Η Σομαλιλάνδη κινδυνεύει να μετατραπεί σε γεωπολιτικό πεδίο σύγκρουσης
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ενώ ο κόσμος ετοιμαζόταν να υποδεχθεί το νέο έτος, ένα γεγονός πέρασε σχεδόν απαρατήρητο από τη διεθνή κοινή γνώμη, αλλά είχε τη δύναμη να αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες σε μία από τις πιο εκρηκτικές περιοχές του πλανήτη. Το Ισραήλ προχώρησε σε ένα αιφνιδιαστικό διπλωματικό πραξικόπημα, αναγνωρίζοντας επίσημα τη Σομαλιλάνδη – ένα κράτος που, μέχρι τις 26 Δεκεμβρίου 2025, δεν είχε αναγνωριστεί από καμία χώρα-μέλος του ΟΗΕ. Η κίνηση αυτή προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις και έθεσε ένα εύλογο ερώτημα: γιατί τώρα και τι πραγματικά επιδιώκει το Τελ Αβίβ;
Το γεγονός ότι η Σομαλιλάνδη παρέμενε για δεκαετίες στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής δεν σημαίνει ότι ήταν ασήμαντη. Αντιθέτως, η γεωστρατηγική της αξία αποδεικνύεται από την ένταση των αντιδράσεων που προκάλεσε η ισραηλινή αναγνώριση. Περισσότερες από είκοσι χώρες, μεταξύ των οποίων η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ιράν, το Πακιστάν και η Νιγηρία, καταδίκασαν ανοιχτά την απόφαση. Τα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης και του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας εξέφρασαν έντονη δυσαρέσκεια, βλέποντας στην κίνηση αυτή έναν επικίνδυνο προηγούμενο.
Οι αντιδράσεις δεν σχετίζονται μόνο με διπλωματικές ευαισθησίες, αλλά με βαθύτερους φόβους. Η πιθανή παρουσία του Ισραήλ στο Κέρας της Αφρικής εγείρει ανησυχίες τόσο οικονομικές όσο και στρατιωτικές. Παράλληλα, οι παραδοσιακά εχθρικές στάσεις πολλών μουσουλμανικών χωρών απέναντι στο εβραϊκό κράτος εντείνουν την καχυποψία και τη ρητορική έντασης.
Οι πιο σκληρές αντιδράσεις, ωστόσο, ήρθαν από το Μογκαντίσου. Για να γίνει κατανοητή η οργή της Σομαλίας, απαιτείται μια ιστορική αναδρομή. Τον 19ο αιώνα, η Σομαλιλάνδη αποτέλεσε βρετανικό προτεκτοράτο. Το 1960 ανακήρυξε την ανεξαρτησία της, η οποία τότε αναγνωρίστηκε από αρκετές χώρες. Λίγους μήνες αργότερα, ενώθηκε με την πρώην ιταλική αποικία της Σομαλίας, σχηματίζοντας τη Σομαλική Δημοκρατία.
Η ένωση αυτή αποδείχθηκε εύθραυστη. Το 1991, μέσα στη δίνη ενός αιματηρού εμφυλίου πολέμου, η Σομαλιλάνδη αποσχίστηκε και ανακήρυξε εκ νέου την ανεξαρτησία της. Η Σομαλία δεν την αναγνώρισε ποτέ, όμως αυτό δεν εμπόδισε τη Σομαλιλάνδη να λειτουργεί επί περισσότερα από τριάντα χρόνια ως de facto κράτος, με δικούς της θεσμούς, κυβέρνηση και ένοπλες δυνάμεις.
Παρά τη διεθνή απομόνωση, η χώρα παρέμεινε σταθερή σε μια εξαιρετικά ασταθή περιοχή. Σε αντίθεση με τη Σομαλία, όπου οι φυλετικές συγκρούσεις συνεχίζονται και μεγάλο μέρος της επικράτειας ελέγχεται από την αλ-Σαμπάμπ – οργάνωση συνδεδεμένη με την Αλ Κάιντα και δηλωμένο εχθρό του Ισραήλ – η Σομαλιλάνδη διατήρησε σχετική ειρήνη και πολιτική συνέχεια. Με πληθυσμό άνω των έξι εκατομμυρίων, διαθέτει δικό της νόμισμα, διθάλαμο κοινοβούλιο και τακτικές προεδρικές εκλογές.
Η γεωγραφική της θέση την καθιστά κρίσιμη. Βρίσκεται στο Κέρας της Αφρικής, δίπλα στην Ερυθρά Θάλασσα, κοντά σε βασικές θαλάσσιες οδούς που συνδέουν την Ασία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Αυτός είναι και ο λόγος που, παρά τον δημόσιο σκεπτικισμό του Ντόναλντ Τραμπ – ο οποίος πρόσφατα ειρωνεύτηκε λέγοντας «ξέρει κανείς τι είναι πραγματικά η Σομαλιλάνδη;» – Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δείξει ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον Guardian, αμερικανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε τη χώρα τον περασμένο Μάιο, όχι για τουρισμό, αλλά για γεωπολιτική διερεύνηση.
Η Ουάσιγκτον δίστασε εκεί που το Τελ Αβίβ τόλμησε. Αυτό που οι ΗΠΑ δεν έκαναν, το Ισραήλ το παρουσίασε ως διπλωματική νίκη.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε την αναγνώριση σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα προς τον πρόεδρο της Σομαλιλάνδης, Αμπντιράχμαν Μουχάμαντ Αμπντουλάχι, προσκαλώντας τον στο Τελ Αβίβ και προαναγγέλλοντας συνεργασία στη γεωργία, την υγεία, την τεχνολογία και το εμπόριο.
Για τη Σομαλιλάνδη, η κίνηση αυτή αποτελεί σανίδα σωτηρίας. Σπάει τον διεθνή αποκλεισμό, ανοίγει την πόρτα σε επενδύσεις και δάνεια και δημιουργεί ελπίδες οικονομικής ανάπτυξης σε ένα φτωχό, αγροτικό κράτος. Οι κάτοικοι της Χαργκέισα βγήκαν στους δρόμους, τραγούδησαν, ύψωσαν σημαίες και είδαν την ισραηλινή σημαία να προβάλλεται στο Εθνικό Μουσείο. Όμως πίσω από τη γιορτή, κρύβεται ένα βαρύ τίμημα.
Η Σομαλιλάνδη κινδυνεύει να μετατραπεί σε γεωπολιτικό πεδίο σύγκρουσης. Ισραηλινά think tanks έχουν ήδη προτείνει τη χρήση του εδάφους της για επιχειρήσεις επιτήρησης και ενδεχόμενες στρατιωτικές δράσεις κατά των Houthis, με στόχο την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και την αντιμετώπιση της πειρατείας. Ταυτόχρονα, το Ισραήλ, απομονωμένο διεθνώς λόγω των επιχειρήσεών του στη Γάζα, τη Συρία και τον Λίβανο, αναζητά νέους συμμάχους.
Η Σομαλιλάνδη προσφέρει στο Τελ Αβίβ κάτι πολύτιμο: πολιτικό χώρο και ηρεμία. Είναι πρόθυμη να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ, το αγαπημένο διπλωματικό εγχείρημα του Τραμπ, το οποίο μέχρι στιγμής παραμένει στάσιμο. Επιπλέον, ως μουσουλμανική χώρα, θα μπορούσε – τουλάχιστον θεωρητικά – να λειτουργήσει ως πρότυπο συνεργασίας με το Ισραήλ.
Υπάρχει όμως και μια σκοτεινότερη διάσταση. Σχέδια που συζητήθηκαν στο παρελθόν περιλαμβάνουν την πιθανή επανεγκατάσταση Παλαιστινίων από τη Γάζα στη Σομαλιλάνδη, ιδέα που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης της Σομαλιλάνδης ότι δεν έχει συμφωνηθεί κάτι τέτοιο, η σκιά αυτών των σεναρίων παραμένει.
Το μέλλον της νέας αυτής συμμαχίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Ουάσιγκτον. Χωρίς αμερικανική στήριξη, το Ισραήλ δύσκολα θα μπορέσει να μετατρέψει τη διπλωματική κίνηση σε στρατηγική επιτυχία. Παρ’ όλα αυτά, το Τελ Αβίβ πιέζει. Η επίσκεψη του Ισραηλινού ΥΠΕΞ Γκίντεον Σαάρ στη Χαργκέισα ήταν ένα σαφές μήνυμα: το Ισραήλ άνοιξε τον δρόμο και καλεί τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν.
Το ερώτημα είναι αν η Σομαλιλάνδη θα κερδίσει τελικά την αναγνώριση που περίμενε δεκαετίες ή αν θα πληρώσει ακριβά το τίμημα του να γίνει πιόνι σε ένα πολύ μεγαλύτερο παιχνίδι.
www.bankingnews.gr
Το γεγονός ότι η Σομαλιλάνδη παρέμενε για δεκαετίες στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής δεν σημαίνει ότι ήταν ασήμαντη. Αντιθέτως, η γεωστρατηγική της αξία αποδεικνύεται από την ένταση των αντιδράσεων που προκάλεσε η ισραηλινή αναγνώριση. Περισσότερες από είκοσι χώρες, μεταξύ των οποίων η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ιράν, το Πακιστάν και η Νιγηρία, καταδίκασαν ανοιχτά την απόφαση. Τα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης και του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας εξέφρασαν έντονη δυσαρέσκεια, βλέποντας στην κίνηση αυτή έναν επικίνδυνο προηγούμενο.
Οι αντιδράσεις δεν σχετίζονται μόνο με διπλωματικές ευαισθησίες, αλλά με βαθύτερους φόβους. Η πιθανή παρουσία του Ισραήλ στο Κέρας της Αφρικής εγείρει ανησυχίες τόσο οικονομικές όσο και στρατιωτικές. Παράλληλα, οι παραδοσιακά εχθρικές στάσεις πολλών μουσουλμανικών χωρών απέναντι στο εβραϊκό κράτος εντείνουν την καχυποψία και τη ρητορική έντασης.
Οι πιο σκληρές αντιδράσεις, ωστόσο, ήρθαν από το Μογκαντίσου. Για να γίνει κατανοητή η οργή της Σομαλίας, απαιτείται μια ιστορική αναδρομή. Τον 19ο αιώνα, η Σομαλιλάνδη αποτέλεσε βρετανικό προτεκτοράτο. Το 1960 ανακήρυξε την ανεξαρτησία της, η οποία τότε αναγνωρίστηκε από αρκετές χώρες. Λίγους μήνες αργότερα, ενώθηκε με την πρώην ιταλική αποικία της Σομαλίας, σχηματίζοντας τη Σομαλική Δημοκρατία.
Η ένωση αυτή αποδείχθηκε εύθραυστη. Το 1991, μέσα στη δίνη ενός αιματηρού εμφυλίου πολέμου, η Σομαλιλάνδη αποσχίστηκε και ανακήρυξε εκ νέου την ανεξαρτησία της. Η Σομαλία δεν την αναγνώρισε ποτέ, όμως αυτό δεν εμπόδισε τη Σομαλιλάνδη να λειτουργεί επί περισσότερα από τριάντα χρόνια ως de facto κράτος, με δικούς της θεσμούς, κυβέρνηση και ένοπλες δυνάμεις.
Παρά τη διεθνή απομόνωση, η χώρα παρέμεινε σταθερή σε μια εξαιρετικά ασταθή περιοχή. Σε αντίθεση με τη Σομαλία, όπου οι φυλετικές συγκρούσεις συνεχίζονται και μεγάλο μέρος της επικράτειας ελέγχεται από την αλ-Σαμπάμπ – οργάνωση συνδεδεμένη με την Αλ Κάιντα και δηλωμένο εχθρό του Ισραήλ – η Σομαλιλάνδη διατήρησε σχετική ειρήνη και πολιτική συνέχεια. Με πληθυσμό άνω των έξι εκατομμυρίων, διαθέτει δικό της νόμισμα, διθάλαμο κοινοβούλιο και τακτικές προεδρικές εκλογές.
Η γεωγραφική της θέση την καθιστά κρίσιμη. Βρίσκεται στο Κέρας της Αφρικής, δίπλα στην Ερυθρά Θάλασσα, κοντά σε βασικές θαλάσσιες οδούς που συνδέουν την Ασία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Αυτός είναι και ο λόγος που, παρά τον δημόσιο σκεπτικισμό του Ντόναλντ Τραμπ – ο οποίος πρόσφατα ειρωνεύτηκε λέγοντας «ξέρει κανείς τι είναι πραγματικά η Σομαλιλάνδη;» – Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δείξει ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον Guardian, αμερικανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε τη χώρα τον περασμένο Μάιο, όχι για τουρισμό, αλλά για γεωπολιτική διερεύνηση.
Η Ουάσιγκτον δίστασε εκεί που το Τελ Αβίβ τόλμησε. Αυτό που οι ΗΠΑ δεν έκαναν, το Ισραήλ το παρουσίασε ως διπλωματική νίκη.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε την αναγνώριση σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα προς τον πρόεδρο της Σομαλιλάνδης, Αμπντιράχμαν Μουχάμαντ Αμπντουλάχι, προσκαλώντας τον στο Τελ Αβίβ και προαναγγέλλοντας συνεργασία στη γεωργία, την υγεία, την τεχνολογία και το εμπόριο.
Για τη Σομαλιλάνδη, η κίνηση αυτή αποτελεί σανίδα σωτηρίας. Σπάει τον διεθνή αποκλεισμό, ανοίγει την πόρτα σε επενδύσεις και δάνεια και δημιουργεί ελπίδες οικονομικής ανάπτυξης σε ένα φτωχό, αγροτικό κράτος. Οι κάτοικοι της Χαργκέισα βγήκαν στους δρόμους, τραγούδησαν, ύψωσαν σημαίες και είδαν την ισραηλινή σημαία να προβάλλεται στο Εθνικό Μουσείο. Όμως πίσω από τη γιορτή, κρύβεται ένα βαρύ τίμημα.
Η Σομαλιλάνδη κινδυνεύει να μετατραπεί σε γεωπολιτικό πεδίο σύγκρουσης. Ισραηλινά think tanks έχουν ήδη προτείνει τη χρήση του εδάφους της για επιχειρήσεις επιτήρησης και ενδεχόμενες στρατιωτικές δράσεις κατά των Houthis, με στόχο την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και την αντιμετώπιση της πειρατείας. Ταυτόχρονα, το Ισραήλ, απομονωμένο διεθνώς λόγω των επιχειρήσεών του στη Γάζα, τη Συρία και τον Λίβανο, αναζητά νέους συμμάχους.
Η Σομαλιλάνδη προσφέρει στο Τελ Αβίβ κάτι πολύτιμο: πολιτικό χώρο και ηρεμία. Είναι πρόθυμη να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ, το αγαπημένο διπλωματικό εγχείρημα του Τραμπ, το οποίο μέχρι στιγμής παραμένει στάσιμο. Επιπλέον, ως μουσουλμανική χώρα, θα μπορούσε – τουλάχιστον θεωρητικά – να λειτουργήσει ως πρότυπο συνεργασίας με το Ισραήλ.
Υπάρχει όμως και μια σκοτεινότερη διάσταση. Σχέδια που συζητήθηκαν στο παρελθόν περιλαμβάνουν την πιθανή επανεγκατάσταση Παλαιστινίων από τη Γάζα στη Σομαλιλάνδη, ιδέα που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης της Σομαλιλάνδης ότι δεν έχει συμφωνηθεί κάτι τέτοιο, η σκιά αυτών των σεναρίων παραμένει.
Το μέλλον της νέας αυτής συμμαχίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Ουάσιγκτον. Χωρίς αμερικανική στήριξη, το Ισραήλ δύσκολα θα μπορέσει να μετατρέψει τη διπλωματική κίνηση σε στρατηγική επιτυχία. Παρ’ όλα αυτά, το Τελ Αβίβ πιέζει. Η επίσκεψη του Ισραηλινού ΥΠΕΞ Γκίντεον Σαάρ στη Χαργκέισα ήταν ένα σαφές μήνυμα: το Ισραήλ άνοιξε τον δρόμο και καλεί τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν.
Το ερώτημα είναι αν η Σομαλιλάνδη θα κερδίσει τελικά την αναγνώριση που περίμενε δεκαετίες ή αν θα πληρώσει ακριβά το τίμημα του να γίνει πιόνι σε ένα πολύ μεγαλύτερο παιχνίδι.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών