολοκληρώσει πρώτα το ζήτημα του Ιράν ώστε να εμφανιστεί ισχυρός, όμως αν επιτεθεί στο Ιράν μετά την επίσκεψή του στην Κίνα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το Πεκίνο εγκατέλειψε την Τεχεράνη.
Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές, η στρατηγική των ΗΠΑ να πλήξουν πρώτα χώρες όπως η Βενεζουέλα και στη συνέχεια το Ιράν αποσκοπεί στο να περιορίσει την επιρροή της Κίνας σε αυτές τις περιοχές.
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν εξελίχθηκε όπως αναμενόταν για τις ΗΠΑ.
Αντί να ενισχύσει την αμερικανική ισχύ, οδήγησε σε μια δύσκολη και αντιδημοφιλή σύγκρουση με σοβαρές παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
Αποδυναμωμένος ο Trump
Ο Wu Xinbo, σύμβουλος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι αν οι ΗΠΑ είχαν επικρατήσει, ο Trump θα είχε ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Ωστόσο, η αδυναμία τους να διαχειριστούν το Ιράν έχει αποδυναμώσει τη θέση τους στις διαπραγματεύσεις με την Κίνα.
Η Κίνα φέρεται να συνέβαλε στο να μεταβεί το Iράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Παρά την εκεχειρία, δεν έχει επιτευχθεί σταθερή ειρήνη μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Η κατάσταση ενδέχεται να προσφέρει στην Κίνα ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση της ενόψει των δύσκολων ενδιάμεσων εκλογών για τον Trump, ο οποίος επιθυμεί να παρουσιάσει απτά αποτελέσματα στους ψηφοφόρους, όπως μεγάλες κινεζικές αγορές αμερικανικών προϊόντων και αεροσκαφών Boeing.
Οι στόχοι της Κίνας
Η Κίνα είναι έτοιμη να αξιοποιήσει την εσωτερική της αγορά και την κυριαρχία της στις σπάνιες γαίες για να πετύχει στόχους όπως: αμερικανική αντίθεση στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, χαλάρωση περιορισμών στις εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας και άρση κυρώσεων σε κινεζικές εταιρείες.
Παρά τις αρχικές ανησυχίες, η τρέχουσα κατάσταση φαίνεται να ευνοεί την Κίνα.
Ο πόλεμος έχει ενισχύσει τη διεθνή εικόνα του Πεκίνου ως παράγοντα σταθερότητας.
«Οι ΗΠΑ πολεμούν χωρίς να κερδίζουν, ενώ η Κίνα κερδίζει χωρίς να πολεμά», δήλωσε ο Joerg Wuttke.
Το πολιτικό σύστημα της Κίνας, με έμφαση στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την αυτάρκεια, της έχει δώσει πλεονέκτημα στην αντιμετώπιση των οικονομικών κραδασμών.
Καμία αλλαγή
Παρά τη μεγάλη υποδοχή του Trump στο Πεκίνο το 2017, οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω εμπορίου, τεχνολογίας, Tαϊβάν, Covid-19 και άλλων εντάσεων.
Ενόψει της συνόδου, η Κίνα δεν αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τη στρατηγική της.
Παρότι και οι δύο πλευρές διαθέτουν σημαντικά διαπραγματευτικά εργαλεία, δεν είναι σαφές ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει αλλάξει ουσιαστικά την ισορροπία ισχύος.
Όπως σημείωσε ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης William Klein, «ο πόλεμος στο Iράν επηρεάζει το πλαίσιο της επίσκεψης, αλλά δεν δίνει ξεκάθαρο πλεονέκτημα σε καμία πλευρά».
Αναπάντητα ερωτήματα για την Επιχείρηση Ελευθερία
Το σχέδιο των ΗΠΑ να «καθοδηγούν» πλοία μέσω του Στενού του Hormuz, που ανακοίνωσε ο πρόεδρος Donald Trump λίγες ώρες πριν τεθεί σε εφαρμογή, αφήνει πολλά αναπάντητα ερωτήματα.
Η US Central Command ανέφερε σε ανακοίνωσή της στο X ότι η επιχείρηση, με την ονομασία Project Freedom, θα περιλαμβάνει αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, πάνω από 100 αεροσκάφη ξηράς και θαλάσσης, καθώς και μη επανδρωμένες πλατφόρμες πολλαπλών τομέων.
Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί πώς αυτά τα μέσα θα συμβάλουν στην επανέναρξη της διέλευσης εμπορικών πλοίων από το στενό.
Η ενίσχυση της... ασφάλειας
Σύμφωνα με το CNN, η Jennifer Parker από το Lowy Institute εκτίμησε ότι ο αμερικανικός στρατός πιθανότατα θα αυξήσει την παρουσία του στην περιοχή, ώστε να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας των εμπορικών πλοίων.
Όπως δήλωσε, πρόκειται περισσότερο για επιχείρηση αλλαγής της κατάστασης στο στενό, ώστε τα πλοία να «νιώθουν ασφαλή», παρά για άμεση προστασία συγκεκριμένων πλοίων.
Η αποστολή θα μπορούσε να περιλαμβάνει αμερικανικά πολεμικά πλοία και αεροσκάφη που θα επιτηρούν την περιοχή και θα μπορούν να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν απειλές, όπως μικρά σκάφη.
Παράλληλα, θεωρείται απίθανο να εφαρμοστεί σύστημα συνοδείας νηοπομπών, όπου πολεμικά πλοία θα συνοδεύουν στενά εμπορικά πλοία, λόγω των περιορισμών του στενού και των κινδύνων.
Σενάριο... ναυμαχίας
Για να εμποδίσει την επιχείρηση, το Ιράν θα έπρεπε να συγκρουστεί άμεσα με το αμερικανικό ναυτικό — κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί.
Η Parker σημείωσε ότι αυτή η στρατηγική «αναγκάζει το Iran να κλιμακώσει», καθώς θα έπρεπε να επιτεθεί σε αμερικανικά πολεμικά πλοία.
Η ανακοίνωση του Trump προκάλεσε άμεση αντίδραση από την Τεχεράνη, με τον Ebrahim Azizi να προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε αμερικανική παρέμβαση στο στενό θα θεωρηθεί παραβίαση της εκεχειρίας.
Ο Trump είχε δηλώσει ότι οποιαδήποτε «παρέμβαση» από το Ιράν θα αντιμετωπιστεί με «δύναμη».
Επιφυλάξεις από στελέχη της ναυτιλίας
Ωστόσο, στελέχη της ναυτιλίας εμφανίζονται επιφυλακτικά για το αν το σχέδιο μειώνει τον κίνδυνο.
Ο Bjørn Højgaard, διευθύνων σύμβουλος της Anglo-Eastern, τόνισε ότι απαιτείται συνεργασία και από τις δύο πλευρές για την αποκατάσταση της διέλευσης.
Μέχρι στιγμής, η Ουάσινγκτον έχει αποφύγει να φέρει πολεμικά πλοία κοντά στις ιρανικές ακτές, λόγω της απειλής από πυραύλους και μικρά επιθετικά σκάφη.
Το στενό είναι ιδιαίτερα στενό (περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο), ενώ τα δεξαμενόπλοια κινούνται σε διαύλους μόλις 2 μιλίων, γεγονός που δυσκολεύει τόσο τις επιχειρήσεις επιβίβασης όσο και τη συνοδεία.
Οι ιρανικές δυνάμεις που μπορούν να απειλήσουν τέτοιες επιχειρήσεις είναι διασκορπισμένες και κινητές, με δυνατότητα χρήσης drones, πυραύλων και ναρκών.
Ο Collin Koh από τη Σιγκαπούρη αμφισβήτησε κατά πόσο είναι εφικτό να εξουδετερωθούν όλες αυτές οι απειλές.
Μη επάρκεια μέσων
Παράλληλα, τίθεται και ζήτημα επάρκειας μέσων: οι ΗΠΑ φαίνεται να μην διαθέτουν αρκετά αντιτορπιλικά στην περιοχή για επιχειρήσεις συνοδείας.
Για σύγκριση, κατά τον λεγόμενο Πόλεμο των Τάνκερ τη δεκαετία του 1980 (Operation Earnest Will), απαιτούνταν πολλαπλά πολεμικά πλοία για τη συνοδεία λίγων μόνο δεξαμενόπλοιων.
Σήμερα, ο αριθμός των διαθέσιμων πλοίων δεν φαίνεται επαρκής για παρόμοια επιχείρηση μεγάλης κλίμακας.
Έτσι, σύμφωνα με αναλυτές, η στρατηγική των ΗΠΑ επικεντρώνεται περισσότερο στην παρουσία και την αποτροπή, παρά σε άμεση συνοδεία πλοίων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών