Από τους BRICS και την Αφρική μέχρι την άνοδο του «Παγκόσμιου Νότου», η Ρωσία υποστηρίζει ότι η παγκόσμια ισορροπία ισχύος αλλάζει ήδη, κι ότι η διαδικασία αυτή δεν μπορεί πλέον να αναστραφεί.
«Ο πολυπολικός κόσμος είναι πλέον πραγματικότητα!»
Με αυτή τη φράση, που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί τυχαία, ο Vladimir Putin επιχείρησε να συνοψίσει το βασικό αφήγημα της σύγχρονης ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Μιλώντας στο πλαίσιο του φόρουμ «Ρωσία - Αφρική», ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα εποχή, στην οποία η κυριαρχία ενός και μόνο πόλου ισχύος, της Δύσης, δίνει σταδιακά τη θέση της σε ένα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα. Για τη Μόσχα, μάλιστα, αυτή η μετάβαση δεν αποτελεί πλέον ένα σενάριο για το μέλλον. Αποτελεί μια διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και η οποία, σύμφωνα με τη ρωσική ηγεσία, δεν μπορεί πλέον να ανακοπεί.
Τι εννοεί η Ρωσία όταν μιλά για «πολυπολικό κόσμο»;
Ο όρος χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από το Κρεμλίνο κι ακόμη νωρίτερα από θεωρητικούς του Ευρασιατισμού, όμως τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει κεντρική θέση στη ρωσική γεωστρατηγική σκέψη.
Σύμφωνα με τη ρωσική προσέγγιση, ο κόσμος που διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην γεωπολιτική, οικονομική και στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Δυτικού μπλοκ.
Έγινε, δηλαδή, από διπολικός ( Κόσμος της Γιάλτας) - μονοπολικός.
Η Μόσχα θεωρεί, ωστόσο, ότι η περίοδος της «μονοπολικής στιγμής» σταδιακά φτάνει στο τέλος της.
Κατά τη ρωσική ανάγνωση των διεθνών εξελίξεων, νέες δυνάμεις, νέες αγορές και νέα περιφερειακά κέντρα ισχύος διεκδικούν πλέον μεγαλύτερο ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα, η Ινδία, η Αφρική, η Λατινική Αμερική αλλά κι οργανισμοί όπως οι BRICS εμφανίζονται ως οι θεμελιώδεις πυλώνες της νέας πραγματικότητας που περιγράφει η Μόσχα.
«Η Δύση χάνει έδαφος»
Η ομιλία του Putin στη σύνοδο κορυφής Ρωσία-Αφρική δεν ήταν η πρώτη παρέμβαση προς αυτή την κατεύθυνση.
Λίγους μήνες νωρίτερα, ο Ρώσος πρόεδρος είχε δηλώσει ότι τα Δυτικά κράτη χάνουν σταδιακά τις ηγετικές τους θέσεις, ενώ νέα κέντρα ανάπτυξης αναδύονται στο λεγόμενο «Παγκόσμιο Νότο».
Αντίστοιχα, ο πρεσβευτής επί ειδικών αποστολών του ρωσικού ΥΠΕΞ, Alexander Trofimov, υποστήριξε ότι η Δύση απέτυχε να εμποδίσει τη διαμόρφωση ενός πολυπολικού κόσμου και πλέον δυσκολεύεται να αποδεχθεί τη νέα κατάσταση.
Η ρωσική διπλωματία υποστηρίζει ότι η οικονομική ισχύς μεταφέρεται σταδιακά προς την υπερήπειρο της Ευρασίας κι ότι τα κέντρα λήψης αποφάσεων διευρύνονται πέρα από τα παραδοσιακά Δυτικά κράτη.
Πρόκειται για μια ανάλυση που βρίσκεται στον πυρήνα της γεωπολιτικής ρητορικής της Μόσχας μετά το 2022.
Οι BRICS κι ο «Παγκόσμιος Νότος»
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Putin συνδέει συχνά τη γεωπολιτική έννοια της πολυπολικότητας με την επέκταση των BRICS.
Για τη Ρωσία, η διεύρυνση του διεθνούς οργανισμού δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική εξέλιξη.
Αποτελεί απόδειξη ότι ολοένα περισσότερες χώρες επιθυμούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στις παραδοσιακές δομές του Δυτικού κόσμου.
Η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι ο λεγόμενος «Παγκόσμιος Νότος» επιδιώκει μεγαλύτερη συμμετοχή στη λήψη διεθνών αποφάσεων, καλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς και περισσότερες επιλογές στις οικονομικές και εμπορικές του σχέσεις.
Γι' αυτό και η Μόσχα αντιμετωπίζει τους BRICS όχι μόνο ως οικονομική ένωση αλλά κι ως γεωπολιτικό σύμβολο των αλλαγών που συντελούνται σε πλανητικό επίπεδο.
Γιατί η Αφρική βρίσκεται στο επίκεντρο
Μέσα σε αυτή την πολυπολική στρατηγική, η Αφρική κατέχει ξεχωριστή θέση.
Η Ρωσία θεωρεί ότι η αφρικανική ήπειρος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους ανάπτυξης του 21ου αιώνα, τόσο λόγω της δημογραφικής της δυναμικής όσο και λόγω των οικονομικών της προοπτικών.
Ο Putin χαρακτήρισε νωρίτερα την Αφρική «ήπειρο του μέλλοντος», τονίζοντας ότι ο νεανικός πληθυσμός της και η συνεχής αύξηση των αναπτυξιακών αναγκών της θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε μεγάλες γεωπολιτικές και οικονομικές αλλαγές.
Για τη Μόσχα, η ενίσχυση των δεσμών με τις αφρικανικές χώρες δεν αποτελεί απλώς διπλωματική επιλογή.
Αποτελεί τμήμα της ευρύτερης προσπάθειας οικοδόμησης ενός δικτύου συνεργασιών πέρα από το παραδοσιακό Δυτικό πλαίσιο επιρροής.
Πρόκειται, άραγε, για πραγματική αλλαγή ή για πολιτική αφήγηση;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Η Μόσχα παρουσιάζει την πολυπολικότητα ως μια απτή πραγματικότητα που έχει ήδη επικρατήσει.
Οι επικριτές αυτής της άποψης υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κι οι Δυτικοί σύμμαχοί τους, η συλλογική Δύση εν συνόλω, εξακολουθούν να διατηρούν τεράστια οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ.
Από την άλλη πλευρά, είναι επίσης γεγονός ότι χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία κι αρκετά κράτη του «Παγκόσμιου Νότου» αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο βάρος στις διεθνείς εξελίξεις.
Η πραγματικότητα ενδέχεται να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο αυτές προσεγγίσεις.
Όμως, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει ότι το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού.
Κι αυτό ακριβώς είναι που επιχειρεί να αναδείξει η ρωσική πλευρά.
Η μάχη των αφηγημάτων έχει ήδη ξεκινήσει
Πίσω από τις δηλώσεις του Putin βρίσκεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή διπλωματική τοποθέτηση στο πλαίσιο ενός διεθνούς φόρουμ που λαμβάνει χώρα στη Ρωσια.
Πρόκειται για μια σύγκρουση γεωπολιτικών αφηγήσεων γύρω από το ποιος θα διαμορφώσει τον κόσμο των επόμενων δεκαετιών.
Η Ρωσία υποστηρίζει ότι η εποχή της απόλυτης Δυτικής κυριαρχίας, η μονοπολική ηγεμονία, φτάνει στο τέλος της κι ότι ένα νέο πολυκεντρικό σύστημα κρατών και πολιτισμών βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Η Δύση, αντιθέτως, επιμένει ότι εξακολουθεί να διατηρεί το βασικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις, και μάλιστα αγωνίζεται σκληρά ώστε να μην παραχωρήσει την πρωτοκαθεδρία της.
Ανεξάρτητα από το ποια προσέγγιση θα επικρατήσει, ένα πράγμα είναι βέβαιο: όταν ο Putin, ο ηγέτης μιας πυρηνικής δύναμης, δηλώνει ότι «ο πολυπολικός κόσμος είναι πλέον πραγματικότητα», δεν κάνει απλώς μια πρόβλεψη για το μέλλον.
Υποστηρίζει ότι η μεγάλη γεωπολιτική αλλαγή έχει ήδη αρχίσει...
www.bankingnews.gr
Με αυτή τη φράση, που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί τυχαία, ο Vladimir Putin επιχείρησε να συνοψίσει το βασικό αφήγημα της σύγχρονης ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Μιλώντας στο πλαίσιο του φόρουμ «Ρωσία - Αφρική», ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα εποχή, στην οποία η κυριαρχία ενός και μόνο πόλου ισχύος, της Δύσης, δίνει σταδιακά τη θέση της σε ένα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα. Για τη Μόσχα, μάλιστα, αυτή η μετάβαση δεν αποτελεί πλέον ένα σενάριο για το μέλλον. Αποτελεί μια διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και η οποία, σύμφωνα με τη ρωσική ηγεσία, δεν μπορεί πλέον να ανακοπεί.
Τι εννοεί η Ρωσία όταν μιλά για «πολυπολικό κόσμο»;
Ο όρος χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από το Κρεμλίνο κι ακόμη νωρίτερα από θεωρητικούς του Ευρασιατισμού, όμως τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει κεντρική θέση στη ρωσική γεωστρατηγική σκέψη.
Σύμφωνα με τη ρωσική προσέγγιση, ο κόσμος που διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην γεωπολιτική, οικονομική και στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Δυτικού μπλοκ.
Έγινε, δηλαδή, από διπολικός ( Κόσμος της Γιάλτας) - μονοπολικός.
Η Μόσχα θεωρεί, ωστόσο, ότι η περίοδος της «μονοπολικής στιγμής» σταδιακά φτάνει στο τέλος της.
Κατά τη ρωσική ανάγνωση των διεθνών εξελίξεων, νέες δυνάμεις, νέες αγορές και νέα περιφερειακά κέντρα ισχύος διεκδικούν πλέον μεγαλύτερο ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα, η Ινδία, η Αφρική, η Λατινική Αμερική αλλά κι οργανισμοί όπως οι BRICS εμφανίζονται ως οι θεμελιώδεις πυλώνες της νέας πραγματικότητας που περιγράφει η Μόσχα.
«Η Δύση χάνει έδαφος»
Η ομιλία του Putin στη σύνοδο κορυφής Ρωσία-Αφρική δεν ήταν η πρώτη παρέμβαση προς αυτή την κατεύθυνση.
Λίγους μήνες νωρίτερα, ο Ρώσος πρόεδρος είχε δηλώσει ότι τα Δυτικά κράτη χάνουν σταδιακά τις ηγετικές τους θέσεις, ενώ νέα κέντρα ανάπτυξης αναδύονται στο λεγόμενο «Παγκόσμιο Νότο».
Αντίστοιχα, ο πρεσβευτής επί ειδικών αποστολών του ρωσικού ΥΠΕΞ, Alexander Trofimov, υποστήριξε ότι η Δύση απέτυχε να εμποδίσει τη διαμόρφωση ενός πολυπολικού κόσμου και πλέον δυσκολεύεται να αποδεχθεί τη νέα κατάσταση.
Η ρωσική διπλωματία υποστηρίζει ότι η οικονομική ισχύς μεταφέρεται σταδιακά προς την υπερήπειρο της Ευρασίας κι ότι τα κέντρα λήψης αποφάσεων διευρύνονται πέρα από τα παραδοσιακά Δυτικά κράτη.
Πρόκειται για μια ανάλυση που βρίσκεται στον πυρήνα της γεωπολιτικής ρητορικής της Μόσχας μετά το 2022.
Οι BRICS κι ο «Παγκόσμιος Νότος»
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Putin συνδέει συχνά τη γεωπολιτική έννοια της πολυπολικότητας με την επέκταση των BRICS.
Για τη Ρωσία, η διεύρυνση του διεθνούς οργανισμού δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική εξέλιξη.
Αποτελεί απόδειξη ότι ολοένα περισσότερες χώρες επιθυμούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στις παραδοσιακές δομές του Δυτικού κόσμου.
Η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι ο λεγόμενος «Παγκόσμιος Νότος» επιδιώκει μεγαλύτερη συμμετοχή στη λήψη διεθνών αποφάσεων, καλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς και περισσότερες επιλογές στις οικονομικές και εμπορικές του σχέσεις.
Γι' αυτό και η Μόσχα αντιμετωπίζει τους BRICS όχι μόνο ως οικονομική ένωση αλλά κι ως γεωπολιτικό σύμβολο των αλλαγών που συντελούνται σε πλανητικό επίπεδο.
Γιατί η Αφρική βρίσκεται στο επίκεντρο
Μέσα σε αυτή την πολυπολική στρατηγική, η Αφρική κατέχει ξεχωριστή θέση.
Η Ρωσία θεωρεί ότι η αφρικανική ήπειρος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους ανάπτυξης του 21ου αιώνα, τόσο λόγω της δημογραφικής της δυναμικής όσο και λόγω των οικονομικών της προοπτικών.
Ο Putin χαρακτήρισε νωρίτερα την Αφρική «ήπειρο του μέλλοντος», τονίζοντας ότι ο νεανικός πληθυσμός της και η συνεχής αύξηση των αναπτυξιακών αναγκών της θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε μεγάλες γεωπολιτικές και οικονομικές αλλαγές.
Για τη Μόσχα, η ενίσχυση των δεσμών με τις αφρικανικές χώρες δεν αποτελεί απλώς διπλωματική επιλογή.
Αποτελεί τμήμα της ευρύτερης προσπάθειας οικοδόμησης ενός δικτύου συνεργασιών πέρα από το παραδοσιακό Δυτικό πλαίσιο επιρροής.
Πρόκειται, άραγε, για πραγματική αλλαγή ή για πολιτική αφήγηση;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Η Μόσχα παρουσιάζει την πολυπολικότητα ως μια απτή πραγματικότητα που έχει ήδη επικρατήσει.
Οι επικριτές αυτής της άποψης υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κι οι Δυτικοί σύμμαχοί τους, η συλλογική Δύση εν συνόλω, εξακολουθούν να διατηρούν τεράστια οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ.
Από την άλλη πλευρά, είναι επίσης γεγονός ότι χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία κι αρκετά κράτη του «Παγκόσμιου Νότου» αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο βάρος στις διεθνείς εξελίξεις.
Η πραγματικότητα ενδέχεται να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο αυτές προσεγγίσεις.
Όμως, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει ότι το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού.
Κι αυτό ακριβώς είναι που επιχειρεί να αναδείξει η ρωσική πλευρά.
Η μάχη των αφηγημάτων έχει ήδη ξεκινήσει
Πίσω από τις δηλώσεις του Putin βρίσκεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή διπλωματική τοποθέτηση στο πλαίσιο ενός διεθνούς φόρουμ που λαμβάνει χώρα στη Ρωσια.
Πρόκειται για μια σύγκρουση γεωπολιτικών αφηγήσεων γύρω από το ποιος θα διαμορφώσει τον κόσμο των επόμενων δεκαετιών.
Η Ρωσία υποστηρίζει ότι η εποχή της απόλυτης Δυτικής κυριαρχίας, η μονοπολική ηγεμονία, φτάνει στο τέλος της κι ότι ένα νέο πολυκεντρικό σύστημα κρατών και πολιτισμών βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Η Δύση, αντιθέτως, επιμένει ότι εξακολουθεί να διατηρεί το βασικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις, και μάλιστα αγωνίζεται σκληρά ώστε να μην παραχωρήσει την πρωτοκαθεδρία της.
Ανεξάρτητα από το ποια προσέγγιση θα επικρατήσει, ένα πράγμα είναι βέβαιο: όταν ο Putin, ο ηγέτης μιας πυρηνικής δύναμης, δηλώνει ότι «ο πολυπολικός κόσμος είναι πλέον πραγματικότητα», δεν κάνει απλώς μια πρόβλεψη για το μέλλον.
Υποστηρίζει ότι η μεγάλη γεωπολιτική αλλαγή έχει ήδη αρχίσει...
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών