Tο Ιράκ εισέρχεται σε τετραήμερη επίσημη αργία με την ονομασία «Ημέρες Κυριαρχίας» - Mιλούν για «μια νέα ημέρα στην πορεία του ιρακινού κράτους»
(upd) Μια νέα εποχή αρχίζει από σήμερα Τετάρτη 30/9 στο Ιράκ καθώς και επίσημα το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στον διεθνή συνασπισμό ολοκλήρωσαν επισήμως την επιχείρηση με την ονομασία «Inherent Resolve» στο Ιράκ.
Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί στην χώρα εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, αποχωρούν οριστικά.
Το Πεντάγωνο πρόσθεσε ότι, με την ολοκλήρωση της επιχείρησης, η αποστολή του διεθνούς συνασπισμού υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μεταβαίνει σε προσπάθειες ασφαλείας υπό ιρακινή ηγεσία, οι οποίες θα υποστηρίζονται από τις διμερείς σχέσεις ασφαλείας μεταξύ Ουάσινγκτον και Βαγδάτης.
Το αμερικανικό Υπουργείο Πολέμου ανακοίνωσε ότι θα συνεχίσει να παρέχει εξειδικευμένη εκπαίδευση και υποστήριξη πληροφοριών στους Ιρακινούς εταίρους του.
Επίσης, υποστήριξε ότι η ιρακινή κυβέρνηση είναι υπεύθυνη για την αντιμετώπιση προκλήσεων ασφαλείας, μεταξύ των οποίων τα υπολείμματα του ISIS και δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν.
Επιτυχής επιχείρηση κατά του ISIS
Νωρίτερα, η κυβέρνηση του Ιράκ είχε ανακοινώσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα εγκατέλειπαν σήμερα, Τετάρτη, τις τελευταίες βάσεις τους στη χώρα, παράλληλα με τη λήξη της προθεσμίας που είχε οριστεί για την αποστολή του διεθνούς συνασπισμού στο Ιράκ.
Παράλληλα με αυτή την εξέλιξη, το Ιράκ εισέρχεται σε τετραήμερη επίσημη αργία με την ονομασία «Ημέρες Κυριαρχίας».
Το γραφείο του πρωθυπουργού του Ιράκ ανακοίνωσε ότι η 1η Οκτωβρίου θα αποτελέσει «μια νέα ημέρα στην πορεία του ιρακινού κράτους».
Όπως αναφέρεται, η σημερινή Τετάρτη δεν σηματοδοτεί την έναρξη της αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ, αλλά την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που είχε ξεκινήσει πριν από δύο χρόνια.
Η κοινή ανακοίνωση
Η κοινή ανακοίνωση Ιράκ και ΗΠΑ της 27ης Σεπτεμβρίου 2024 είχε χωρίσει τον τερματισμό της αποστολής του συνασπισμού σε δύο στάδια:
1. Πρώτο στάδιο: τερματισμός της στρατιωτικής αποστολής εντός του Ιράκ το αργότερο έως το τέλος Σεπτεμβρίου 2025.
2. Δεύτερο στάδιο: συνέχιση της αποστολής έως τον Σεπτέμβριο 2026, με στόχο την υποστήριξη επιχειρήσεων κατά του ISIS στη Συρία, μέσω πλατφόρμας που θα καθοριζόταν από την κοινή Ανώτατη Στρατιωτική Επιτροπή των δύο χωρών.
Στις 18 Ιανουαρίου 2026, η Ανώτατη Στρατιωτική Επιτροπή του Ιράκ ανακοίνωσε τον τερματισμό της αποστολής του συνασπισμού και την ολοκλήρωση της απομάκρυνσης των συμβούλων του συνασπισμού από βάσεις και κέντρα διοίκησης στις ομοσπονδιακά διοικούμενες περιοχές, μεταξύ των οποίων η βάση Ain al-Asad και το αρχηγείο της Κοινής Διοίκησης Επιχειρήσεων.
Την ίδια ώρα, η υλικοτεχνική υποστήριξη των επιχειρήσεων στη Συρία συνεχίζεται μέσω αεροπορικής βάσης στην Erbil.
Το σχέδιο αποχώρησης
Αν και το σχέδιο αποχώρησης είχε καταρτιστεί πριν αναλάβει καθήκοντα ο πρωθυπουργός Ali al-Zaidi, εντάσσεται στο ευρύτερο όραμά του για επαναβεβαίωση της κρατικής εξουσίας του Ιράκ.
Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει την επιτάχυνση των προσπαθειών για αφοπλισμό όλων των πολιτοφυλακών στη χώρα έως τον Ιούνιο του 2027, συμπεριλαμβανομένων αρκετών ισχυρών φιλοϊρανικών οργανώσεων που έχουν εξαπολύσει επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Μιλώντας στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών την περασμένη εβδομάδα, ο al-Zaidi δήλωσε ότι η κυβέρνησή του «προσπαθεί να διασφαλίσει ότι το κράτος θα είναι ο τελικός φορέας λήψης αποφάσεων σε ζητήματα ειρήνης και πολέμου και ότι τα όπλα και τα μέσα ισχύος θα παραμένουν στα χέρια των συνταγματικών του θεσμών».
Πρόσθεσε: «Με το τέλος της αποστολής του διεθνούς συνασπισμού στο Ιράκ, περνάμε τη σχέση μας με τους στρατηγικούς μας εταίρους σε μια νέα φάση, μεταβαίνοντας από τη στρατιωτική συνεργασία στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία, προς όφελος των κοινών μας συμφερόντων».
Η στρατηγική
Πράγματι, η αποχώρηση των ΗΠΑ φαίνεται να αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής του al-Zaidi για να «αποδυναμώσει πολιτικά» τις ισχυρές πολιτοφυλακές, μεταξύ των οποίων και όσες συνδέονται με το Ιράν, σύμφωνα με τον Douglas Silliman, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο Ιράκ και το Κουβέιτ.
Οι πολιτοφυλακές αυτές επικαλούνται εδώ και καιρό την παρουσία του αμερικανικού στρατού, καθώς και άλλων ξένων δυνάμεων όπως η Τουρκία, ως βασική αιτιολόγηση για τη διατήρηση των δικών τους οπλοστασίων και αλυσίδων διοίκησης.
Ορισμένες έχουν ήδη δηλώσει ότι θα αρνηθούν να παραδώσουν τα όπλα τους.
«Ο πρωθυπουργός προσπαθεί ξεκάθαρα να οικοδομήσει το πολιτικό επιχείρημα προς τους Ιρακινούς ότι αυτές οι δυνάμεις, που είναι περισσότερο εξαρτημένες από το Ιράν και έχουν χρησιμοποιήσει όπλα χωρίς κυβερνητική άδεια, δεν έχουν πλέον πολιτικό λόγο να διατηρούν αυτά τα όπλα», δήλωσε ο Silliman, ο οποίος είναι πρόεδρος του Arab Gulf States Institute.
Εγχείρημα υψηλού ρίσκου, ο ρόλος του Ιράν
Πρόκειται για ένα εγχείρημα υψηλού ρίσκου, το οποίο αφήνει περιθώριο στο Ιράν να ασκήσει μεγαλύτερη επιρροή στη χώρα και ανοίγει τον δρόμο για μια δυνητικά καταστροφική εσωτερική αντιπαράθεση στο μέλλον.
Δημιουργείται επίσης το ενδεχόμενο αυξημένης πίεσης από τις ΗΠΑ εάν οργανώσεις με έδρα το Ιράκ συνεχίσουν να στοχοποιούν αμερικανικά συμφέροντα και εγκαταστάσεις.
«Θα πρόκειται για μια πολύ δύσκολη σειρά αποφάσεων», δήλωσε ο Silliman.
«Τόσο για τις πολιτοφυλακές όσο και για τον πρωθυπουργό al-Zaidi και την ομάδα άμυνάς του».
Το Ιράκ αντιμέτωπο με μια νέα πραγματικότητα ασφαλείας
Ο τρόπος με τον οποίο η ιρακινή κυβέρνηση θα διαχειριστεί το τέλος της ανάπτυξης του υπό αμερικανική ηγεσία συνασπισμού, της αποκαλούμενης «Operation Inherent Resolve», θα έχει ευρείες συνέπειες για το μέλλον της ασφάλειας του Ιράκ.
Η χώρα έχει παραμείνει σχετικά σταθερή τα τελευταία χρόνια μετά την εδαφική ήττα του ISIS το 2017, παρά τις συγκρούσεις και την ανασφάλεια στα σύνορά της.
Η σταθερότητα αυτή διατηρήθηκε σε γενικές γραμμές από τότε που οι ΗΠΑ άρχισαν να αποσύρουν στρατεύματα το 2020, επί προεδρίας Donald Trump, ενώ το εναπομείναν στρατιωτικό προσωπικό συγκεντρώθηκε σε αεροπορική βάση στην Erbil, στην ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή του βόρειου Ιράκ, στα τέλη του 2025.
Ο al-Zaidi έχει ήδη επιδιώξει να δημιουργήσει ορισμένες δικλίδες ασφαλείας στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας αφοπλισμού και ενσωμάτωσης των πολιτοφυλακών στις ιρακινές κυβερνητικές δυνάμεις, μεταθέτοντας την αρχική προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου 2026 για την υπαγωγή όλων των όπλων στον κρατικό έλεγχο έως τον Ιούνιο του 2027.
Ο al-Zaidi δήλωσε στους New York Times νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές έχουν δώσει διαβεβαιώσεις πως θα απέχουν από επιθέσεις για 90 ημέρες μετά την αμερικανική αποχώρηση, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί βραχυπρόθεσμα η επιδείνωση της κατάστασης.
Σε πλήρη πολεμική ετοιμότητα
Ωστόσο, ο Renad Mansour, διευθυντής του Iraq Initiative στο Chatham House, δήλωσε ότι οι πολιτοφυλακές που ευθυγραμμίζονται με τον ιρανικό «άξονα της αντίστασης» παραμένουν τελικά «σε πλήρη πολεμική ετοιμότητα, συνεργαζόμενες με το IRGC στην περιοχή.
Και έτσι θα συνεχίσουν να στοχοποιούν τις ΗΠΑ και αμερικανικά συμφέροντα».
Παρότι ο al-Zaidi έχει υποσχεθεί συνέχιση της ενσωμάτωσης και της συνεργασίας με τις ΗΠΑ και άλλους δυτικούς συμμάχους, είναι πιθανό να υπάρχει ανησυχία πίσω από τη δημόσια ρητορική, εκτίμησε ο Mansour, καθώς ορισμένοι θεωρούσαν ότι η έως τώρα αμερικανική παρουσία στη χώρα λειτουργούσε ως ανάχωμα απέναντι σε μια ευρύτερη αλλαγή πολιτικής.
«Η ανησυχία της ιρακινής κυβέρνησης τώρα είναι ότι οι ΗΠΑ μπορεί να μη χρειάζονται πλέον το Ιράκ ή, στη χειρότερη περίπτωση, να θεωρήσουν το Ιράκ κράτος-παρία, υπερβολικά κοντά στο Ιράν, και συνεπώς έναν ακόμη στόχο», είπε.
Σύμφωνα με τον Mansour, αυτή η στοχοποίηση θα μπορούσε τελικά να λάβει τη μορφή κυρώσεων ή κλιμάκωσης αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων σε ιρακινό έδαφος.
Μεταβαλλόμενο τοπίο
Ο Mohammad Salih, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής στο Foreign Policy Research Institute και ειδικός σε θέματα Ιράκ, συμφώνησε επίσης ότι ο ενθουσιασμός για την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων είναι πιθανόν πιο συγκρατημένος σε ορισμένα τμήματα της ιρακινής κυβέρνησης απ’ ό,τι δείχνουν οι δημόσιες δηλώσεις και οι εθνικές αργίες.
Ο Salih εκτίμησε ότι υπάρχει μια βαθύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στην αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος ασφαλείας σε μια περίοδο περιφερειακής αναταραχής, επισημαίνοντας τη συνεχιζόμενη απειλή από πυρήνες του ISIS, τις μεταβαλλόμενες διασυνοριακές συνθήκες στη Συρία μετά τον Assad, καθώς και τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
«Η επίσημη ρητορική προσπαθεί να δώσει το μήνυμα ότι το Ιράκ είναι λίγο-πολύ καλά, ότι μπορεί να φροντίσει μόνο του την ασφάλειά του και ότι επιδιώκει ισχυρότερες εμπορικές και διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ – ότι δεν υπάρχει ανάγκη για αμερικανική στρατιωτική παρουσία», δήλωσε.
«Αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει μεγάλη ανησυχία ότι το Ιράκ θα μπορούσε να αποτελέσει το επόμενο πεδίο κάποιας μεγάλης περιφερειακής εξέλιξης», είπε στο Al Jazeera.
Θολή η εικόνα της συνεργασίας
Μετά την αποχώρηση, οι δύο χώρες φαίνεται να επιστρέφουν στο Στρατηγικό Πλαίσιο και στη Συμφωνία Ασφαλείας του 2008, το οποίο υπογράφηκε επί προεδρίας George W. Bush, ανέφερε ο Salih.
Η συμφωνία προβλέπει τη συνέχιση της αμερικανικής υποστήριξης στον τομέα της ασφάλειας του Ιράκ, αν και με μη δεσμευτικό χαρακτήρα.
Ούτε η ιρακινή κυβέρνηση ούτε το Πεντάγωνο έχουν δώσει σαφή εικόνα για τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει στο εξής η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, ιδιαίτερα όσον αφορά την υποστήριξη πληροφοριών και την υλικοτεχνική συνδρομή που συνέβαλαν στην εδαφική ήττα του ISIS.
Ωστόσο, περιφερειακή πηγή με γνώση της κατάστασης δήλωσε ότι η σχέση «πιθανότατα θα επικεντρώνεται λιγότερο σε μια ορατή στρατιωτική παρουσία και περισσότερο στις πληροφορίες, την εκπαίδευση, την τεχνική υποστήριξη, την ανάπτυξη δυνατοτήτων και τη θεσμική συνεργασία».
Η ίδια πηγή χαρακτήρισε την αλλαγή «δοκιμασία για το κατά πόσον μια σχέση που δημιουργήθηκε για μια περίοδο στρατιωτικής επέμβασης μπορεί να εξελιχθεί σε μια πιο συμβατική εταιρική σχέση μεταξύ κυρίαρχων κρατών».
Μπορούν και μόνοι τους
Αρκετοί ειδικοί σημείωσαν ότι οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας – συμπεριλαμβανομένων του στρατού, της αστυνομίας, των αντιτρομοκρατικών δυνάμεων και των πολιτοφυλακών που πολέμησαν ως μέρος των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης – έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην αντιμετώπιση του ISIS.
Αυτό ενδέχεται να περιορίσει τις επιχειρησιακές επιπτώσεις από τη φυσική αποχώρηση του αμερικανικού προσωπικού.
«Υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες και πραγματική εμπειρία στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας.
Οι άνθρωποι με τους οποίους μιλάω στον στρατό είναι αρκετά βέβαιοι ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν τις περισσότερες απειλές κατά της κυριαρχίας του Ιράκ», δήλωσε ο πρώην πρέσβης Silliman.
Κενή η θέση του υπουργού Άμυνας
Ωστόσο, παρότι το ιρακινό κοινοβούλιο ενέκρινε μερική σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου τον Μάιο, αρκετές βασικές θέσεις στον τομέα της ασφάλειας, μεταξύ των οποίων και εκείνη του υπουργού Άμυνας, παραμένουν κενές.
Η ιρακινή κυβέρνηση εξακολουθεί επίσης να μην διαθέτει ουσιαστική δική της αντιαεροπορική άμυνα, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική αδυναμία εάν η εσωτερική κατάσταση ασφαλείας επιδεινωνόταν, δήλωσε ο Silliman.
«Αυτός είναι ένας τομέας όπου θα υπάρχουν ευπάθειες, επειδή είναι σαφές ότι οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές είναι διατεθειμένες να χρησιμοποιούν drones, ρουκέτες και πυραύλους εναντίον ιρακινών στόχων εντός του Ιράκ και, αυτή τη στιγμή, ο ιρακινός στρατός δεν διαθέτει ουσιαστικά τρόπο να αμυνθεί απέναντι σε αυτά», είπε.
Επικρίσεις από Κούρδους
Κούρδοι αξιωματούχοι συγκαταλέγονται στους πιο έντονους επικριτές της αμερικανικής αποχώρησης, επισημαίνοντας το κύμα επιθέσεων που δέχθηκε φέτος η ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή του Ιράκ από το Ιράν και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, οι οποίες αναχαιτίστηκαν από αμερικανικά αντιπυραυλικά και αντι-drone συστήματα.
Παρότι οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να διατηρήσουν περιορισμένες δυνατότητες αντιαεροπορικής άμυνας στο Ιράκ για την προστασία των διπλωματικών τους εγκαταστάσεων, ο στρατός φέρεται να έχει απομακρύνει από τη χώρα τα αμυντικά συστήματα Patriot και C-RAM που βρίσκονταν στην Erbil, στο πλαίσιο της αποχώρησης.
«Η απειλή είναι πραγματική – είμαστε ευάλωτοι, δεχόμαστε επιθέσεις», δήλωσε αυτή την εβδομάδα στους Financial Times ο Masrour Barzani, πρωθυπουργός της περιφερειακής κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
«Και τώρα, το να μείνουμε μόνοι χωρίς κάποιο, ας πούμε, κατάλληλο αμυντικό σύστημα», πρόσθεσε, «είναι ντροπή».
Μεταβαλλόμενη σχέση
Η αποχώρηση των εναπομεινάντων αμερικανικών στρατευμάτων αποτελεί μόνο ένα βήμα σε μια ευρύτερη, πολυετή προσπάθεια μετασχηματισμού της σχέσης ΗΠΑ–Ιράκ από στρατιωτική σε οικονομική.
Μετά την εισβολή του 2003, στο πλαίσιο του υπό αμερικανική ηγεσία «παγκόσμιου πολέμου κατά της τρομοκρατίας», οι ΗΠΑ είχαν αρχικά αποσύρει τα στρατεύματά τους το 2011, για να τα αναπτύξουν εκ νέου αργότερα λόγω της ανόδου του ISIS.
Μιλώντας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο al-Zaidi υποσχέθηκε μια οικονομική «αναγέννηση», δεσμευόμενος να ενισχύσει την πετροχημική βιομηχανία του Ιράκ και να κατασκευάσει νέες οδούς μεταφοράς ορυκτών καυσίμων πέρα από τα Στενά του Hormuz.
Ο περιορισμός της κυκλοφορίας στα στενά εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν είχε δυσανάλογα μεγάλο αντίκτυπο στο Ιράκ, με την παραγωγή πετρελαίου του να έχει μειωθεί έως και κατά 60% τον Μάρτιο.
Trump: Πολλές συμφωνίες με Ιράκ
Από την πλευρά του, κατά τη διάρκεια συνάντησης στον Λευκό Οίκο τον Ιούλιο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump υποσχέθηκε ότι θα υπάρξουν «πολλές συμφωνίες» με το Ιράκ, επισημαίνοντας τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της χώρας.
Ο Hamzeh Hadad, συνεργάτης του Middle East Security Program στο Center for a New American Security, δήλωσε ότι δεν υπάρχουν άμεσες ενδείξεις πως οι ΗΠΑ σχεδιάζουν μια συνολική αλλαγή προσέγγισης απέναντι στο Ιράκ, το οποίο εξακολουθεί να φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική πρεσβεία στον κόσμο στη Βαγδάτη και το μεγαλύτερο αμερικανικό προξενείο στην Erbil.
Ωστόσο, μια βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση ενδέχεται να καθυστερήσει βραχυπρόθεσμα.
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, για να επιτευχθεί αυτό με επιτυχία, η κατάσταση στην περιοχή πρέπει να βελτιωθεί», δήλωσε ο Hadad.
«Οι συγκρούσεις γύρω από το Ιράκ θα καθιστούν πάντοτε δυσκολότερη την οικονομική συνεργασία.
Επιπλέον, οι συγκρούσεις δίνουν στις ένοπλες ομάδες μια δικαιολογία για να συνεχίσουν να υπάρχουν».
Η Lahib Higel, αναπληρώτρια διευθύντρια του προγράμματος MENA του International Crisis Group, κάλεσε την Ουάσινγκτον να επικεντρωθεί στη συνεργασία, αποφεύγοντας παράλληλα να «ωθήσει τον al-Zaidi σε μια στρατιωτική αντιπαράθεση με φιλοϊρανικές οργανώσεις, την οποία είναι απίθανο να κερδίσει».
«Μια καλύτερη προσέγγιση για τις ΗΠΑ θα ήταν να διατηρήσουν τη διμερή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και να στηρίξουν τις προσπάθειές του να ενισχύσει σταδιακά τους κρατικούς θεσμούς», έγραψε η Higel σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να υπαγορεύσει στη Βαγδάτη τη σχέση της με την Τεχεράνη, ούτε η Τεχεράνη μπορεί να υπαγορεύσει τη σχέση του Ιράκ με την Ουάσινγκτον», πρόσθεσε. «Αυτό που χρειάζεται το Ιράκ είναι ο χώρος για να βρει τη δική του ισορροπία».
www.bankingnews.gr
Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί στην χώρα εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, αποχωρούν οριστικά.
Το Πεντάγωνο πρόσθεσε ότι, με την ολοκλήρωση της επιχείρησης, η αποστολή του διεθνούς συνασπισμού υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μεταβαίνει σε προσπάθειες ασφαλείας υπό ιρακινή ηγεσία, οι οποίες θα υποστηρίζονται από τις διμερείς σχέσεις ασφαλείας μεταξύ Ουάσινγκτον και Βαγδάτης.
Το αμερικανικό Υπουργείο Πολέμου ανακοίνωσε ότι θα συνεχίσει να παρέχει εξειδικευμένη εκπαίδευση και υποστήριξη πληροφοριών στους Ιρακινούς εταίρους του.
Επίσης, υποστήριξε ότι η ιρακινή κυβέρνηση είναι υπεύθυνη για την αντιμετώπιση προκλήσεων ασφαλείας, μεταξύ των οποίων τα υπολείμματα του ISIS και δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν.
Επιτυχής επιχείρηση κατά του ISIS
Όπως αναφέρει, το υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ, η συντεταγμένη αποχώρηση των δυνάμεων και του εξοπλισμού του Συνασπισμού από την Erbil Air Base σηματοδοτεί την επιτυχή ολοκλήρωση της στρατιωτικής αποστολής που νίκησε το ISIS στο Ιράκ.
Το ορόσημο αυτό αντανακλά την επιτυχία μιας 12ετούς εκστρατείας, η οποία εξουδετέρωσε το ISIS ως οργανωμένη στρατιωτική απειλή στο Ιράκ και σε ολόκληρη την περιοχή.
Σηματοδοτεί επίσης τη μετάβαση από μια πολεμική αποστολή του Συνασπισμού σε μια προσπάθεια ασφαλείας υπό ιρακινή ηγεσία, η οποία υποστηρίζεται από μια πιο κανονικοποιημένη διμερή σχέση στον τομέα της ασφάλειας.
Νωρίτερα, η κυβέρνηση του Ιράκ είχε ανακοινώσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα εγκατέλειπαν σήμερα, Τετάρτη, τις τελευταίες βάσεις τους στη χώρα, παράλληλα με τη λήξη της προθεσμίας που είχε οριστεί για την αποστολή του διεθνούς συνασπισμού στο Ιράκ.
Παράλληλα με αυτή την εξέλιξη, το Ιράκ εισέρχεται σε τετραήμερη επίσημη αργία με την ονομασία «Ημέρες Κυριαρχίας».
Το γραφείο του πρωθυπουργού του Ιράκ ανακοίνωσε ότι η 1η Οκτωβρίου θα αποτελέσει «μια νέα ημέρα στην πορεία του ιρακινού κράτους».
Όπως αναφέρεται, η σημερινή Τετάρτη δεν σηματοδοτεί την έναρξη της αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ, αλλά την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που είχε ξεκινήσει πριν από δύο χρόνια.
Η κοινή ανακοίνωση
Η κοινή ανακοίνωση Ιράκ και ΗΠΑ της 27ης Σεπτεμβρίου 2024 είχε χωρίσει τον τερματισμό της αποστολής του συνασπισμού σε δύο στάδια:
1. Πρώτο στάδιο: τερματισμός της στρατιωτικής αποστολής εντός του Ιράκ το αργότερο έως το τέλος Σεπτεμβρίου 2025.
2. Δεύτερο στάδιο: συνέχιση της αποστολής έως τον Σεπτέμβριο 2026, με στόχο την υποστήριξη επιχειρήσεων κατά του ISIS στη Συρία, μέσω πλατφόρμας που θα καθοριζόταν από την κοινή Ανώτατη Στρατιωτική Επιτροπή των δύο χωρών.
Στις 18 Ιανουαρίου 2026, η Ανώτατη Στρατιωτική Επιτροπή του Ιράκ ανακοίνωσε τον τερματισμό της αποστολής του συνασπισμού και την ολοκλήρωση της απομάκρυνσης των συμβούλων του συνασπισμού από βάσεις και κέντρα διοίκησης στις ομοσπονδιακά διοικούμενες περιοχές, μεταξύ των οποίων η βάση Ain al-Asad και το αρχηγείο της Κοινής Διοίκησης Επιχειρήσεων.
Την ίδια ώρα, η υλικοτεχνική υποστήριξη των επιχειρήσεων στη Συρία συνεχίζεται μέσω αεροπορικής βάσης στην Erbil.
Το σχέδιο αποχώρησης
Αν και το σχέδιο αποχώρησης είχε καταρτιστεί πριν αναλάβει καθήκοντα ο πρωθυπουργός Ali al-Zaidi, εντάσσεται στο ευρύτερο όραμά του για επαναβεβαίωση της κρατικής εξουσίας του Ιράκ.
Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει την επιτάχυνση των προσπαθειών για αφοπλισμό όλων των πολιτοφυλακών στη χώρα έως τον Ιούνιο του 2027, συμπεριλαμβανομένων αρκετών ισχυρών φιλοϊρανικών οργανώσεων που έχουν εξαπολύσει επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Μιλώντας στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών την περασμένη εβδομάδα, ο al-Zaidi δήλωσε ότι η κυβέρνησή του «προσπαθεί να διασφαλίσει ότι το κράτος θα είναι ο τελικός φορέας λήψης αποφάσεων σε ζητήματα ειρήνης και πολέμου και ότι τα όπλα και τα μέσα ισχύος θα παραμένουν στα χέρια των συνταγματικών του θεσμών».
Πρόσθεσε: «Με το τέλος της αποστολής του διεθνούς συνασπισμού στο Ιράκ, περνάμε τη σχέση μας με τους στρατηγικούς μας εταίρους σε μια νέα φάση, μεταβαίνοντας από τη στρατιωτική συνεργασία στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία, προς όφελος των κοινών μας συμφερόντων».
Η στρατηγική
Πράγματι, η αποχώρηση των ΗΠΑ φαίνεται να αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής του al-Zaidi για να «αποδυναμώσει πολιτικά» τις ισχυρές πολιτοφυλακές, μεταξύ των οποίων και όσες συνδέονται με το Ιράν, σύμφωνα με τον Douglas Silliman, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο Ιράκ και το Κουβέιτ.
Οι πολιτοφυλακές αυτές επικαλούνται εδώ και καιρό την παρουσία του αμερικανικού στρατού, καθώς και άλλων ξένων δυνάμεων όπως η Τουρκία, ως βασική αιτιολόγηση για τη διατήρηση των δικών τους οπλοστασίων και αλυσίδων διοίκησης.
Ορισμένες έχουν ήδη δηλώσει ότι θα αρνηθούν να παραδώσουν τα όπλα τους.
«Ο πρωθυπουργός προσπαθεί ξεκάθαρα να οικοδομήσει το πολιτικό επιχείρημα προς τους Ιρακινούς ότι αυτές οι δυνάμεις, που είναι περισσότερο εξαρτημένες από το Ιράν και έχουν χρησιμοποιήσει όπλα χωρίς κυβερνητική άδεια, δεν έχουν πλέον πολιτικό λόγο να διατηρούν αυτά τα όπλα», δήλωσε ο Silliman, ο οποίος είναι πρόεδρος του Arab Gulf States Institute.
Εγχείρημα υψηλού ρίσκου, ο ρόλος του Ιράν
Πρόκειται για ένα εγχείρημα υψηλού ρίσκου, το οποίο αφήνει περιθώριο στο Ιράν να ασκήσει μεγαλύτερη επιρροή στη χώρα και ανοίγει τον δρόμο για μια δυνητικά καταστροφική εσωτερική αντιπαράθεση στο μέλλον.
Δημιουργείται επίσης το ενδεχόμενο αυξημένης πίεσης από τις ΗΠΑ εάν οργανώσεις με έδρα το Ιράκ συνεχίσουν να στοχοποιούν αμερικανικά συμφέροντα και εγκαταστάσεις.
«Θα πρόκειται για μια πολύ δύσκολη σειρά αποφάσεων», δήλωσε ο Silliman.
«Τόσο για τις πολιτοφυλακές όσο και για τον πρωθυπουργό al-Zaidi και την ομάδα άμυνάς του».
Το Ιράκ αντιμέτωπο με μια νέα πραγματικότητα ασφαλείας
Ο τρόπος με τον οποίο η ιρακινή κυβέρνηση θα διαχειριστεί το τέλος της ανάπτυξης του υπό αμερικανική ηγεσία συνασπισμού, της αποκαλούμενης «Operation Inherent Resolve», θα έχει ευρείες συνέπειες για το μέλλον της ασφάλειας του Ιράκ.
Η χώρα έχει παραμείνει σχετικά σταθερή τα τελευταία χρόνια μετά την εδαφική ήττα του ISIS το 2017, παρά τις συγκρούσεις και την ανασφάλεια στα σύνορά της.
Η σταθερότητα αυτή διατηρήθηκε σε γενικές γραμμές από τότε που οι ΗΠΑ άρχισαν να αποσύρουν στρατεύματα το 2020, επί προεδρίας Donald Trump, ενώ το εναπομείναν στρατιωτικό προσωπικό συγκεντρώθηκε σε αεροπορική βάση στην Erbil, στην ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή του βόρειου Ιράκ, στα τέλη του 2025.
Ο al-Zaidi έχει ήδη επιδιώξει να δημιουργήσει ορισμένες δικλίδες ασφαλείας στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας αφοπλισμού και ενσωμάτωσης των πολιτοφυλακών στις ιρακινές κυβερνητικές δυνάμεις, μεταθέτοντας την αρχική προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου 2026 για την υπαγωγή όλων των όπλων στον κρατικό έλεγχο έως τον Ιούνιο του 2027.
Ο al-Zaidi δήλωσε στους New York Times νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές έχουν δώσει διαβεβαιώσεις πως θα απέχουν από επιθέσεις για 90 ημέρες μετά την αμερικανική αποχώρηση, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί βραχυπρόθεσμα η επιδείνωση της κατάστασης.
Σε πλήρη πολεμική ετοιμότητα
Ωστόσο, ο Renad Mansour, διευθυντής του Iraq Initiative στο Chatham House, δήλωσε ότι οι πολιτοφυλακές που ευθυγραμμίζονται με τον ιρανικό «άξονα της αντίστασης» παραμένουν τελικά «σε πλήρη πολεμική ετοιμότητα, συνεργαζόμενες με το IRGC στην περιοχή.
Και έτσι θα συνεχίσουν να στοχοποιούν τις ΗΠΑ και αμερικανικά συμφέροντα».
Παρότι ο al-Zaidi έχει υποσχεθεί συνέχιση της ενσωμάτωσης και της συνεργασίας με τις ΗΠΑ και άλλους δυτικούς συμμάχους, είναι πιθανό να υπάρχει ανησυχία πίσω από τη δημόσια ρητορική, εκτίμησε ο Mansour, καθώς ορισμένοι θεωρούσαν ότι η έως τώρα αμερικανική παρουσία στη χώρα λειτουργούσε ως ανάχωμα απέναντι σε μια ευρύτερη αλλαγή πολιτικής.
«Η ανησυχία της ιρακινής κυβέρνησης τώρα είναι ότι οι ΗΠΑ μπορεί να μη χρειάζονται πλέον το Ιράκ ή, στη χειρότερη περίπτωση, να θεωρήσουν το Ιράκ κράτος-παρία, υπερβολικά κοντά στο Ιράν, και συνεπώς έναν ακόμη στόχο», είπε.
Σύμφωνα με τον Mansour, αυτή η στοχοποίηση θα μπορούσε τελικά να λάβει τη μορφή κυρώσεων ή κλιμάκωσης αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων σε ιρακινό έδαφος.
Μεταβαλλόμενο τοπίο
Ο Mohammad Salih, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής στο Foreign Policy Research Institute και ειδικός σε θέματα Ιράκ, συμφώνησε επίσης ότι ο ενθουσιασμός για την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων είναι πιθανόν πιο συγκρατημένος σε ορισμένα τμήματα της ιρακινής κυβέρνησης απ’ ό,τι δείχνουν οι δημόσιες δηλώσεις και οι εθνικές αργίες.
Ο Salih εκτίμησε ότι υπάρχει μια βαθύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στην αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος ασφαλείας σε μια περίοδο περιφερειακής αναταραχής, επισημαίνοντας τη συνεχιζόμενη απειλή από πυρήνες του ISIS, τις μεταβαλλόμενες διασυνοριακές συνθήκες στη Συρία μετά τον Assad, καθώς και τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
«Η επίσημη ρητορική προσπαθεί να δώσει το μήνυμα ότι το Ιράκ είναι λίγο-πολύ καλά, ότι μπορεί να φροντίσει μόνο του την ασφάλειά του και ότι επιδιώκει ισχυρότερες εμπορικές και διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ – ότι δεν υπάρχει ανάγκη για αμερικανική στρατιωτική παρουσία», δήλωσε.
«Αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει μεγάλη ανησυχία ότι το Ιράκ θα μπορούσε να αποτελέσει το επόμενο πεδίο κάποιας μεγάλης περιφερειακής εξέλιξης», είπε στο Al Jazeera.
Θολή η εικόνα της συνεργασίας
Μετά την αποχώρηση, οι δύο χώρες φαίνεται να επιστρέφουν στο Στρατηγικό Πλαίσιο και στη Συμφωνία Ασφαλείας του 2008, το οποίο υπογράφηκε επί προεδρίας George W. Bush, ανέφερε ο Salih.
Η συμφωνία προβλέπει τη συνέχιση της αμερικανικής υποστήριξης στον τομέα της ασφάλειας του Ιράκ, αν και με μη δεσμευτικό χαρακτήρα.
Ούτε η ιρακινή κυβέρνηση ούτε το Πεντάγωνο έχουν δώσει σαφή εικόνα για τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει στο εξής η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, ιδιαίτερα όσον αφορά την υποστήριξη πληροφοριών και την υλικοτεχνική συνδρομή που συνέβαλαν στην εδαφική ήττα του ISIS.
Ωστόσο, περιφερειακή πηγή με γνώση της κατάστασης δήλωσε ότι η σχέση «πιθανότατα θα επικεντρώνεται λιγότερο σε μια ορατή στρατιωτική παρουσία και περισσότερο στις πληροφορίες, την εκπαίδευση, την τεχνική υποστήριξη, την ανάπτυξη δυνατοτήτων και τη θεσμική συνεργασία».
Η ίδια πηγή χαρακτήρισε την αλλαγή «δοκιμασία για το κατά πόσον μια σχέση που δημιουργήθηκε για μια περίοδο στρατιωτικής επέμβασης μπορεί να εξελιχθεί σε μια πιο συμβατική εταιρική σχέση μεταξύ κυρίαρχων κρατών».
Μπορούν και μόνοι τους
Αρκετοί ειδικοί σημείωσαν ότι οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας – συμπεριλαμβανομένων του στρατού, της αστυνομίας, των αντιτρομοκρατικών δυνάμεων και των πολιτοφυλακών που πολέμησαν ως μέρος των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης – έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην αντιμετώπιση του ISIS.
Αυτό ενδέχεται να περιορίσει τις επιχειρησιακές επιπτώσεις από τη φυσική αποχώρηση του αμερικανικού προσωπικού.
«Υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες και πραγματική εμπειρία στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας.
Οι άνθρωποι με τους οποίους μιλάω στον στρατό είναι αρκετά βέβαιοι ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν τις περισσότερες απειλές κατά της κυριαρχίας του Ιράκ», δήλωσε ο πρώην πρέσβης Silliman.
Κενή η θέση του υπουργού Άμυνας
Ωστόσο, παρότι το ιρακινό κοινοβούλιο ενέκρινε μερική σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου τον Μάιο, αρκετές βασικές θέσεις στον τομέα της ασφάλειας, μεταξύ των οποίων και εκείνη του υπουργού Άμυνας, παραμένουν κενές.
Η ιρακινή κυβέρνηση εξακολουθεί επίσης να μην διαθέτει ουσιαστική δική της αντιαεροπορική άμυνα, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική αδυναμία εάν η εσωτερική κατάσταση ασφαλείας επιδεινωνόταν, δήλωσε ο Silliman.
«Αυτός είναι ένας τομέας όπου θα υπάρχουν ευπάθειες, επειδή είναι σαφές ότι οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές είναι διατεθειμένες να χρησιμοποιούν drones, ρουκέτες και πυραύλους εναντίον ιρακινών στόχων εντός του Ιράκ και, αυτή τη στιγμή, ο ιρακινός στρατός δεν διαθέτει ουσιαστικά τρόπο να αμυνθεί απέναντι σε αυτά», είπε.
Επικρίσεις από Κούρδους
Κούρδοι αξιωματούχοι συγκαταλέγονται στους πιο έντονους επικριτές της αμερικανικής αποχώρησης, επισημαίνοντας το κύμα επιθέσεων που δέχθηκε φέτος η ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή του Ιράκ από το Ιράν και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, οι οποίες αναχαιτίστηκαν από αμερικανικά αντιπυραυλικά και αντι-drone συστήματα.
Παρότι οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να διατηρήσουν περιορισμένες δυνατότητες αντιαεροπορικής άμυνας στο Ιράκ για την προστασία των διπλωματικών τους εγκαταστάσεων, ο στρατός φέρεται να έχει απομακρύνει από τη χώρα τα αμυντικά συστήματα Patriot και C-RAM που βρίσκονταν στην Erbil, στο πλαίσιο της αποχώρησης.
«Η απειλή είναι πραγματική – είμαστε ευάλωτοι, δεχόμαστε επιθέσεις», δήλωσε αυτή την εβδομάδα στους Financial Times ο Masrour Barzani, πρωθυπουργός της περιφερειακής κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
«Και τώρα, το να μείνουμε μόνοι χωρίς κάποιο, ας πούμε, κατάλληλο αμυντικό σύστημα», πρόσθεσε, «είναι ντροπή».
Μεταβαλλόμενη σχέση
Η αποχώρηση των εναπομεινάντων αμερικανικών στρατευμάτων αποτελεί μόνο ένα βήμα σε μια ευρύτερη, πολυετή προσπάθεια μετασχηματισμού της σχέσης ΗΠΑ–Ιράκ από στρατιωτική σε οικονομική.
Μετά την εισβολή του 2003, στο πλαίσιο του υπό αμερικανική ηγεσία «παγκόσμιου πολέμου κατά της τρομοκρατίας», οι ΗΠΑ είχαν αρχικά αποσύρει τα στρατεύματά τους το 2011, για να τα αναπτύξουν εκ νέου αργότερα λόγω της ανόδου του ISIS.
Μιλώντας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο al-Zaidi υποσχέθηκε μια οικονομική «αναγέννηση», δεσμευόμενος να ενισχύσει την πετροχημική βιομηχανία του Ιράκ και να κατασκευάσει νέες οδούς μεταφοράς ορυκτών καυσίμων πέρα από τα Στενά του Hormuz.
Ο περιορισμός της κυκλοφορίας στα στενά εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν είχε δυσανάλογα μεγάλο αντίκτυπο στο Ιράκ, με την παραγωγή πετρελαίου του να έχει μειωθεί έως και κατά 60% τον Μάρτιο.
Trump: Πολλές συμφωνίες με Ιράκ
Από την πλευρά του, κατά τη διάρκεια συνάντησης στον Λευκό Οίκο τον Ιούλιο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump υποσχέθηκε ότι θα υπάρξουν «πολλές συμφωνίες» με το Ιράκ, επισημαίνοντας τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της χώρας.
Ο Hamzeh Hadad, συνεργάτης του Middle East Security Program στο Center for a New American Security, δήλωσε ότι δεν υπάρχουν άμεσες ενδείξεις πως οι ΗΠΑ σχεδιάζουν μια συνολική αλλαγή προσέγγισης απέναντι στο Ιράκ, το οποίο εξακολουθεί να φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική πρεσβεία στον κόσμο στη Βαγδάτη και το μεγαλύτερο αμερικανικό προξενείο στην Erbil.
Ωστόσο, μια βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση ενδέχεται να καθυστερήσει βραχυπρόθεσμα.
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, για να επιτευχθεί αυτό με επιτυχία, η κατάσταση στην περιοχή πρέπει να βελτιωθεί», δήλωσε ο Hadad.
«Οι συγκρούσεις γύρω από το Ιράκ θα καθιστούν πάντοτε δυσκολότερη την οικονομική συνεργασία.
Επιπλέον, οι συγκρούσεις δίνουν στις ένοπλες ομάδες μια δικαιολογία για να συνεχίσουν να υπάρχουν».
Η Lahib Higel, αναπληρώτρια διευθύντρια του προγράμματος MENA του International Crisis Group, κάλεσε την Ουάσινγκτον να επικεντρωθεί στη συνεργασία, αποφεύγοντας παράλληλα να «ωθήσει τον al-Zaidi σε μια στρατιωτική αντιπαράθεση με φιλοϊρανικές οργανώσεις, την οποία είναι απίθανο να κερδίσει».
«Μια καλύτερη προσέγγιση για τις ΗΠΑ θα ήταν να διατηρήσουν τη διμερή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και να στηρίξουν τις προσπάθειές του να ενισχύσει σταδιακά τους κρατικούς θεσμούς», έγραψε η Higel σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να υπαγορεύσει στη Βαγδάτη τη σχέση της με την Τεχεράνη, ούτε η Τεχεράνη μπορεί να υπαγορεύσει τη σχέση του Ιράκ με την Ουάσινγκτον», πρόσθεσε. «Αυτό που χρειάζεται το Ιράκ είναι ο χώρος για να βρει τη δική του ισορροπία».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών