Πολεμική εμπλοκή της Ευρώπης, κρατών του Περσικού Κόλπου και της Αφρικής
Το Bab al-Mandab, η «Πύλη των Δακρύων» που ενώνει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Aden και τον Ινδικό Ωκεανό, μετατρέπεται σε ένα από τα κρισιμότερα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής και ναυτιλιακής ασφάλειας.
Η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη, οι επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και η ήδη περιορισμένη διέλευση από το Στενό του Hormuz δημιουργούν έναν επικίνδυνο συνδυασμό: δύο από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πετρελαίου βρίσκονται ταυτόχρονα υπό ισχυρή πίεση.
Η απάντηση του Ριάντ είναι η επιτάχυνση της Multinational Maritime Defense Coalition (MMDC), μιας νέας πολυεθνικής αμυντικής ναυτικής δομής η οποία περνά από το στάδιο του σχεδιασμού στην επιχειρησιακή ανάπτυξη.
Παράλληλα, η Ευρώπη διατηρεί στην περιοχή την επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES, ενώ η Ιταλία ζητεί περισσότερα πολεμικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Πρόκειται, προς το παρόν, για διαφορετικά σχήματα και όχι για έναν ενιαίο διεθνή στόλο, όμως όλα συγκλίνουν στον ίδιο στρατηγικό στόχο: να παραμείνουν ανοικτές οι θαλάσσιες γραμμές που συνδέουν τον Ινδικό Ωκεανό, την Ερυθρά Θάλασσα και το Σουέζ με την Ευρώπη.
Το Bab al-Mandab γίνεται η δεύτερη μεγάλη ενεργειακή «στενωπός»
Η γεωγραφία εξηγεί γιατί οι εξελίξεις προκαλούν τόσο μεγάλη ανησυχία.
Το Bab al-Mandab έχει πλάτος μόλις περίπου 29 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του και αποτελεί τη νότια είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα και, κατ' επέκταση, προς τη Διώρυγα του Σουέζ.
Ένα σοβαρό πρόβλημα στη διέλευση αναγκάζει μεγάλο μέρος της ναυτιλίας Ευρώπης–Ασίας να κινηθεί γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, με μεγαλύτερους χρόνους ταξιδιού, υψηλότερη κατανάλωση καυσίμων, αυξημένα ασφάλιστρα και επιβάρυνση των ναύλων.
Τα στοιχεία της αμερικανικής Energy Information Administration (EIA) δείχνουν πόσο γρήγορα μεταβάλλεται η σημασία του στενού.
Το 2023 περνούσαν από το Bab al-Mandab περίπου 9,3 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως.
Οι ροές υποχώρησαν στα 4,1 εκατ. το 2024 και στα 4,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, όταν μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλίας απέφευγε την περιοχή. Στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, όμως, η EIA υπολογίζει ότι οι ροές είχαν εκτιναχθεί εκ νέου στα 8,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, καθώς η πίεση στο Ορμούζ αύξησε τη σημασία των εναλλακτικών οδών προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Αυτό σημαίνει ότι μια ταυτόχρονη σοβαρή διαταραχή στο Ορμούζ και στο Bab al-Mandab δεν αποτελεί απλώς περιφερειακό στρατιωτικό πρόβλημα. Θα μπορούσε να μεταφερθεί άμεσα στις τιμές του πετρελαίου, στα καύσιμα, στα ναύλα και τελικά στον πληθωρισμό στην Ευρώπη και στην Ασία.
Η σαουδαραβική συμμαχία ετοιμάζεται για ναυμαχίες...
Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε στις 30 Ιουλίου 2026 τη δημιουργία της Πολυεθνικής Ναυτικής Αμυντικής Συμμαχίας, με σκοπό την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, των διεθνών εμπορικών διαδρόμων και των ενεργειακών οδών στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Bab al-Mandab και στον Κόλπο του Aden. Στην ιδρυτική συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι 43 χωρών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ 14 χώρες υποστήριξαν αρχικά τη δημιουργία του σχήματος.
Η εικόνα του συνασπισμού εξελίχθηκε γρήγορα τις επόμενες εβδομάδες.
Στις 18 Σεπτεμβρίου, στην τέταρτη συνεδρίαση σχεδιασμού στη Διοίκηση του Δυτικού Στόλου στη Τζέντα, εκπροσωπήθηκαν 41 χώρες, με τη συμμετοχή 154 ναυτικών διοικητών, επιτελών, διπλωματών και εκπροσώπων της ΕΕ. Η MMDC ανακοίνωσε ότι έχει πλέον επιτύχει Initial Operational Capability, διαθέτει 28 αξιωματικούς συνδέσμους και προετοιμάζει τις δυνάμεις που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν υπό ενιαία διοίκηση στην περιοχή επιχειρήσεων.
Επικεφαλής έχει οριστεί ο Σαουδάραβας υποναύαρχος Abdullah bin Salem Al-Shehri, ο οποίος έχει αναλάβει τον συντονισμό των κοινών ναυτικών επιχειρήσεων, τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και τη συνεργασία με άλλα διεθνή ναυτικά σχήματα.
Η επίσημη σαουδαραβική θέση είναι ότι η συμμαχία είναι αμυντικού χαρακτήρα, λειτουργεί βάσει του διεθνούς δικαίου και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους.
Η ακριβής σύνθεση των ιδρυτικών κρατών έχει παρουσιαστεί με μικρές αποκλίσεις σε διαφορετικές δημοσιευμένες πηγές καθώς εξελίσσονταν οι διαδικασίες προσχώρησης. Το Reuters επιβεβαίωσε ότι 14 χώρες υποστήριξαν αρχικά το σχέδιο, μεταξύ αυτών η Τουρκία, το Πακιστάν, η Αίγυπτος, το Σουδάν και το Τζιμπουτί, ενώ σημείωσε ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν δεν περιλαμβάνονταν στην αρχική ομάδα υποστήριξης. Έως τα μέσα Αυγούστου, σαουδαραβικές πηγές ανέφεραν ότι 13 χώρες είχαν ολοκληρώσει τις εθνικές διαδικασίες επίσημης ένταξης.
Οι Ευρωπαίοι ήδη βρίσκονται στην Ερυθρά Θάλασσα
Η ευρωπαϊκή παρουσία δεν ξεκινά με τη σαουδαραβική πρωτοβουλία.
Η EUNAVFOR ASPIDES δημιουργήθηκε τον Φεβρουάριο του 2024 ως αμυντική επιχείρηση για την προστασία εμπορικών πλοίων και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Τον Φεβρουάριο του 2026 η ΕΕ παρέτεινε την εντολή της έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027, ενώ το επιχειρησιακό στρατηγείο της βρίσκεται στη Λάρισα.
Η νέα κρίση, ωστόσο, αυξάνει την πίεση για περισσότερες ναυτικές μονάδες.
Στις 18 Σεπτεμβρίου ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Guido Crosetto ζήτησε ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας στην Ερυθρά Θάλασσα και ανέφερε ότι η Ιταλία προετοιμάζει και δική της ναυτική αποστολή, ενώ υποστήριξε ότι Ιταλία και Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών που επωμίζονται ουσιαστικό μέρος της προσπάθειας ασφαλείας.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Ρώμης εξηγείται και οικονομικά: σύμφωνα με την ένωση Ιταλών εφοπλιστών Assarmatori, περίπου το 40% του ιταλικού εμπορίου με τον υπόλοιπο κόσμο περνά από τη Διώρυγα του Suez.
Έτσι διαμορφώνεται στην περιοχή ένα σύνθετο πλέγμα ναυτικών δυνάμεων: η ευρωπαϊκή ASPIDES, η νέα σαουδαραβικής πρωτοβουλίας MMDC και εθνικές ναυτικές παρουσίες.
.Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς πόσα πλοία θα συγκεντρωθούν, αλλά πώς θα συντονίζονται οι αποστολές, οι κανόνες εμπλοκής, η ανταλλαγή πληροφοριών και η συνοδεία εμπορικών πλοίων, ώστε διαφορετικές επιχειρήσεις να μην αλληλοεπικαλύπτονται.
Η προέλαση των Houthis αλλάζει τα δεδομένα στην Υεμένη
Η κινητοποίηση αυτή επιταχύνθηκε μετά τη νέα στρατιωτική προέλαση του Ansar Allah, γνωστού διεθνώς ως Houthis, κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης.
Το κίνημα, το οποίο ελέγχει τη Sanaa και μεγάλο μέρος της βόρειας και δυτικής χώρας, κατέλαβε νέες θέσεις κοντά στο Bab al-Mandab, αυξάνοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Το Reuters ανέφερε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι η προέλαση έφερε τις δυνάμεις του κινήματος κοντά στο στρατηγικό στενό και σε νησιωτικές θέσεις της περιοχής.
Οι Houthis είχαν ήδη ανακοινώσει από τις 20 Ιουλίου ναυτικό αποκλεισμό που στόχευε τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσα και έκτοτε έχουν αναλάβει την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ή συνδεόμενων με τη Σαουδική Αραβία στόχων. Το Ριάντ έχει απαντήσει με αεροπορικές επιδρομές εναντίον θέσεων που χαρακτηρίζει στρατιωτικές εγκαταστάσεις του κινήματος.
Η στρατιωτική διάσταση είναι σημαντική, αλλά ακόμη μεγαλύτερο βάρος έχει η γεωγραφική θέση: όποια δύναμη είναι σε θέση να απειλήσει συστηματικά τη ναυσιπλοΐα γύρω από το Bab al-Mandab αποκτά μοχλό πίεσης πολύ ευρύτερο από τα σύνορα της Υεμένης.
Το δεύτερο πλήγμα: ο αγωγός Ανατολής–Δύσης
Το ενεργειακό πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία έγινε σοβαρότερο μετά την επίθεση στον στρατηγικό East–West Pipeline, τον αγωγό που μεταφέρει πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και προσφέρει στο βασίλειο τη δυνατότητα να παρακάμπτει το Στενό του Hormuz.
Η επίθεση προκάλεσε ζημιές σε τρεις αντλιοστασιακές εγκαταστάσεις και επηρέασε τις φορτώσεις στο Yanbu. Στις 18 Σεπτεμβρίου το Reuters μετέδωσε, επικαλούμενο ρεπορτάζ του Bloomberg, ότι η Saudi Aramco είχε ενημερώσει τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια ότι δεν θα λάβουν σαουδαραβικό αργό τον Οκτώβριο.
Η Aramco επιχειρεί παράλληλα να αυξήσει εξαγωγές από την πλευρά του Κόλπου και να αποκαταστήσει σταδιακά τον αγωγό. Το Reuters σημείωσε ότι δεν είχε μπορέσει να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα όλες τις λεπτομέρειες του συγκεκριμένου ρεπορτάζ.
Η σημασία του αγωγού είναι τεράστια ακριβώς επειδή σχεδιάστηκε ως εναλλακτική δίοδος σε περίπτωση προβλημάτων στο Ορμούζ. Όταν όμως ταυτόχρονα απειλείται η έξοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο ενεργειακό δίλημμα: η παράκαμψη του ενός στενού οδηγεί προς ένα δεύτερο στενό που επίσης βρίσκεται υπό στρατιωτική πίεση.
Ο φόβος του ενεργειακού σοκ επιστρέφει
Οι αγορές έχουν ήδη ενσωματώσει σημαντικό γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.
Στις 18 Σεπτεμβρίου το Brent έκλεισε στα 104,87 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 100,30 δολάρια, σε μια αγορά που αντιδρά καθημερινά στις ειδήσεις για το Hormuz, τη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην απώλεια φυσικών ποσοτήτων πετρελαίου. Ακόμη και χωρίς πλήρες κλείσιμο του Bab al-Mandab, η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου, η αποχώρηση ναυτιλιακών εταιρειών, η χρήση της μακρύτερης διαδρομής γύρω από την Αφρική και η ανάγκη για στρατιωτική συνοδεία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το κόστος μεταφοράς.
Το προηγούμενο είναι ήδη ορατό. Η EIA καταγράφει ότι οι ενεργειακές ροές γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας ανέβηκαν από 6,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2023 σε 9,3 εκατ. το 2024, καθώς η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα ανάγκασε πλοία να αποφεύγουν το Σουέζ και το Bab al-Mandab.
Το LNG και η Ευρώπη στο έλεος ενεργειακής κρίσης
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Σύμφωνα με την EIA, οι διελεύσεις LNG από το Bab al-Mandab είχαν ουσιαστικά πέσει σχεδόν στο μηδέν το 2024 και στο πρώτο εξάμηνο του 2025, καθώς οι εταιρείες απέφευγαν το στενό λόγω κινδύνων ασφαλείας και υψηλού κόστους ασφάλισης.
Για την Ευρώπη αυτό σημαίνει ότι η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα δεν αφορά μόνο τη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης. Αγγίζει το συνολικό κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας, τις πρώτες ύλες, τα εμπορευματοκιβώτια και δυνητικά τις τιμές φυσικού αερίου, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση των διαταραχών.
Το πραγματικό διακύβευμα: δύο στενά, μία παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού
Η διεθνής ναυτική κινητοποίηση στην Ερυθρά Θάλασσα δεν πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται μόνο ως ακόμη ένα επεισόδιο στον πόλεμο της Υεμένης. Το Bab al-Mandab έχει μετατραπεί σε βασικό κρίκο της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας, ακριβώς τη στιγμή που η διέλευση από το Ορμούζ έχει περιοριστεί δραματικά.
Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να δημιουργήσει μια πολυεθνική ομπρέλα ναυτικής προστασίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη την ASPIDES. Η Ιταλία ζητεί περισσότερα πλοία.
Κράτη της περιοχής εξετάζουν ή συμμετέχουν σε νέες δομές συνεργασίας. Την ίδια στιγμή, οι εμπορικές εταιρείες καλούνται καθημερινά να αποφασίσουν αν το μικρότερο ταξίδι μέσω Ερυθράς Θάλασσας και Σουέζ δικαιολογεί τον αυξημένο κίνδυνο.
Το επόμενο κρίσιμο στάδιο θα είναι η πραγματική ανάπτυξη πολεμικών πλοίων της MMDC και ο τρόπος συντονισμού της με τις υπάρχουσες αποστολές.
Η επίτευξη Αρχικής Επιχειρησιακής Ικανότητας δείχνει ότι η συμμαχία έχει περάσει πέρα από το στάδιο μιας πολιτικής διακήρυξης, αλλά δεν αποδεικνύει ακόμη τι δυνάμεις θα αναπτυχθούν, πότε και με ποιους κανόνες εμπλοκής.
Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα της Ερυθράς Θάλασσας: να αποτραπεί μια κρίση ναυσιπλοΐας από το να μετατραπεί σε πλήρες ενεργειακό και εμπορικό σοκ, σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία έχει ελάχιστα περιθώρια για ταυτόχρονη διαταραχή δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη, οι επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και η ήδη περιορισμένη διέλευση από το Στενό του Hormuz δημιουργούν έναν επικίνδυνο συνδυασμό: δύο από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πετρελαίου βρίσκονται ταυτόχρονα υπό ισχυρή πίεση.
Η απάντηση του Ριάντ είναι η επιτάχυνση της Multinational Maritime Defense Coalition (MMDC), μιας νέας πολυεθνικής αμυντικής ναυτικής δομής η οποία περνά από το στάδιο του σχεδιασμού στην επιχειρησιακή ανάπτυξη.
Παράλληλα, η Ευρώπη διατηρεί στην περιοχή την επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES, ενώ η Ιταλία ζητεί περισσότερα πολεμικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Πρόκειται, προς το παρόν, για διαφορετικά σχήματα και όχι για έναν ενιαίο διεθνή στόλο, όμως όλα συγκλίνουν στον ίδιο στρατηγικό στόχο: να παραμείνουν ανοικτές οι θαλάσσιες γραμμές που συνδέουν τον Ινδικό Ωκεανό, την Ερυθρά Θάλασσα και το Σουέζ με την Ευρώπη.
Το Bab al-Mandab γίνεται η δεύτερη μεγάλη ενεργειακή «στενωπός»
Η γεωγραφία εξηγεί γιατί οι εξελίξεις προκαλούν τόσο μεγάλη ανησυχία.
Το Bab al-Mandab έχει πλάτος μόλις περίπου 29 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του και αποτελεί τη νότια είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα και, κατ' επέκταση, προς τη Διώρυγα του Σουέζ.
Ένα σοβαρό πρόβλημα στη διέλευση αναγκάζει μεγάλο μέρος της ναυτιλίας Ευρώπης–Ασίας να κινηθεί γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, με μεγαλύτερους χρόνους ταξιδιού, υψηλότερη κατανάλωση καυσίμων, αυξημένα ασφάλιστρα και επιβάρυνση των ναύλων.
Τα στοιχεία της αμερικανικής Energy Information Administration (EIA) δείχνουν πόσο γρήγορα μεταβάλλεται η σημασία του στενού.
Το 2023 περνούσαν από το Bab al-Mandab περίπου 9,3 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως.
Οι ροές υποχώρησαν στα 4,1 εκατ. το 2024 και στα 4,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, όταν μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλίας απέφευγε την περιοχή. Στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, όμως, η EIA υπολογίζει ότι οι ροές είχαν εκτιναχθεί εκ νέου στα 8,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, καθώς η πίεση στο Ορμούζ αύξησε τη σημασία των εναλλακτικών οδών προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Αυτό σημαίνει ότι μια ταυτόχρονη σοβαρή διαταραχή στο Ορμούζ και στο Bab al-Mandab δεν αποτελεί απλώς περιφερειακό στρατιωτικό πρόβλημα. Θα μπορούσε να μεταφερθεί άμεσα στις τιμές του πετρελαίου, στα καύσιμα, στα ναύλα και τελικά στον πληθωρισμό στην Ευρώπη και στην Ασία.
Η σαουδαραβική συμμαχία ετοιμάζεται για ναυμαχίες...
Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε στις 30 Ιουλίου 2026 τη δημιουργία της Πολυεθνικής Ναυτικής Αμυντικής Συμμαχίας, με σκοπό την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, των διεθνών εμπορικών διαδρόμων και των ενεργειακών οδών στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Bab al-Mandab και στον Κόλπο του Aden. Στην ιδρυτική συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι 43 χωρών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ 14 χώρες υποστήριξαν αρχικά τη δημιουργία του σχήματος.
Η εικόνα του συνασπισμού εξελίχθηκε γρήγορα τις επόμενες εβδομάδες.
Στις 18 Σεπτεμβρίου, στην τέταρτη συνεδρίαση σχεδιασμού στη Διοίκηση του Δυτικού Στόλου στη Τζέντα, εκπροσωπήθηκαν 41 χώρες, με τη συμμετοχή 154 ναυτικών διοικητών, επιτελών, διπλωματών και εκπροσώπων της ΕΕ. Η MMDC ανακοίνωσε ότι έχει πλέον επιτύχει Initial Operational Capability, διαθέτει 28 αξιωματικούς συνδέσμους και προετοιμάζει τις δυνάμεις που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν υπό ενιαία διοίκηση στην περιοχή επιχειρήσεων.
Επικεφαλής έχει οριστεί ο Σαουδάραβας υποναύαρχος Abdullah bin Salem Al-Shehri, ο οποίος έχει αναλάβει τον συντονισμό των κοινών ναυτικών επιχειρήσεων, τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και τη συνεργασία με άλλα διεθνή ναυτικά σχήματα.
Η επίσημη σαουδαραβική θέση είναι ότι η συμμαχία είναι αμυντικού χαρακτήρα, λειτουργεί βάσει του διεθνούς δικαίου και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους.
Η ακριβής σύνθεση των ιδρυτικών κρατών έχει παρουσιαστεί με μικρές αποκλίσεις σε διαφορετικές δημοσιευμένες πηγές καθώς εξελίσσονταν οι διαδικασίες προσχώρησης. Το Reuters επιβεβαίωσε ότι 14 χώρες υποστήριξαν αρχικά το σχέδιο, μεταξύ αυτών η Τουρκία, το Πακιστάν, η Αίγυπτος, το Σουδάν και το Τζιμπουτί, ενώ σημείωσε ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν δεν περιλαμβάνονταν στην αρχική ομάδα υποστήριξης. Έως τα μέσα Αυγούστου, σαουδαραβικές πηγές ανέφεραν ότι 13 χώρες είχαν ολοκληρώσει τις εθνικές διαδικασίες επίσημης ένταξης.
Οι Ευρωπαίοι ήδη βρίσκονται στην Ερυθρά Θάλασσα
Η ευρωπαϊκή παρουσία δεν ξεκινά με τη σαουδαραβική πρωτοβουλία.
Η EUNAVFOR ASPIDES δημιουργήθηκε τον Φεβρουάριο του 2024 ως αμυντική επιχείρηση για την προστασία εμπορικών πλοίων και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Τον Φεβρουάριο του 2026 η ΕΕ παρέτεινε την εντολή της έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027, ενώ το επιχειρησιακό στρατηγείο της βρίσκεται στη Λάρισα.
Η νέα κρίση, ωστόσο, αυξάνει την πίεση για περισσότερες ναυτικές μονάδες.
Στις 18 Σεπτεμβρίου ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Guido Crosetto ζήτησε ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας στην Ερυθρά Θάλασσα και ανέφερε ότι η Ιταλία προετοιμάζει και δική της ναυτική αποστολή, ενώ υποστήριξε ότι Ιταλία και Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών που επωμίζονται ουσιαστικό μέρος της προσπάθειας ασφαλείας.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Ρώμης εξηγείται και οικονομικά: σύμφωνα με την ένωση Ιταλών εφοπλιστών Assarmatori, περίπου το 40% του ιταλικού εμπορίου με τον υπόλοιπο κόσμο περνά από τη Διώρυγα του Suez.
Έτσι διαμορφώνεται στην περιοχή ένα σύνθετο πλέγμα ναυτικών δυνάμεων: η ευρωπαϊκή ASPIDES, η νέα σαουδαραβικής πρωτοβουλίας MMDC και εθνικές ναυτικές παρουσίες.
.Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς πόσα πλοία θα συγκεντρωθούν, αλλά πώς θα συντονίζονται οι αποστολές, οι κανόνες εμπλοκής, η ανταλλαγή πληροφοριών και η συνοδεία εμπορικών πλοίων, ώστε διαφορετικές επιχειρήσεις να μην αλληλοεπικαλύπτονται.
Η προέλαση των Houthis αλλάζει τα δεδομένα στην Υεμένη
Η κινητοποίηση αυτή επιταχύνθηκε μετά τη νέα στρατιωτική προέλαση του Ansar Allah, γνωστού διεθνώς ως Houthis, κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης.
Το κίνημα, το οποίο ελέγχει τη Sanaa και μεγάλο μέρος της βόρειας και δυτικής χώρας, κατέλαβε νέες θέσεις κοντά στο Bab al-Mandab, αυξάνοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Το Reuters ανέφερε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι η προέλαση έφερε τις δυνάμεις του κινήματος κοντά στο στρατηγικό στενό και σε νησιωτικές θέσεις της περιοχής.
Οι Houthis είχαν ήδη ανακοινώσει από τις 20 Ιουλίου ναυτικό αποκλεισμό που στόχευε τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσα και έκτοτε έχουν αναλάβει την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ή συνδεόμενων με τη Σαουδική Αραβία στόχων. Το Ριάντ έχει απαντήσει με αεροπορικές επιδρομές εναντίον θέσεων που χαρακτηρίζει στρατιωτικές εγκαταστάσεις του κινήματος.
Η στρατιωτική διάσταση είναι σημαντική, αλλά ακόμη μεγαλύτερο βάρος έχει η γεωγραφική θέση: όποια δύναμη είναι σε θέση να απειλήσει συστηματικά τη ναυσιπλοΐα γύρω από το Bab al-Mandab αποκτά μοχλό πίεσης πολύ ευρύτερο από τα σύνορα της Υεμένης.
Το δεύτερο πλήγμα: ο αγωγός Ανατολής–Δύσης
Το ενεργειακό πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία έγινε σοβαρότερο μετά την επίθεση στον στρατηγικό East–West Pipeline, τον αγωγό που μεταφέρει πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και προσφέρει στο βασίλειο τη δυνατότητα να παρακάμπτει το Στενό του Hormuz.
Η επίθεση προκάλεσε ζημιές σε τρεις αντλιοστασιακές εγκαταστάσεις και επηρέασε τις φορτώσεις στο Yanbu. Στις 18 Σεπτεμβρίου το Reuters μετέδωσε, επικαλούμενο ρεπορτάζ του Bloomberg, ότι η Saudi Aramco είχε ενημερώσει τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια ότι δεν θα λάβουν σαουδαραβικό αργό τον Οκτώβριο.
Η Aramco επιχειρεί παράλληλα να αυξήσει εξαγωγές από την πλευρά του Κόλπου και να αποκαταστήσει σταδιακά τον αγωγό. Το Reuters σημείωσε ότι δεν είχε μπορέσει να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα όλες τις λεπτομέρειες του συγκεκριμένου ρεπορτάζ.
Η σημασία του αγωγού είναι τεράστια ακριβώς επειδή σχεδιάστηκε ως εναλλακτική δίοδος σε περίπτωση προβλημάτων στο Ορμούζ. Όταν όμως ταυτόχρονα απειλείται η έξοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο ενεργειακό δίλημμα: η παράκαμψη του ενός στενού οδηγεί προς ένα δεύτερο στενό που επίσης βρίσκεται υπό στρατιωτική πίεση.
Ο φόβος του ενεργειακού σοκ επιστρέφει
Οι αγορές έχουν ήδη ενσωματώσει σημαντικό γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.
Στις 18 Σεπτεμβρίου το Brent έκλεισε στα 104,87 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 100,30 δολάρια, σε μια αγορά που αντιδρά καθημερινά στις ειδήσεις για το Hormuz, τη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην απώλεια φυσικών ποσοτήτων πετρελαίου. Ακόμη και χωρίς πλήρες κλείσιμο του Bab al-Mandab, η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου, η αποχώρηση ναυτιλιακών εταιρειών, η χρήση της μακρύτερης διαδρομής γύρω από την Αφρική και η ανάγκη για στρατιωτική συνοδεία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το κόστος μεταφοράς.
Το προηγούμενο είναι ήδη ορατό. Η EIA καταγράφει ότι οι ενεργειακές ροές γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας ανέβηκαν από 6,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2023 σε 9,3 εκατ. το 2024, καθώς η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα ανάγκασε πλοία να αποφεύγουν το Σουέζ και το Bab al-Mandab.
Το LNG και η Ευρώπη στο έλεος ενεργειακής κρίσης
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Σύμφωνα με την EIA, οι διελεύσεις LNG από το Bab al-Mandab είχαν ουσιαστικά πέσει σχεδόν στο μηδέν το 2024 και στο πρώτο εξάμηνο του 2025, καθώς οι εταιρείες απέφευγαν το στενό λόγω κινδύνων ασφαλείας και υψηλού κόστους ασφάλισης.
Για την Ευρώπη αυτό σημαίνει ότι η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα δεν αφορά μόνο τη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης. Αγγίζει το συνολικό κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας, τις πρώτες ύλες, τα εμπορευματοκιβώτια και δυνητικά τις τιμές φυσικού αερίου, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση των διαταραχών.
Το πραγματικό διακύβευμα: δύο στενά, μία παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού
Η διεθνής ναυτική κινητοποίηση στην Ερυθρά Θάλασσα δεν πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται μόνο ως ακόμη ένα επεισόδιο στον πόλεμο της Υεμένης. Το Bab al-Mandab έχει μετατραπεί σε βασικό κρίκο της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας, ακριβώς τη στιγμή που η διέλευση από το Ορμούζ έχει περιοριστεί δραματικά.
Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να δημιουργήσει μια πολυεθνική ομπρέλα ναυτικής προστασίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη την ASPIDES. Η Ιταλία ζητεί περισσότερα πλοία.
Κράτη της περιοχής εξετάζουν ή συμμετέχουν σε νέες δομές συνεργασίας. Την ίδια στιγμή, οι εμπορικές εταιρείες καλούνται καθημερινά να αποφασίσουν αν το μικρότερο ταξίδι μέσω Ερυθράς Θάλασσας και Σουέζ δικαιολογεί τον αυξημένο κίνδυνο.
Το επόμενο κρίσιμο στάδιο θα είναι η πραγματική ανάπτυξη πολεμικών πλοίων της MMDC και ο τρόπος συντονισμού της με τις υπάρχουσες αποστολές.
Η επίτευξη Αρχικής Επιχειρησιακής Ικανότητας δείχνει ότι η συμμαχία έχει περάσει πέρα από το στάδιο μιας πολιτικής διακήρυξης, αλλά δεν αποδεικνύει ακόμη τι δυνάμεις θα αναπτυχθούν, πότε και με ποιους κανόνες εμπλοκής.
Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα της Ερυθράς Θάλασσας: να αποτραπεί μια κρίση ναυσιπλοΐας από το να μετατραπεί σε πλήρες ενεργειακό και εμπορικό σοκ, σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία έχει ελάχιστα περιθώρια για ταυτόχρονη διαταραχή δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών