Η συζήτηση για την αντικατάσταση του μοναδικού πυρηνικού σταθμού του Νότιου Καυκάσου εξελίσσεται σε στρατηγική αναμέτρηση μεταξύ Ρωσίας κι Ηνωμένων Πολιτειών, με την ενεργειακή ανεξαρτησία της Αρμενίας να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Η Αρμενία καλείται να λάβει μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές αποφάσεις της μετασοβιετικής περιόδου, καθώς η λειτουργία του πυρηνικού σταθμού του Metsamor πλησιάζει προς το τέλος της κι η συζήτηση για την κατασκευή νέας μονάδας εξελίσσεται σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.
Ο σταθμός που κρατά όρθια την αρμενική ενεργειακή ασφάλεια
Ο πυρηνικός σταθμός του Metsamor αποτελεί τον βασικότερο πυλώνα της ενεργειακής ασφάλειας της Αρμενίας και τη μοναδική πυρηνική εγκατάσταση σε ολόκληρο τον Νότιο Καύκασο. Το 2025 παρήγαγε περίπου το 29% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, ενώ σε προηγούμενα χρόνια το ποσοστό αυτό είχε προσεγγίσει ακόμη και το 40%. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η σταθερότητα των τιμών που προσφέρει επιτρέπει στην Αρμενία να περιορίζει την εξάρτησή της από ακριβότερες πηγές ενέργειας κι από τις διακυμάνσεις της περιφερειακής αγοράς. Ωστόσο, ο σταθμός πλησιάζει στο τέλος του κύκλου ζωής του κι η Rosatom θεωρεί ότι η λειτουργία του δεν θα πρέπει να ξεπεράσει το 2036.
Η ρωσική πρόταση
Ο επικεφαλής της Rosatom, Alexei Likhachev, δήλωσε πρόσφατα ότι το Ερεβάν στέλνει «εξαιρετικά θετικά μηνύματα» αναφορικά με τη ρωσική πρόταση για την κατασκευή νέας πυρηνικής μονάδας ισχύος 1 GW, βασισμένης στην τεχνολογία VVER-1000. Η πρόταση θεωρείται από πολλούς η πλέον ώριμη τεχνολογικά λύση, καθώς η Αρμενία διαθέτει ήδη δεκαετίες εμπειρίας στη συνεργασία με τη ρωσική πυρηνική βιομηχανία. Ιδιαίτερη σημασία είχε και η πρόσφατη τοποθέτηση του Αρμένιου πρωθυπουργού Nikol Pashinyan, ο οποίος εμφανίστηκε ανοικτός σε έναν μεγάλο αντιδραστήρα, διαφοροποιούμενος από παλαιότερες θέσεις που έδιναν έμφαση σε μικρότερους πυρηνικούς σταθμούς.
Η αμερικανική εναλλακτική
Τα τελευταία χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες προωθούσαν στην Αρμενία την επιλογή των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR). Η Ουάσιγκτον ενέταξε το Ερεβάν στο λεγόμενο «123 Agreement» για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας και παρουσίασε επενδυτικό πακέτο δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανάπτυξη σχετικών τεχνολογιών. Ωστόσο, οι επικριτές αυτής της επιλογής επισημαίνουν ότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί σε μεγάλη εμπορική κλίμακα, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για τη βιωσιμότητα και τον χρονικό ορίζοντα υλοποίησής τους.
Οι πιέσεις από το εξωτερικό
Η αντιπαράθεση γύρω από το μέλλον του Metsamor δεν είναι νέα. Κατά το παρελθόν, η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν είχαν επανειλημμένα ζητήσει το κλείσιμο της εγκατάστασης, επικαλούμενες ζητήματα ασφαλείας. Ωστόσο, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας είχε αξιολογήσει θετικά τη λειτουργία του σταθμού το 2025. Παράλληλα, κι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διατυπώσει κατά καιρούς επιφυλάξεις για τη συνέχιση λειτουργίας της μονάδας, σε μια συζήτηση που συχνά συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού της ρωσικής επιρροής στον ενεργειακό τομέα της Αρμενίας.
H γεωπολιτική διάσταση
Το ζήτημα του νέου πυρηνικού σταθμού ξεπερνά κατά πολύ τα ενεργειακά δεδομένα. Κατ' ουσίαν, αφορά το ποιος θα διαμορφώσει το στρατηγικό προσανατολισμό της Αρμενίας τις επόμενες δεκαετίες. Η Ρωσία βλέπει την πυρηνική συνεργασία ως βασικό εργαλείο διατήρησης της επιρροής της στον Νότιο Καύκασο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκουν, από την πλευρά τους, να διευρύνουν το αποτύπωμά τους σε μια χώρα που τα τελευταία χρόνια αναζητά περισσότερα περιθώρια στρατηγικής ευελιξίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η συζήτηση για το Metsamor αποτελεί κάτι περισσότερο από μια τεχνική ή ενεργειακή επιλογή. Αποτελεί μέρος της ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ του «πολυπολικού» (BRICS) και του «μονοπολικού» (συλλογική Δύση) στρατοπέδου για επιρροή στο γεωπολιτικό σύστημα του Νοτίου Καυκάσου.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών