Μυστική σύνοδος κορυφής των κατασκόπων στην Αθήνα: Τι «μαγειρεύουν» MİT και ΕΥΠ πίσω από τις κλειστές πόρτες; – Το αόρατο παρασκήνιο, οι απειλές σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και το φιτίλι της Μέσης Ανατολής
Σε τεντωμένο σχοινί ακροβατούν Ελλάδα και Τουρκία ειδικά μετά τη συμφωνία της χώρας μας με το Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», για την οποία ο ελληνικός λαός θα κληθεί να πληρώσει 3,1 δισ. ευρώ.
Εξ αυτού του λόγου, ο ισχυρός άνδρας των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (MİT), İbrahim Kalın πραγματοποίησε στην Αθήνα δίνοντας τροφή σε διάφορα σενάρια αλλά και προκαλώντας έντονο προβληματισμό.
Ειδικότερα, ο διοικητής της MİT, κάτω από το ραντάρ της δημοσιότητας, συνομίλησε εκ του σύνεγγυς την περασμένη εβδομάδα, κεκλεισμένων των θυρών, με τον διοικητή της ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη.
Στη συνέχεια οι δύο αξιωματούχοι έγιναν δεκτοί από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Παρά όμως τις προσπάθειες να διατηρηθεί χαμηλό προφίλ, η είδηση διέρρευσε, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για το τι πραγματικά συζητήθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
«Διπλωματία πληροφοριών» ή προετοιμασία για κρίση;
Επισήμως, οι δύο πλευρές επιχειρούν να υποβαθμίσουν την ένταση, κάνοντας λόγο για διατήρηση της «διπλωματίας των πληροφοριών» και επιθυμία για «ισορροπημένες και ήρεμες διμερείς σχέσεις».
Ο Kalin, όπως λέγεται, δεν μετέφερε στην Αθήνα κάποιο τελεσίγραφο ούτε υιοθέτησε πιεστική ρητορική.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, η ημερήσια διάταξη της συνάντησης αποκάλυψε ότι το τραπέζι των συνομιλιών ήταν «ναρκοθετημένο» από μια σειρά από καυτά μέτωπα που απειλούν να αναφλέξουν την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου:
Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι εξελίξεις στις δύο κρίσιμες αυτές περιοχές, όπου οι γεωπολιτικές διεκδικήσεις και οι εύθραυστοι συσχετισμοί δυνάμεων κρατούν τις ένοπλες δυνάμεις σε διαρκή επιφυλακή.
Οι επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών ανέλυσαν τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν, τη νέα επικίνδυνη φάση στη Συρία, την αστάθεια στη Λιβύη, καθώς και τις ισραηλινές επιθέσεις σε Γάζα, Δυτική Όχθη, Συρία και Λίβανο, αλλά κυρίως τις σχέσεις Ελλάδος και Τουρκίας.
Στη ζώνη υψηλού κινδύνου τοποθετούνται η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, το οργανωμένο έγκλημα, αλλά και τα κύματα της παράνομης μετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων που απειλούν τη σταθερότητα των συνόρων.
Αναβάθμιση σε «Στρατηγικό Επίπεδο»
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, Kalın και Δεμίρης συμφώνησαν να αναβαθμίσουν τη συνεργασία MİT και ΕΥΠ σε στρατηγικό επίπεδο, ενισχύοντας τις επαφές τους τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.
Αν και κυβερνητικές πηγές διαβεβαιώνουν πως ο επικεφαλής της MİT δεν μεταβίβασε «τελεσίγραφο», η χρονική στιγμή της συνάντησης —εν μέσω αυξημένης περιφερειακής αστάθειας— αποδεικνύει ότι η «σκιώδης διπλωματία» των μυστικών υπηρεσιών εργάζεται πυρετωδώς.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν αυτή η στενότερη συνεργασία αποτελεί δικλίδα ασφαλείας ή την προετοιμασία των δύο χωρών για επερχόμενους γεωπολιτικούς σεισμούς.
Ανεβαίνει ξανά η ένταση Αθήνας
Σε νέα φάση έντασης φαίνεται να εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Άγκυρα επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση ζητήματα που αφορούν το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου, ενώ την ίδια στιγμή η Αθήνα προχωρά στην ενίσχυση της αμυντικής της θωράκισης και εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία της με το Ισραήλ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο προβλέπει την ανάπτυξη ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας στην Ελλάδα, αλλά και οι ευρύτερες εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τελευταίες εξελίξεις δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο η σχετική ηρεμία που είχε επικρατήσει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 2023 μπορεί να διατηρηθεί.
Erdoğan: «Δεν θα επιτρέψουμε παραβίαση των δικαιωμάτων μας»
Ο Τούρκος Πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan, επιστρέφοντας από τη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν, αναφέρθηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και προειδοποίησε την Αθήνα να μην εκλάβει τη μέχρι σήμερα «ήρεμη και ψύχραιμη» στάση της Άγκυρας ως ένδειξη αδυναμίας.
Ο Erdoğan επανέλαβε ότι η Τουρκία δεν έχει εδαφικές βλέψεις έναντι καμίας χώρας, υπογράμμισε ωστόσο ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει, όπως υποστήριξε, παραβίαση των δικαιωμάτων της.
Παράλληλα, κάλεσε την Ελλάδα να σταματήσει τη στρατιωτικοποίηση νησιών του Αιγαίου τα οποία, σύμφωνα με την τουρκική θέση, διαθέτουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς.
Σε ερώτηση για το ποια θα είναι η αντίδραση της Τουρκίας εάν η Ελλάδα συνεχίσει να εξοπλίζει τα νησιά του Αιγαίου, ο Erdoğan απάντησε με τη χαρακτηριστική φράση ότι η Άγκυρα θα «κάνει ό,τι χρειάζεται».
Η διατύπωση αυτή, αν και σαφώς πιο προσεκτική σε σχέση με τις πλέον σκληρές δηλώσεις προηγούμενων ετών, αναζωπυρώνει τις ανησυχίες για πιθανή επιστροφή της ρητορικής υψηλής έντασης μεταξύ των δύο χωρών.
Στο στόχαστρο και το Καστελλόριζο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η αναφορά του Erdoğan στην απόσταση που χωρίζει την τουρκική πόλη Kaş από το Καστελλόριζο.
Ο Τούρκος Πρόεδρος υποστήριξε, σε χαρακτηριστικό τόνο, ότι από την Kaş η φωνή της Τουρκίας μπορεί να ακουστεί στο ελληνικό νησί.
Η συγκεκριμένη αναφορά ερμηνεύθηκε στην Αθήνα ως έμμεσο μήνυμα προς το Καστελλόριζο και ειδικότερα ως υπενθύμιση της τουρκικής θέσης για τις θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή.
Η τουρκική εφημερίδα Hürriyet, σύμφωνα με το δημοσίευμα που βρίσκεται στο επίκεντρο των σχετικών αναφορών, συνέδεσε τις δηλώσεις Erdoğan με την παλαιότερη φράση «μπορεί να έρθουμε ξαφνικά ένα βράδυ», η οποία είχε χρησιμοποιηθεί ιδιαίτερα έντονα πριν από το 2023.
Η σημερινή ρητορική είναι σαφώς πιο μετριοπαθής ως προς τον τρόπο διατύπωσης, ωστόσο το περιεχόμενο των τουρκικών προειδοποιήσεων παραμένει ιδιαίτερα αυστηρό.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η Άγκυρα φέρεται να έχει αποστείλει νέα νότα διαμαρτυρίας προς την Αθήνα, με αφορμή ελληνικές ρυθμίσεις που αφορούν τον χωροταξικό σχεδιασμό στον βιομηχανικό τομέα και δραστηριότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να υπάρξει οποιαδήποτε δραστηριότητα που θα μπορούσε να μεταβάλει το υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο.
Παράλληλα, η Άγκυρα επανέφερε τις γνωστές θέσεις της για σειρά νησίδων και βραχονησίδων, των οποίων την ελληνική κυριαρχία αμφισβητεί υποστηρίζοντας ότι αυτή δεν έχει μεταβιβαστεί μέσω διεθνών συνθηκών.
Πρόκειται για την πάγια τουρκική θέση περί των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών», την οποία η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Τουρκικό ερευνητικό πλοίο νότια του Καστελλορίζου
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, το ερευνητικό πλοίο TÜBİTAK Marmara ξεκίνησε δραστηριότητα νότια του Καστελλορίζου.
Οι τουρκικές αναφορές συνδέουν την περιοχή δραστηριότητας του πλοίου με το «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Fethiye-Kaş», το οποίο έχει ανακηρυχθεί από την Τουρκία.
Η παρουσία του ερευνητικού σκάφους, από μόνη της, δεν αρκεί για να τεκμηριώσει κλιμάκωση της έντασης.
Ωστόσο, η χρονική συγκυρία και η παράλληλη ενίσχυση της τουρκικής διπλωματικής και πολιτικής ρητορικής έχουν προκαλέσει αυξημένη προσοχή στην Αθήνα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Τουρκία φέρεται να έχει ζητήσει συντονισμό με την Ελλάδα για σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο, καθώς η Άγκυρα θεωρεί ότι τμήμα της προβλεπόμενης διαδρομής διέρχεται από περιοχή που η ίδια θεωρεί ότι βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Οι τουρκικές καταγγελίες για παραβιάσεις στο Αιγαίο
Σύμφωνα με στοιχεία που αποδίδονται στις ελληνικές αρχές, την Τετάρτη καταγράφηκαν συνολικά 11 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο.
Οι έξι φέρεται να πραγματοποιήθηκαν από αεροσκάφη θαλάσσιας επιτήρησης τύπου CN-235 και οι πέντε από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν συνοδεύονται, στις αναφορές αυτές, από αντίστοιχη πρόσφατη επίσημη τουρκική ανακοίνωση που να τους σχολιάζει.
Ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία έχει η συμφωνία Ελλάδας – Ισραήλ για το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κινήσεις αναβάθμισης της ελληνικής αεράμυνας.
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου συστήματος προστασίας του ελληνικού εναέριου χώρου απέναντι σε αεροσκάφη, βαλλιστικούς πυραύλους και drones.
Το κόστος του προγράμματος αναμένεται να ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει ολοκλήρωση έως τον Ιούλιο του 2029.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπεται η ανάπτυξη ισραηλινών ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας.
Το σημείο που φαίνεται να προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στην Άγκυρα είναι το ενδεχόμενο ανάπτυξης τέτοιων συστημάτων σε ελληνικά νησιά του Αιγαίου.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη νέων στρατιωτικών συστημάτων σε νησιά που θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένα παραβιάζει το υφιστάμενο καθεστώς.
Από την πλευρά της, η Ελλάδα υποστηρίζει το δικαίωμά της στην άμυνα και θεωρεί ότι η ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας αποτελεί αναγκαία απάντηση στις συνθήκες ασφαλείας που αντιμετωπίζει.
Η παράμετρος Ισραήλ και η νέα γεωπολιτική εξίσωση
Η αντιπαράθεση γύρω από το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από την ευρύτερη επιδείνωση των σχέσεων Τουρκίας – Ισραήλ.
Η Ελλάδα έχει ενισχύσει σημαντικά την αμυντική συνεργασία της με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα διαμορφώνεται ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασιών μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Άγκυρα, η οποία παρακολουθεί στενά τη διαμόρφωση των νέων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Έτσι, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αποτελεί μόνο ένα πρόγραμμα τεχνολογικής αναβάθμισης της ελληνικής αεράμυνας.
Για την Τουρκία συνδέεται με τη συνολική αλλαγή των στρατηγικών συσχετισμών στην περιοχή.
Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί παράλληλα να διεθνοποιήσει τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του, στο περιθώριο άτυπης συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιρλανδία, για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να κάνει πίσω σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, εκφράζοντας παράλληλα την πεποίθηση ότι σε περίπτωση επιθετικής ενέργειας θα υπάρξει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Η Αθήνα επιμένει ότι οι διαφορές πρέπει να επιλύονται μέσω του διεθνούς δικαίου και ειρηνικών διαδικασιών.
Επίσης, σε διάβημα διαμαρτυρίας προέβη η πρεσβεία της Ελλάδας στην Άγκυρα προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Το διάβημα αφορά τόσο τις δημόσιες τουρκικές ανακοινώσεις αναφορικά με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια όσο και τις Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου για την ανακήρυξη δύο «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, κατά την επίδοση του ελληνικού διαβήματος, το τουρκικό ΥΠΕΞ ενεχείρισε Ρηματικές Διακοινώσεις, στις οποίες επαναλαμβάνονται οι ήδη δημοσίως διατυπωμένοι ανυπόστατοι τουρκικοί ισχυρισμοί.
Όπως τονίζουν, η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά ως αυθαίρετους και στερούμενους οποιασδήποτε νομικής βάσης τους τουρκικούς ισχυρισμούς. Το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο έχει καθοριστεί σαφώς και οριστικώς από τα σχετικά διεθνή συμβατικά κείμενα.
Υπογραμμίζουν, δε, ότι η Ελλάδα απορρίπτει, επίσης, ως άκυρη και στερούμενη έννομη ισχύος την ανακήρυξη «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων στο βαθμό που εκτείνονται σε περιοχές εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας και εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να αναδεικνύει ενώπιον των Ευρωπαίων και διεθνών εταίρων της κάθε μονομερή ενέργεια που παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και θίγει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Eπιστρέφει η ένταση στο Αιγαίο;
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι εάν οι τελευταίες εξελίξεις αποτελούν μια προσωρινή αναζωπύρωση της ρητορικής ή εάν σηματοδοτούν την επιστροφή των ελληνοτουρκικών σχέσεων σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων.
Από τη μία πλευρά, εξακολουθούν να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας και επαφές μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η πρόσφατη επίσκεψη Καλίν στην Αθήνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Από την άλλη, όμως, η ταυτόχρονη παρουσία αρκετών παραγόντων —οι δηλώσεις Erdoğan, η τουρκική διπλωματική νότα, οι εξελίξεις στο Αιγαίο, η ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας και η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία— δημιουργεί ένα σαφώς πιο σύνθετο και ευαίσθητο περιβάλλον.
Το «Ασπίδα του Αχιλλέα» προσθέτει μία νέα στρατιωτική διάσταση στη συζήτηση, καθώς η αναβάθμιση της ελληνικής αεράμυνας επηρεάζει αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αξιολογεί την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το ζητούμενο για Αθήνα και Άγκυρα είναι πλέον εάν οι νέες διαφωνίες θα παραμείνουν στο επίπεδο της διπλωματικής αντιπαράθεσης και των δημόσιων δηλώσεων ή εάν θα οδηγήσουν σε έναν νέο κύκλο έντασης.
Σε κάθε περίπτωση, η περίοδος σχετικής αποκλιμάκωσης που ακολούθησε το 2023 δείχνει να δοκιμάζεται και το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για τη σταθερότητα στο Αιγαίο.
www.bankingnews.gr
Εξ αυτού του λόγου, ο ισχυρός άνδρας των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (MİT), İbrahim Kalın πραγματοποίησε στην Αθήνα δίνοντας τροφή σε διάφορα σενάρια αλλά και προκαλώντας έντονο προβληματισμό.
Ειδικότερα, ο διοικητής της MİT, κάτω από το ραντάρ της δημοσιότητας, συνομίλησε εκ του σύνεγγυς την περασμένη εβδομάδα, κεκλεισμένων των θυρών, με τον διοικητή της ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη.
Στη συνέχεια οι δύο αξιωματούχοι έγιναν δεκτοί από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Παρά όμως τις προσπάθειες να διατηρηθεί χαμηλό προφίλ, η είδηση διέρρευσε, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για το τι πραγματικά συζητήθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
«Διπλωματία πληροφοριών» ή προετοιμασία για κρίση;
Επισήμως, οι δύο πλευρές επιχειρούν να υποβαθμίσουν την ένταση, κάνοντας λόγο για διατήρηση της «διπλωματίας των πληροφοριών» και επιθυμία για «ισορροπημένες και ήρεμες διμερείς σχέσεις».
Ο Kalin, όπως λέγεται, δεν μετέφερε στην Αθήνα κάποιο τελεσίγραφο ούτε υιοθέτησε πιεστική ρητορική.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, η ημερήσια διάταξη της συνάντησης αποκάλυψε ότι το τραπέζι των συνομιλιών ήταν «ναρκοθετημένο» από μια σειρά από καυτά μέτωπα που απειλούν να αναφλέξουν την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου:
Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι εξελίξεις στις δύο κρίσιμες αυτές περιοχές, όπου οι γεωπολιτικές διεκδικήσεις και οι εύθραυστοι συσχετισμοί δυνάμεων κρατούν τις ένοπλες δυνάμεις σε διαρκή επιφυλακή.
Οι επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών ανέλυσαν τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν, τη νέα επικίνδυνη φάση στη Συρία, την αστάθεια στη Λιβύη, καθώς και τις ισραηλινές επιθέσεις σε Γάζα, Δυτική Όχθη, Συρία και Λίβανο, αλλά κυρίως τις σχέσεις Ελλάδος και Τουρκίας.
Στη ζώνη υψηλού κινδύνου τοποθετούνται η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, το οργανωμένο έγκλημα, αλλά και τα κύματα της παράνομης μετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων που απειλούν τη σταθερότητα των συνόρων.
Αναβάθμιση σε «Στρατηγικό Επίπεδο»
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, Kalın και Δεμίρης συμφώνησαν να αναβαθμίσουν τη συνεργασία MİT και ΕΥΠ σε στρατηγικό επίπεδο, ενισχύοντας τις επαφές τους τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.
Αν και κυβερνητικές πηγές διαβεβαιώνουν πως ο επικεφαλής της MİT δεν μεταβίβασε «τελεσίγραφο», η χρονική στιγμή της συνάντησης —εν μέσω αυξημένης περιφερειακής αστάθειας— αποδεικνύει ότι η «σκιώδης διπλωματία» των μυστικών υπηρεσιών εργάζεται πυρετωδώς.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν αυτή η στενότερη συνεργασία αποτελεί δικλίδα ασφαλείας ή την προετοιμασία των δύο χωρών για επερχόμενους γεωπολιτικούς σεισμούς.
Ανεβαίνει ξανά η ένταση Αθήνας
Σε νέα φάση έντασης φαίνεται να εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Άγκυρα επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση ζητήματα που αφορούν το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου, ενώ την ίδια στιγμή η Αθήνα προχωρά στην ενίσχυση της αμυντικής της θωράκισης και εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία της με το Ισραήλ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο προβλέπει την ανάπτυξη ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας στην Ελλάδα, αλλά και οι ευρύτερες εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τελευταίες εξελίξεις δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο η σχετική ηρεμία που είχε επικρατήσει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 2023 μπορεί να διατηρηθεί.
Erdoğan: «Δεν θα επιτρέψουμε παραβίαση των δικαιωμάτων μας»
Ο Τούρκος Πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan, επιστρέφοντας από τη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν, αναφέρθηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και προειδοποίησε την Αθήνα να μην εκλάβει τη μέχρι σήμερα «ήρεμη και ψύχραιμη» στάση της Άγκυρας ως ένδειξη αδυναμίας.
Ο Erdoğan επανέλαβε ότι η Τουρκία δεν έχει εδαφικές βλέψεις έναντι καμίας χώρας, υπογράμμισε ωστόσο ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει, όπως υποστήριξε, παραβίαση των δικαιωμάτων της.
Παράλληλα, κάλεσε την Ελλάδα να σταματήσει τη στρατιωτικοποίηση νησιών του Αιγαίου τα οποία, σύμφωνα με την τουρκική θέση, διαθέτουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς.
Σε ερώτηση για το ποια θα είναι η αντίδραση της Τουρκίας εάν η Ελλάδα συνεχίσει να εξοπλίζει τα νησιά του Αιγαίου, ο Erdoğan απάντησε με τη χαρακτηριστική φράση ότι η Άγκυρα θα «κάνει ό,τι χρειάζεται».
Η διατύπωση αυτή, αν και σαφώς πιο προσεκτική σε σχέση με τις πλέον σκληρές δηλώσεις προηγούμενων ετών, αναζωπυρώνει τις ανησυχίες για πιθανή επιστροφή της ρητορικής υψηλής έντασης μεταξύ των δύο χωρών.
Στο στόχαστρο και το Καστελλόριζο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η αναφορά του Erdoğan στην απόσταση που χωρίζει την τουρκική πόλη Kaş από το Καστελλόριζο.
Ο Τούρκος Πρόεδρος υποστήριξε, σε χαρακτηριστικό τόνο, ότι από την Kaş η φωνή της Τουρκίας μπορεί να ακουστεί στο ελληνικό νησί.
Η συγκεκριμένη αναφορά ερμηνεύθηκε στην Αθήνα ως έμμεσο μήνυμα προς το Καστελλόριζο και ειδικότερα ως υπενθύμιση της τουρκικής θέσης για τις θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή.
Η τουρκική εφημερίδα Hürriyet, σύμφωνα με το δημοσίευμα που βρίσκεται στο επίκεντρο των σχετικών αναφορών, συνέδεσε τις δηλώσεις Erdoğan με την παλαιότερη φράση «μπορεί να έρθουμε ξαφνικά ένα βράδυ», η οποία είχε χρησιμοποιηθεί ιδιαίτερα έντονα πριν από το 2023.
Η σημερινή ρητορική είναι σαφώς πιο μετριοπαθής ως προς τον τρόπο διατύπωσης, ωστόσο το περιεχόμενο των τουρκικών προειδοποιήσεων παραμένει ιδιαίτερα αυστηρό.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η Άγκυρα φέρεται να έχει αποστείλει νέα νότα διαμαρτυρίας προς την Αθήνα, με αφορμή ελληνικές ρυθμίσεις που αφορούν τον χωροταξικό σχεδιασμό στον βιομηχανικό τομέα και δραστηριότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να υπάρξει οποιαδήποτε δραστηριότητα που θα μπορούσε να μεταβάλει το υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο.
Παράλληλα, η Άγκυρα επανέφερε τις γνωστές θέσεις της για σειρά νησίδων και βραχονησίδων, των οποίων την ελληνική κυριαρχία αμφισβητεί υποστηρίζοντας ότι αυτή δεν έχει μεταβιβαστεί μέσω διεθνών συνθηκών.
Πρόκειται για την πάγια τουρκική θέση περί των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών», την οποία η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Τουρκικό ερευνητικό πλοίο νότια του Καστελλορίζου
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, το ερευνητικό πλοίο TÜBİTAK Marmara ξεκίνησε δραστηριότητα νότια του Καστελλορίζου.
Οι τουρκικές αναφορές συνδέουν την περιοχή δραστηριότητας του πλοίου με το «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Fethiye-Kaş», το οποίο έχει ανακηρυχθεί από την Τουρκία.
Η παρουσία του ερευνητικού σκάφους, από μόνη της, δεν αρκεί για να τεκμηριώσει κλιμάκωση της έντασης.
Ωστόσο, η χρονική συγκυρία και η παράλληλη ενίσχυση της τουρκικής διπλωματικής και πολιτικής ρητορικής έχουν προκαλέσει αυξημένη προσοχή στην Αθήνα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Τουρκία φέρεται να έχει ζητήσει συντονισμό με την Ελλάδα για σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο, καθώς η Άγκυρα θεωρεί ότι τμήμα της προβλεπόμενης διαδρομής διέρχεται από περιοχή που η ίδια θεωρεί ότι βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Οι τουρκικές καταγγελίες για παραβιάσεις στο Αιγαίο
Σύμφωνα με στοιχεία που αποδίδονται στις ελληνικές αρχές, την Τετάρτη καταγράφηκαν συνολικά 11 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο.
Οι έξι φέρεται να πραγματοποιήθηκαν από αεροσκάφη θαλάσσιας επιτήρησης τύπου CN-235 και οι πέντε από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν συνοδεύονται, στις αναφορές αυτές, από αντίστοιχη πρόσφατη επίσημη τουρκική ανακοίνωση που να τους σχολιάζει.
Ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία έχει η συμφωνία Ελλάδας – Ισραήλ για το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κινήσεις αναβάθμισης της ελληνικής αεράμυνας.
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου συστήματος προστασίας του ελληνικού εναέριου χώρου απέναντι σε αεροσκάφη, βαλλιστικούς πυραύλους και drones.
Το κόστος του προγράμματος αναμένεται να ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει ολοκλήρωση έως τον Ιούλιο του 2029.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπεται η ανάπτυξη ισραηλινών ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας.
Το σημείο που φαίνεται να προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στην Άγκυρα είναι το ενδεχόμενο ανάπτυξης τέτοιων συστημάτων σε ελληνικά νησιά του Αιγαίου.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη νέων στρατιωτικών συστημάτων σε νησιά που θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένα παραβιάζει το υφιστάμενο καθεστώς.
Από την πλευρά της, η Ελλάδα υποστηρίζει το δικαίωμά της στην άμυνα και θεωρεί ότι η ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας αποτελεί αναγκαία απάντηση στις συνθήκες ασφαλείας που αντιμετωπίζει.
Η παράμετρος Ισραήλ και η νέα γεωπολιτική εξίσωση
Η αντιπαράθεση γύρω από το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από την ευρύτερη επιδείνωση των σχέσεων Τουρκίας – Ισραήλ.
Η Ελλάδα έχει ενισχύσει σημαντικά την αμυντική συνεργασία της με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα διαμορφώνεται ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασιών μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Άγκυρα, η οποία παρακολουθεί στενά τη διαμόρφωση των νέων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Έτσι, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αποτελεί μόνο ένα πρόγραμμα τεχνολογικής αναβάθμισης της ελληνικής αεράμυνας.
Για την Τουρκία συνδέεται με τη συνολική αλλαγή των στρατηγικών συσχετισμών στην περιοχή.
Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί παράλληλα να διεθνοποιήσει τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του, στο περιθώριο άτυπης συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιρλανδία, για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να κάνει πίσω σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, εκφράζοντας παράλληλα την πεποίθηση ότι σε περίπτωση επιθετικής ενέργειας θα υπάρξει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Η Αθήνα επιμένει ότι οι διαφορές πρέπει να επιλύονται μέσω του διεθνούς δικαίου και ειρηνικών διαδικασιών.
Επίσης, σε διάβημα διαμαρτυρίας προέβη η πρεσβεία της Ελλάδας στην Άγκυρα προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Το διάβημα αφορά τόσο τις δημόσιες τουρκικές ανακοινώσεις αναφορικά με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια όσο και τις Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου για την ανακήρυξη δύο «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, κατά την επίδοση του ελληνικού διαβήματος, το τουρκικό ΥΠΕΞ ενεχείρισε Ρηματικές Διακοινώσεις, στις οποίες επαναλαμβάνονται οι ήδη δημοσίως διατυπωμένοι ανυπόστατοι τουρκικοί ισχυρισμοί.
Όπως τονίζουν, η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά ως αυθαίρετους και στερούμενους οποιασδήποτε νομικής βάσης τους τουρκικούς ισχυρισμούς. Το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο έχει καθοριστεί σαφώς και οριστικώς από τα σχετικά διεθνή συμβατικά κείμενα.
Υπογραμμίζουν, δε, ότι η Ελλάδα απορρίπτει, επίσης, ως άκυρη και στερούμενη έννομη ισχύος την ανακήρυξη «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων στο βαθμό που εκτείνονται σε περιοχές εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας και εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να αναδεικνύει ενώπιον των Ευρωπαίων και διεθνών εταίρων της κάθε μονομερή ενέργεια που παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και θίγει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Eπιστρέφει η ένταση στο Αιγαίο;
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι εάν οι τελευταίες εξελίξεις αποτελούν μια προσωρινή αναζωπύρωση της ρητορικής ή εάν σηματοδοτούν την επιστροφή των ελληνοτουρκικών σχέσεων σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων.
Από τη μία πλευρά, εξακολουθούν να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας και επαφές μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η πρόσφατη επίσκεψη Καλίν στην Αθήνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Από την άλλη, όμως, η ταυτόχρονη παρουσία αρκετών παραγόντων —οι δηλώσεις Erdoğan, η τουρκική διπλωματική νότα, οι εξελίξεις στο Αιγαίο, η ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας και η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία— δημιουργεί ένα σαφώς πιο σύνθετο και ευαίσθητο περιβάλλον.
Το «Ασπίδα του Αχιλλέα» προσθέτει μία νέα στρατιωτική διάσταση στη συζήτηση, καθώς η αναβάθμιση της ελληνικής αεράμυνας επηρεάζει αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αξιολογεί την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το ζητούμενο για Αθήνα και Άγκυρα είναι πλέον εάν οι νέες διαφωνίες θα παραμείνουν στο επίπεδο της διπλωματικής αντιπαράθεσης και των δημόσιων δηλώσεων ή εάν θα οδηγήσουν σε έναν νέο κύκλο έντασης.
Σε κάθε περίπτωση, η περίοδος σχετικής αποκλιμάκωσης που ακολούθησε το 2023 δείχνει να δοκιμάζεται και το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για τη σταθερότητα στο Αιγαίο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών