«Κάθε λεπτό γεννιέται και ένας εύπιστος»: Ο άνθρωπος που εξαπάτησε τουρίστες με ένα… ψεύτικο ελληνικό αμφιθέατρο στην Ιταλία
Ένα «αρχαίο ελληνικό αμφιθέατρο» στην περιοχή Arcugnano, στο βόρειο Veneto της Ιταλίας, εντυπωσίαζε τους επισκέπτες με τις πεντάστερες κριτικές του στο TripAdvisor.
«Ένα μαγευτικό μέρος», έγραφε ένας επισκέπτης.
«Ένας κόσμος πέρα από τον χώρο και τον χρόνο», ενθουσιαζόταν ένας άλλος.
«Σίγουρα ένα από τα καλύτερα μέρη που έχω επισκεφθεί ποτέ», έγραφε ένας τρίτος.
«Μοναδικό στον πλανήτη», σημείωνε ένας ακόμη.
Η τελευταία κριτική, κατά κάποιον τρόπο, ήταν προφητική. Το θέατρο ήταν πράγματι μοναδικό.
Μόνο που δεν ήταν ελληνικό. Όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν καν ρωμαϊκό.
Ήταν ένα κατασκεύασμα ενός ανθρώπου που το δημιούργησε από το μηδέν και στη συνέχεια το παρουσίασε ως αρχαιολογικό εύρημα.
Ο Franco Malosso, ιδιοκτήτης, δημιουργός και αυτοαποκαλούμενος «ανακαλυπτής» του σχεδόν 5.000 τετραγωνικών μέτρων «αρχαίου» χώρου, καταδικάστηκε έπειτα από μια δεκαετή δικαστική περιπέτεια.
Αυτόν τον μήνα οδηγήθηκε στη φυλακή για πλαστογραφία έργων τέχνης, εκτέλεση οικοδομικών εργασιών χωρίς άδεια και καταστροφή προστατευόμενου φυσικού τοπίου.
Ένα «αρχαίο» θέατρο που χτίστηκε στον 21ο αιώνα
Το σκάνδαλο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ιταλία, μια χώρα με τεράστια πολιτιστική κληρονομιά και πλήθος πραγματικών ελληνικών και ρωμαϊκών θεάτρων.
Από τις Συρακούσες και την Πομπηία, όπου παραστάσεις συνεχίζουν να πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι, μέχρι το περίφημο ρωμαϊκό αμφιθέατρο της Βερόνας, περίπου 65 χιλιόμετρα δυτικά του Arcugnano, που μετατρέπεται κάθε καλοκαίρι σε μία από τις μεγαλύτερες σκηνές όπερας στον κόσμο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Malosso δημιούργησε τη δική του… αρχαιότητα.
Σε μια ειδυλλιακή πλαγιά, ανέθεσε σε τοπική κατασκευαστική εταιρεία να δημιουργήσει κερκίδες και σκαλοπάτια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο, στη συνέχεια φρόντισε να αποκτήσουν τεχνητά «παλαιωμένη» εμφάνιση και πρόσθεσε τσιμεντένιες κολόνες και γύψινα αγάλματα γύρω από μια μικρή «λίμνη» που είχε σκάψει ο ίδιος.
Οι κερκίδες, τις οποίες παρουσίαζε ως κατασκευές των αρχαίων Ελλήνων πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, είχαν στην πραγματικότητα κατασκευαστεί από εργάτες του 21ου αιώνα με μηχανήματα.
Χρησιμοποιήθηκαν νέα λατομημένη πέτρα από την Puglia και τσιμέντο, ενώ, σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, ένας τοίχος στήριξης είχε καλυφθεί στην κορυφή με πολυστυρένιο.
Ο αρχαιολόγος και διευθυντής του Ancient Rome Live, Darius Arya, χαρακτήρισε το εγχείρημα «διαβολικό» και «τρομερό».
«Μόνο η ιδέα είναι παράλογη», δήλωσε.
Ούτε ελληνικό, ούτε ρωμαϊκό, ούτε καν… αμφιθέατρο
Για οποιονδήποτε διαθέτει στοιχειώδεις γνώσεις αρχαίας ιστορίας, υπήρχαν πολλές ενδείξεις ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.
Πρώτον, το δημιούργημα του Malosso ήταν θέατρο σε σχήμα βεντάλιας και όχι αμφιθέατρο, το οποίο έχει ελλειπτικό σχήμα.
Δεύτερον, δεν βρισκόταν κοντά στη θάλασσα, παρά την ονομασία «Marittimo» που χρησιμοποιήθηκε.
Το Arcugnano απέχει περίπου 80 χιλιόμετρα από τις ακτές.
Τρίτον, δεν υπήρχε καμία αρχαία «Πύλη των Αγγέλων», όπως υποδήλωνε η ονομασία Porta degli Angeli.
Και, κυρίως, δεν θα μπορούσε να είναι ελληνικό.
Η βόρεια Ιταλία είναι γεμάτη ρωμαϊκά κατάλοιπα, όμως οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ιδρύσει αποικίες τόσο βόρεια, φτάνοντας μέχρι την περιοχή της Vicenza.
Οι επισκέπτες, ωστόσο, φαίνεται πως δεν προβληματίστηκαν ιδιαίτερα από τις τσιμεντένιες κολόνες και τα γύψινα αγάλματα.
Ούτε φαίνεται να αναρωτήθηκαν γιατί στη θέση όπου κανονικά θα έπρεπε να βρίσκεται η σκηνή υπήρχε μια φωτογενής τεχνητή λίμνη.
«Γιατί υπήρχε πισίνα;»
«Γιατί υπήρχε εκεί μια πισίνα; Δεν υπήρχαν θαλάσσιες παραστάσεις», σχολίασε ο Darius Arya.
«Είναι σαν μια διακοσμητική κατασκευή – απλώς δεν σου φαίνεται σωστό».
Το ψεύτικο θέατρο βρισκόταν σε μια πλαγιά καλυμμένη με προστατευόμενο δάσος, λίγο περισσότερο από 5 χιλιόμετρα νότια της Vicenza.
Οι τοπικές αρχές το εντόπισαν και παρέπεμψαν αμέσως την υπόθεση στην αρμόδια υπηρεσία πολιτιστικής κληρονομιάς τον Οκτώβριο του 2016.
Ακολούθησε αυτοψία από εκπρόσωπο της τοπικής υπηρεσίας πολιτιστικής κληρονομιάς και αστυνομικούς του Nucleo Tutela Patrimonio Artistico (TPC) των Carabinieri, της ειδικής μονάδας που είναι γνωστή διεθνώς για την καταπολέμηση της κλοπής έργων τέχνης και της πλαστογραφίας.
Η αυτοψία ολοκληρώθηκε μέσα σε μία ημέρα, καθώς το θέατρο ήταν τόσο προφανώς πλαστό.
«Τόσο προφανής πλαστογραφία που προσβάλλει ακόμη και τους πλαστογράφους»
Ο Lt. Col. Giuseppe Marseglia, διοικητής της TPC στη Monza, η οποία έχει αρμοδιότητα στη βόρεια Ιταλία, δήλωσε ότι επρόκειτο για μια «πραγματικά χυδαία» απόπειρα πλαστογραφίας.
«Από όλους τους εγκληματίες, οι πλαστογράφοι είναι αυτοί που έχουν το περισσότερο ταλέντο, επειδή μπορούν να δημιουργήσουν έργα τέχνης», είπε.
«Μετά υπάρχουν οι απατεώνες… Δεν έχω κανέναν σεβασμό για τον Malosso. Το να τον αποκαλείς πλαστογράφο είναι προσβολή για τους πλαστογράφους».
Ο Marseglia υπογράμμισε ότι στα 25 χρόνια υπηρεσίας του δεν είχε ποτέ ξαναδεί ή ακούσει για ολόκληρο αρχαιολογικό χώρο που να έχει κατασκευαστεί ως πλαστό εύρημα.
«Κάντε το να φαίνεται παλιό»
Το «θέατρο» κατασκευάστηκε σε έκταση που αποτελούσε τμήμα του προστατευόμενου από την UNESCO τοπίου των Berici Hills.
Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, ο Malosso – ο οποίος υποστήριζε ότι ήταν ο νόμιμος εκπρόσωπος του ιδιοκτήτη της έκτασης, μιας εταιρείας με έδρα στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους – είχε αρχικά υποβάλει αίτηση για άδεια κατασκευής γκαράζ.
Αντί γι’ αυτό, προσέλαβε τοπικούς κατασκευαστές για να δημιουργήσουν το θέατρο.
Μάλιστα, σύμφωνα με έναν από τους εργάτες που κατέθεσαν στο δικαστήριο, τους έδωσε την εντολή:
«Κάντε το να φαίνεται παλιό».
Οι εισαγγελείς υποστήριξαν ότι ο Malosso έλεγε στους επισκέπτες πως είχε ανακαλύψει το θέατρο ύστερα από κατολίσθηση.
Από το 2014 άρχισε να το διαφημίζει στο κοινό, ενώ έφτασε μέχρι του σημείου να γράψει στον δήμαρχο του Arcugnano εξηγώντας πόσο κερδοφόρος θα μπορούσε να είναι ο χώρος.
Οι επισκέπτες πληροφορούνταν επίσης ότι τον χώρο είχαν επισκεφθεί ο Julius Caesar, η Cleopatra και η Juliet Capulet, ο φανταστικός χαρακτήρας που δημιούργησε ο William Shakespeare.
Αδύνατο να «ξεθαφτεί» έτσι ένα αρχαίο θέατρο
Ο αρχαιολόγος Mauro Puddu, ειδικός στον ρωμαϊκό κόσμο και ερευνητής στο Università per Stranieri di Siena, υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο ο Malosso ισχυρίστηκε πως «ανακάλυψε» το θέατρο δεν θα ήταν ρεαλιστικός.
Με τους συνήθεις ρυθμούς αρχαιολογικής ανασκαφής, ακόμη και υπό τις καλύτερες συνθήκες, θα μπορούσε να αποκαλύπτεται το πολύ μία σειρά καθισμάτων τον χρόνο, στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης και αυστηρά ελεγχόμενης ανασκαφής.
«Δεν επιτρέπεται να σκάβεις αρχαιότητες στην αυλή σου», τόνισε ο Arya.
«Πρέπει να τις δηλώσεις, να ερευνηθούν και να ανασκαφούν. Αυτό είναι τρομερό».
Έως 600 ευρώ για ιδιωτική ξενάγηση
Σύμφωνα με τα ιταλικά μέσα ενημέρωσης, οι επισκέπτες από άλλες περιοχές πλήρωναν 12 ευρώ, ενώ για τους ντόπιους το εισιτήριο έφτανε τα 40 ευρώ, προφανώς λειτουργώντας αποτρεπτικά.
Υπήρχαν επίσης ιδιωτικές ξεναγήσεις για γκρουπ, με κόστος περίπου 600 ευρώ για 45 λεπτά.
Ο Marseglia δήλωσε ότι οι χρεώσεις παρουσιάζονταν ως «ελάχιστη συνεισφορά για τη συντήρηση του χώρου».
Δεν είναι γνωστό πόσα άτομα έπεσαν στην παγίδα.
Το γεγονός, πάντως, καταγγέλθηκε στις αρχές μόλις το 2016, δύο χρόνια μετά το άνοιγμα του χώρου.
«Υποθέτω ότι κάθε λεπτό γεννιέται και ένας εύπιστος, αλλά όταν κάτι διαφημίζεται, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρόκειται για πραγματική υπόθεση», σχολίασε ο Arya.
Δέκα χρόνια δικαστικής μάχης
Ο Malosso καταδικάστηκε το 2019 και έχασε την πρώτη του έφεση το 2020.
Στη συνέχεια προσέφυγε στο Corte di Cassazione, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας.
Μεταξύ άλλων, υποστήριξε ότι η πλαστογραφία ήταν τόσο προφανής ώστε κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε πραγματικά να πιστέψει ότι επρόκειτο για αρχαίο θέατρο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τα επιχειρήματά του και επικύρωσε την αρχική ποινή.
Ο Malosso εκτίει πλέον ποινή 28 μηνών φυλάκισης, ενώ του επιβλήθηκε πρόστιμο 3.000 ευρώ, καθώς και περίπου 3.500 ευρώ δικαστικά έξοδα.
Σύμφωνα με τον Marseglia, από την αρχική καταδίκη και μετά η ιταλική νομοθεσία έγινε αυστηρότερη και πλέον προβλέπει ποινές έως και πέντε χρόνια φυλάκισης για πλαστογραφία.
«Ήταν ξεκάθαρα σύγχρονο»
Το ερώτημα γιατί ο Malosso μπήκε στη διαδικασία να δημιουργήσει ολόκληρο το εγχείρημα παραμένει αναπάντητο.
Για τους ειδικούς, το γεγονός ότι δεν είχε κάνει ούτε την πιο στοιχειώδη έρευνα για την αρχαία ελληνική ιστορία προκαλεί εντύπωση.
Οι αρχαίοι Έλληνες, άλλωστε, δεν είχαν ιδρύσει αποικίες τόσο βόρεια όσο η Vicenza, υπογράμμισε ο Marseglia, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση «τρελή».
Ο Arya δηλώνει επίσης ότι αδυνατεί να καταλάβει ποια ακριβώς ήταν η λογική πίσω από το σχέδιο.
«Μπορείς να καταλάβεις αμέσως ότι είναι ψεύτικο», είπε.
Σε μία φωτογραφία από τη σελίδα του χώρου στο Facebook διακρίνεται μια εμφανώς τσιμεντένια κολόνα, δίπλα σε ένα αρκετά σύγχρονο γλυπτό άνδρα, το οποίο τελικά αποδείχθηκε ότι ήταν κατασκευασμένο από γύψο.
«Οι κολόνες είναι ξεκάθαρα σύγχρονες», δήλωσε ο Peter Matthaes, διευθυντής του Museo di Arte e Scienza του Μιλάνου, ένα τμήμα του οποίου είναι αφιερωμένο στην τέχνη της πλαστογραφίας.
Η δύναμη της αφήγησης
Ο Matthaes εκτιμά ότι ίσως οι αφηγηματικές ικανότητες του Malosso κατάφεραν να παρασύρουν τους επισκέπτες.
«Από μερικά σχόλια στο διαδίκτυο αντιλαμβάνεσαι ότι οι επισκέπτες συνοδεύονταν από έναν αφηγητή, ο οποίος μετέτρεπε την επίσκεψη σε εμπειρία», ανέφερε.
Και έθεσε ένα ευρύτερο ερώτημα:
Πόσες φορές βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντίστοιχη κατάσταση;
Πόσες φορές μας αφηγούνται μια ιστορία – μέσω της διαφήμισης, της πολιτικής ή των μέσων ενημέρωσης – προσπαθώντας να μας πείσουν ότι αυτή είναι η «αλήθεια», ενώ στην πραγματικότητα η αλήθεια είναι διαφορετική;
Οι πλαστογραφίες είναι τόσο παλιές όσο και ο ίδιος ο πολιτισμός
Το ψεύτικο θέατρο του Malosso δεν είναι το πρώτο περιστατικό πλαστογραφίας που απασχολεί την Ιταλία.
Ο Mauro Puddu παραπέμπει στη διάσημη Donation of Constantine, ένα πλαστό ρωμαϊκό αυτοκρατορικό διάταγμα που υποτίθεται ότι μεταβίβαζε αυτοκρατορική εξουσία στον Πάπα και αποτελεί μία από τις γνωστότερες πλαστογραφίες στην κλασική ιστορία.
Στη Ρώμη, το Museo di Arte Salvata, ή αλλιώς Μουσείο Διασωθείσας Τέχνης, εκθέτει κλεμμένα και πλαστά έργα αρχαίας τέχνης μέσα σε ένα αρχαίο ρωμαϊκό λουτρό.
Παράλληλα, το Museo di Arte e Scienza του Matthaes αφιερώνει έναν ολόκληρο όροφο στην αρχαιολογική και καλλιτεχνική πλαστογραφία.
Ο Marseglia υποστηρίζει ότι η πλαστογραφία αρχαιοτήτων ξεκίνησε ήδη από την Αναγέννηση
Σήμερα, όπως σημειώνει, ένα πλαστό ρωμαϊκό μετάλλιο του 15ου αιώνα θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη αξία από ένα αυθεντικό ρωμαϊκό αντικείμενο.
«Έναν διστακτικό σεβασμό μπορείς να τον αισθανθείς»
«Είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα», δήλωσε ο Puddu.
«Καταλαβαίνω γιατί οι αρχαιολόγοι τρομοκρατούνται, αλλά καταλαβαίνω και γιατί μπορεί να αισθανθείς έναν διστακτικό σεβασμό».
«Οι πλαστογραφίες αποτελούν μέρος του ανθρώπινου πολιτισμού – προσπαθούμε να εξαπατήσουμε ο ένας τον άλλον συνεχώς».
Και πρόσθεσε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική παρατήρηση:
«Ένα θεμελιώδες κείμενο της ανθρωπότητας, η “Οδύσσεια” αλλά και η “Ιλιάδα”, βασίζεται σε ένα τέχνασμα – μια ψευδαίσθηση, μια πλαστογραφία».
Το ψεύτικο θέατρο θα κατεδαφιστεί;
Ο χώρος έχει πλέον δεσμευθεί από τις αρχές και ο Malosso έχει διαταχθεί να κατεδαφίσει το θέατρο.
Το πότε και αν θα ολοκληρωθεί η κατεδάφιση παραμένει, ωστόσο, αβέβαιο.
Ο Arya προειδοποίησε ότι η διαδικασία θα είναι ιδιαίτερα δαπανηρή.
«Δεν θα ήθελα να σκέφτομαι ότι χρήματα των φορολογουμένων θα χρησιμοποιηθούν για να αφαιρεθεί κάτι τέτοιο», είπε.
Ο δήμαρχος του Arcugnano δήλωσε πρόσφατα στη La Repubblica ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει δημόσιο χρήμα για την κατεδάφιση.
Δεν απάντησε, ωστόσο, σε αίτημα του CNN για συνέντευξη.
Ούτε ο δικηγόρος που εκπροσώπησε τον Malosso στην προσφυγή του στο Ανώτατο Δικαστήριο απάντησε στο αίτημα για σχόλιο.
Πού βρίσκονται τα πραγματικά ρωμαϊκά κατάλοιπα
Για όσους ενδιαφέρονται να δουν πραγματικά αρχαιολογικά μνημεία, ο Arya προτείνει τη Verona, για το αυθεντικό ρωμαϊκό αμφιθέατρο.
Προτείνει επίσης την Aquileia, περίπου δυόμισι ώρες βορειοανατολικά, στα σύνορα του Veneto με το Friuli.
Η αρχαία ρωμαϊκή πόλη διαθέτει και εκκλησία με εντυπωσιακά παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά.
Η περιοχή γύρω από το Arcugnano είναι, πάντως, πραγματικά πλούσια σε ιστορία, σύμφωνα με τον Andrea Rosignoli, έφορο του υπουργείου Πολιτισμού για τη Vicenza.
Στην περιοχή του Arcugnano βρίσκεται η Lago di Fimon, όπου έχουν εντοπιστεί νεολιθικές κατασκευές σε πασσάλους στις όχθες της λίμνης.
Οι Berici Hills φιλοξενούν επίσης πολλές προϊστορικές σπηλιές, μεταξύ των οποίων η Grotta di San Bernardino.
Σε χαμηλότερο υψόμετρο υπάρχουν αυθεντικοί ρωμαϊκοί αρχαιολογικοί χώροι.
Ο Rosignoli προτείνει ακόμη το Museo Civico Naturalistico-Archeologico στη Vicenza, όπου εκτίθενται ευρήματα από τη λίμνη Fimon και το Teatro Berga, ένα πραγματικό ρωμαϊκό θέατρο που βρισκόταν κάποτε στο κέντρο της πόλης.
Ο Puddu, από την πλευρά του, θεωρεί ότι δύο από τα καλύτερα διατηρημένα ρωμαϊκά θέατρα βρίσκονται στο Amman της Ιορδανίας και στο Orange της Γαλλίας.
Πιο κοντά στην Ιταλία, προτείνει το θέατρο της Lecce, στην Puglia, το οποίο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Η ειρωνεία: για να κατεδαφιστεί, πρέπει πρώτα να… ανασκαφεί
Σήμερα, στο Arcugnano, η είσοδος του θεάτρου του Malosso παραμένει ορατή.
Ένας σύγχρονος πέτρινος τοίχος και μια τεράστια μεταλλική πύλη συνοδεύονται από πινακίδες που παρουσιάζουν την υποτιθέμενη ιστορία του χώρου.
Μία από αυτές αναφέρει ότι μέσα στο συγκρότημα βρίσκεται το σπίτι όπου μεγάλωσε η Juliet Capulet, μαζί με το περίφημο μπαλκόνι της, χωρίς να διευκρινίζει ότι πρόκειται για έναν φανταστικό χαρακτήρα του Shakespeare.
Μια άλλη πινακίδα αναφέρεται σε έναν υποτιθέμενο αρχαίο χώρο ταφής.
Οι κάτοικοι λένε ότι το θέατρο ήταν κάποτε ορατό από τον δρόμο που περνά χαμηλότερα.
Σήμερα, ωστόσο, έχει καλυφθεί σχεδόν ολοκληρωτικά από πυκνή βλάστηση.
Και εδώ βρίσκεται η απόλυτη ειρωνεία της υπόθεσης:
Αν τελικά εφαρμοστούν τα σχέδια για την κατεδάφιση του ψεύτικου αρχαίου θεάτρου, η διαδικασία θα πρέπει να ξεκινήσει με… ανασκαφή.
Μόνο που αυτή τη φορά, η ανασκαφή θα είναι πραγματική.
www.bankingnews.gr
«Ένα μαγευτικό μέρος», έγραφε ένας επισκέπτης.
«Ένας κόσμος πέρα από τον χώρο και τον χρόνο», ενθουσιαζόταν ένας άλλος.
«Σίγουρα ένα από τα καλύτερα μέρη που έχω επισκεφθεί ποτέ», έγραφε ένας τρίτος.
«Μοναδικό στον πλανήτη», σημείωνε ένας ακόμη.
Η τελευταία κριτική, κατά κάποιον τρόπο, ήταν προφητική. Το θέατρο ήταν πράγματι μοναδικό.
Μόνο που δεν ήταν ελληνικό. Όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν καν ρωμαϊκό.
Ήταν ένα κατασκεύασμα ενός ανθρώπου που το δημιούργησε από το μηδέν και στη συνέχεια το παρουσίασε ως αρχαιολογικό εύρημα.
Ο Franco Malosso, ιδιοκτήτης, δημιουργός και αυτοαποκαλούμενος «ανακαλυπτής» του σχεδόν 5.000 τετραγωνικών μέτρων «αρχαίου» χώρου, καταδικάστηκε έπειτα από μια δεκαετή δικαστική περιπέτεια.
Αυτόν τον μήνα οδηγήθηκε στη φυλακή για πλαστογραφία έργων τέχνης, εκτέλεση οικοδομικών εργασιών χωρίς άδεια και καταστροφή προστατευόμενου φυσικού τοπίου.
Ένα «αρχαίο» θέατρο που χτίστηκε στον 21ο αιώνα
Το σκάνδαλο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ιταλία, μια χώρα με τεράστια πολιτιστική κληρονομιά και πλήθος πραγματικών ελληνικών και ρωμαϊκών θεάτρων.
Από τις Συρακούσες και την Πομπηία, όπου παραστάσεις συνεχίζουν να πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι, μέχρι το περίφημο ρωμαϊκό αμφιθέατρο της Βερόνας, περίπου 65 χιλιόμετρα δυτικά του Arcugnano, που μετατρέπεται κάθε καλοκαίρι σε μία από τις μεγαλύτερες σκηνές όπερας στον κόσμο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Malosso δημιούργησε τη δική του… αρχαιότητα.
Σε μια ειδυλλιακή πλαγιά, ανέθεσε σε τοπική κατασκευαστική εταιρεία να δημιουργήσει κερκίδες και σκαλοπάτια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο, στη συνέχεια φρόντισε να αποκτήσουν τεχνητά «παλαιωμένη» εμφάνιση και πρόσθεσε τσιμεντένιες κολόνες και γύψινα αγάλματα γύρω από μια μικρή «λίμνη» που είχε σκάψει ο ίδιος.
Οι κερκίδες, τις οποίες παρουσίαζε ως κατασκευές των αρχαίων Ελλήνων πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, είχαν στην πραγματικότητα κατασκευαστεί από εργάτες του 21ου αιώνα με μηχανήματα.
Χρησιμοποιήθηκαν νέα λατομημένη πέτρα από την Puglia και τσιμέντο, ενώ, σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, ένας τοίχος στήριξης είχε καλυφθεί στην κορυφή με πολυστυρένιο.
Ο αρχαιολόγος και διευθυντής του Ancient Rome Live, Darius Arya, χαρακτήρισε το εγχείρημα «διαβολικό» και «τρομερό».
«Μόνο η ιδέα είναι παράλογη», δήλωσε.
Ούτε ελληνικό, ούτε ρωμαϊκό, ούτε καν… αμφιθέατρο
Για οποιονδήποτε διαθέτει στοιχειώδεις γνώσεις αρχαίας ιστορίας, υπήρχαν πολλές ενδείξεις ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.
Πρώτον, το δημιούργημα του Malosso ήταν θέατρο σε σχήμα βεντάλιας και όχι αμφιθέατρο, το οποίο έχει ελλειπτικό σχήμα.
Δεύτερον, δεν βρισκόταν κοντά στη θάλασσα, παρά την ονομασία «Marittimo» που χρησιμοποιήθηκε.
Το Arcugnano απέχει περίπου 80 χιλιόμετρα από τις ακτές.
Τρίτον, δεν υπήρχε καμία αρχαία «Πύλη των Αγγέλων», όπως υποδήλωνε η ονομασία Porta degli Angeli.
Και, κυρίως, δεν θα μπορούσε να είναι ελληνικό.
Η βόρεια Ιταλία είναι γεμάτη ρωμαϊκά κατάλοιπα, όμως οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ιδρύσει αποικίες τόσο βόρεια, φτάνοντας μέχρι την περιοχή της Vicenza.
Οι επισκέπτες, ωστόσο, φαίνεται πως δεν προβληματίστηκαν ιδιαίτερα από τις τσιμεντένιες κολόνες και τα γύψινα αγάλματα.
Ούτε φαίνεται να αναρωτήθηκαν γιατί στη θέση όπου κανονικά θα έπρεπε να βρίσκεται η σκηνή υπήρχε μια φωτογενής τεχνητή λίμνη.
«Γιατί υπήρχε πισίνα;»
«Γιατί υπήρχε εκεί μια πισίνα; Δεν υπήρχαν θαλάσσιες παραστάσεις», σχολίασε ο Darius Arya.
«Είναι σαν μια διακοσμητική κατασκευή – απλώς δεν σου φαίνεται σωστό».
Το ψεύτικο θέατρο βρισκόταν σε μια πλαγιά καλυμμένη με προστατευόμενο δάσος, λίγο περισσότερο από 5 χιλιόμετρα νότια της Vicenza.
Οι τοπικές αρχές το εντόπισαν και παρέπεμψαν αμέσως την υπόθεση στην αρμόδια υπηρεσία πολιτιστικής κληρονομιάς τον Οκτώβριο του 2016.
Ακολούθησε αυτοψία από εκπρόσωπο της τοπικής υπηρεσίας πολιτιστικής κληρονομιάς και αστυνομικούς του Nucleo Tutela Patrimonio Artistico (TPC) των Carabinieri, της ειδικής μονάδας που είναι γνωστή διεθνώς για την καταπολέμηση της κλοπής έργων τέχνης και της πλαστογραφίας.
Η αυτοψία ολοκληρώθηκε μέσα σε μία ημέρα, καθώς το θέατρο ήταν τόσο προφανώς πλαστό.
«Τόσο προφανής πλαστογραφία που προσβάλλει ακόμη και τους πλαστογράφους»
Ο Lt. Col. Giuseppe Marseglia, διοικητής της TPC στη Monza, η οποία έχει αρμοδιότητα στη βόρεια Ιταλία, δήλωσε ότι επρόκειτο για μια «πραγματικά χυδαία» απόπειρα πλαστογραφίας.
«Από όλους τους εγκληματίες, οι πλαστογράφοι είναι αυτοί που έχουν το περισσότερο ταλέντο, επειδή μπορούν να δημιουργήσουν έργα τέχνης», είπε.
«Μετά υπάρχουν οι απατεώνες… Δεν έχω κανέναν σεβασμό για τον Malosso. Το να τον αποκαλείς πλαστογράφο είναι προσβολή για τους πλαστογράφους».
Ο Marseglia υπογράμμισε ότι στα 25 χρόνια υπηρεσίας του δεν είχε ποτέ ξαναδεί ή ακούσει για ολόκληρο αρχαιολογικό χώρο που να έχει κατασκευαστεί ως πλαστό εύρημα.
«Κάντε το να φαίνεται παλιό»
Το «θέατρο» κατασκευάστηκε σε έκταση που αποτελούσε τμήμα του προστατευόμενου από την UNESCO τοπίου των Berici Hills.
Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, ο Malosso – ο οποίος υποστήριζε ότι ήταν ο νόμιμος εκπρόσωπος του ιδιοκτήτη της έκτασης, μιας εταιρείας με έδρα στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους – είχε αρχικά υποβάλει αίτηση για άδεια κατασκευής γκαράζ.
Αντί γι’ αυτό, προσέλαβε τοπικούς κατασκευαστές για να δημιουργήσουν το θέατρο.
Μάλιστα, σύμφωνα με έναν από τους εργάτες που κατέθεσαν στο δικαστήριο, τους έδωσε την εντολή:
«Κάντε το να φαίνεται παλιό».
Οι εισαγγελείς υποστήριξαν ότι ο Malosso έλεγε στους επισκέπτες πως είχε ανακαλύψει το θέατρο ύστερα από κατολίσθηση.
Από το 2014 άρχισε να το διαφημίζει στο κοινό, ενώ έφτασε μέχρι του σημείου να γράψει στον δήμαρχο του Arcugnano εξηγώντας πόσο κερδοφόρος θα μπορούσε να είναι ο χώρος.
Οι επισκέπτες πληροφορούνταν επίσης ότι τον χώρο είχαν επισκεφθεί ο Julius Caesar, η Cleopatra και η Juliet Capulet, ο φανταστικός χαρακτήρας που δημιούργησε ο William Shakespeare.
Αδύνατο να «ξεθαφτεί» έτσι ένα αρχαίο θέατρο
Ο αρχαιολόγος Mauro Puddu, ειδικός στον ρωμαϊκό κόσμο και ερευνητής στο Università per Stranieri di Siena, υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο ο Malosso ισχυρίστηκε πως «ανακάλυψε» το θέατρο δεν θα ήταν ρεαλιστικός.
Με τους συνήθεις ρυθμούς αρχαιολογικής ανασκαφής, ακόμη και υπό τις καλύτερες συνθήκες, θα μπορούσε να αποκαλύπτεται το πολύ μία σειρά καθισμάτων τον χρόνο, στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης και αυστηρά ελεγχόμενης ανασκαφής.
«Δεν επιτρέπεται να σκάβεις αρχαιότητες στην αυλή σου», τόνισε ο Arya.
«Πρέπει να τις δηλώσεις, να ερευνηθούν και να ανασκαφούν. Αυτό είναι τρομερό».
Έως 600 ευρώ για ιδιωτική ξενάγηση
Σύμφωνα με τα ιταλικά μέσα ενημέρωσης, οι επισκέπτες από άλλες περιοχές πλήρωναν 12 ευρώ, ενώ για τους ντόπιους το εισιτήριο έφτανε τα 40 ευρώ, προφανώς λειτουργώντας αποτρεπτικά.
Υπήρχαν επίσης ιδιωτικές ξεναγήσεις για γκρουπ, με κόστος περίπου 600 ευρώ για 45 λεπτά.
Ο Marseglia δήλωσε ότι οι χρεώσεις παρουσιάζονταν ως «ελάχιστη συνεισφορά για τη συντήρηση του χώρου».
Δεν είναι γνωστό πόσα άτομα έπεσαν στην παγίδα.
Το γεγονός, πάντως, καταγγέλθηκε στις αρχές μόλις το 2016, δύο χρόνια μετά το άνοιγμα του χώρου.
«Υποθέτω ότι κάθε λεπτό γεννιέται και ένας εύπιστος, αλλά όταν κάτι διαφημίζεται, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρόκειται για πραγματική υπόθεση», σχολίασε ο Arya.
Δέκα χρόνια δικαστικής μάχης
Ο Malosso καταδικάστηκε το 2019 και έχασε την πρώτη του έφεση το 2020.
Στη συνέχεια προσέφυγε στο Corte di Cassazione, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας.
Μεταξύ άλλων, υποστήριξε ότι η πλαστογραφία ήταν τόσο προφανής ώστε κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε πραγματικά να πιστέψει ότι επρόκειτο για αρχαίο θέατρο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τα επιχειρήματά του και επικύρωσε την αρχική ποινή.
Ο Malosso εκτίει πλέον ποινή 28 μηνών φυλάκισης, ενώ του επιβλήθηκε πρόστιμο 3.000 ευρώ, καθώς και περίπου 3.500 ευρώ δικαστικά έξοδα.
Σύμφωνα με τον Marseglia, από την αρχική καταδίκη και μετά η ιταλική νομοθεσία έγινε αυστηρότερη και πλέον προβλέπει ποινές έως και πέντε χρόνια φυλάκισης για πλαστογραφία.
«Ήταν ξεκάθαρα σύγχρονο»
Το ερώτημα γιατί ο Malosso μπήκε στη διαδικασία να δημιουργήσει ολόκληρο το εγχείρημα παραμένει αναπάντητο.
Για τους ειδικούς, το γεγονός ότι δεν είχε κάνει ούτε την πιο στοιχειώδη έρευνα για την αρχαία ελληνική ιστορία προκαλεί εντύπωση.
Οι αρχαίοι Έλληνες, άλλωστε, δεν είχαν ιδρύσει αποικίες τόσο βόρεια όσο η Vicenza, υπογράμμισε ο Marseglia, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση «τρελή».
Ο Arya δηλώνει επίσης ότι αδυνατεί να καταλάβει ποια ακριβώς ήταν η λογική πίσω από το σχέδιο.
«Μπορείς να καταλάβεις αμέσως ότι είναι ψεύτικο», είπε.
Σε μία φωτογραφία από τη σελίδα του χώρου στο Facebook διακρίνεται μια εμφανώς τσιμεντένια κολόνα, δίπλα σε ένα αρκετά σύγχρονο γλυπτό άνδρα, το οποίο τελικά αποδείχθηκε ότι ήταν κατασκευασμένο από γύψο.
«Οι κολόνες είναι ξεκάθαρα σύγχρονες», δήλωσε ο Peter Matthaes, διευθυντής του Museo di Arte e Scienza του Μιλάνου, ένα τμήμα του οποίου είναι αφιερωμένο στην τέχνη της πλαστογραφίας.
Η δύναμη της αφήγησης
Ο Matthaes εκτιμά ότι ίσως οι αφηγηματικές ικανότητες του Malosso κατάφεραν να παρασύρουν τους επισκέπτες.
«Από μερικά σχόλια στο διαδίκτυο αντιλαμβάνεσαι ότι οι επισκέπτες συνοδεύονταν από έναν αφηγητή, ο οποίος μετέτρεπε την επίσκεψη σε εμπειρία», ανέφερε.
Και έθεσε ένα ευρύτερο ερώτημα:
Πόσες φορές βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντίστοιχη κατάσταση;
Πόσες φορές μας αφηγούνται μια ιστορία – μέσω της διαφήμισης, της πολιτικής ή των μέσων ενημέρωσης – προσπαθώντας να μας πείσουν ότι αυτή είναι η «αλήθεια», ενώ στην πραγματικότητα η αλήθεια είναι διαφορετική;
Οι πλαστογραφίες είναι τόσο παλιές όσο και ο ίδιος ο πολιτισμός
Το ψεύτικο θέατρο του Malosso δεν είναι το πρώτο περιστατικό πλαστογραφίας που απασχολεί την Ιταλία.
Ο Mauro Puddu παραπέμπει στη διάσημη Donation of Constantine, ένα πλαστό ρωμαϊκό αυτοκρατορικό διάταγμα που υποτίθεται ότι μεταβίβαζε αυτοκρατορική εξουσία στον Πάπα και αποτελεί μία από τις γνωστότερες πλαστογραφίες στην κλασική ιστορία.
Στη Ρώμη, το Museo di Arte Salvata, ή αλλιώς Μουσείο Διασωθείσας Τέχνης, εκθέτει κλεμμένα και πλαστά έργα αρχαίας τέχνης μέσα σε ένα αρχαίο ρωμαϊκό λουτρό.
Παράλληλα, το Museo di Arte e Scienza του Matthaes αφιερώνει έναν ολόκληρο όροφο στην αρχαιολογική και καλλιτεχνική πλαστογραφία.
Ο Marseglia υποστηρίζει ότι η πλαστογραφία αρχαιοτήτων ξεκίνησε ήδη από την Αναγέννηση
Σήμερα, όπως σημειώνει, ένα πλαστό ρωμαϊκό μετάλλιο του 15ου αιώνα θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη αξία από ένα αυθεντικό ρωμαϊκό αντικείμενο.
«Έναν διστακτικό σεβασμό μπορείς να τον αισθανθείς»
«Είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα», δήλωσε ο Puddu.
«Καταλαβαίνω γιατί οι αρχαιολόγοι τρομοκρατούνται, αλλά καταλαβαίνω και γιατί μπορεί να αισθανθείς έναν διστακτικό σεβασμό».
«Οι πλαστογραφίες αποτελούν μέρος του ανθρώπινου πολιτισμού – προσπαθούμε να εξαπατήσουμε ο ένας τον άλλον συνεχώς».
Και πρόσθεσε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική παρατήρηση:
«Ένα θεμελιώδες κείμενο της ανθρωπότητας, η “Οδύσσεια” αλλά και η “Ιλιάδα”, βασίζεται σε ένα τέχνασμα – μια ψευδαίσθηση, μια πλαστογραφία».
Το ψεύτικο θέατρο θα κατεδαφιστεί;
Ο χώρος έχει πλέον δεσμευθεί από τις αρχές και ο Malosso έχει διαταχθεί να κατεδαφίσει το θέατρο.
Το πότε και αν θα ολοκληρωθεί η κατεδάφιση παραμένει, ωστόσο, αβέβαιο.
Ο Arya προειδοποίησε ότι η διαδικασία θα είναι ιδιαίτερα δαπανηρή.
«Δεν θα ήθελα να σκέφτομαι ότι χρήματα των φορολογουμένων θα χρησιμοποιηθούν για να αφαιρεθεί κάτι τέτοιο», είπε.
Ο δήμαρχος του Arcugnano δήλωσε πρόσφατα στη La Repubblica ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει δημόσιο χρήμα για την κατεδάφιση.
Δεν απάντησε, ωστόσο, σε αίτημα του CNN για συνέντευξη.
Ούτε ο δικηγόρος που εκπροσώπησε τον Malosso στην προσφυγή του στο Ανώτατο Δικαστήριο απάντησε στο αίτημα για σχόλιο.
Πού βρίσκονται τα πραγματικά ρωμαϊκά κατάλοιπα
Για όσους ενδιαφέρονται να δουν πραγματικά αρχαιολογικά μνημεία, ο Arya προτείνει τη Verona, για το αυθεντικό ρωμαϊκό αμφιθέατρο.
Προτείνει επίσης την Aquileia, περίπου δυόμισι ώρες βορειοανατολικά, στα σύνορα του Veneto με το Friuli.
Η αρχαία ρωμαϊκή πόλη διαθέτει και εκκλησία με εντυπωσιακά παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά.
Η περιοχή γύρω από το Arcugnano είναι, πάντως, πραγματικά πλούσια σε ιστορία, σύμφωνα με τον Andrea Rosignoli, έφορο του υπουργείου Πολιτισμού για τη Vicenza.
Στην περιοχή του Arcugnano βρίσκεται η Lago di Fimon, όπου έχουν εντοπιστεί νεολιθικές κατασκευές σε πασσάλους στις όχθες της λίμνης.
Οι Berici Hills φιλοξενούν επίσης πολλές προϊστορικές σπηλιές, μεταξύ των οποίων η Grotta di San Bernardino.
Σε χαμηλότερο υψόμετρο υπάρχουν αυθεντικοί ρωμαϊκοί αρχαιολογικοί χώροι.
Ο Rosignoli προτείνει ακόμη το Museo Civico Naturalistico-Archeologico στη Vicenza, όπου εκτίθενται ευρήματα από τη λίμνη Fimon και το Teatro Berga, ένα πραγματικό ρωμαϊκό θέατρο που βρισκόταν κάποτε στο κέντρο της πόλης.
Ο Puddu, από την πλευρά του, θεωρεί ότι δύο από τα καλύτερα διατηρημένα ρωμαϊκά θέατρα βρίσκονται στο Amman της Ιορδανίας και στο Orange της Γαλλίας.
Πιο κοντά στην Ιταλία, προτείνει το θέατρο της Lecce, στην Puglia, το οποίο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Η ειρωνεία: για να κατεδαφιστεί, πρέπει πρώτα να… ανασκαφεί
Σήμερα, στο Arcugnano, η είσοδος του θεάτρου του Malosso παραμένει ορατή.
Ένας σύγχρονος πέτρινος τοίχος και μια τεράστια μεταλλική πύλη συνοδεύονται από πινακίδες που παρουσιάζουν την υποτιθέμενη ιστορία του χώρου.
Μία από αυτές αναφέρει ότι μέσα στο συγκρότημα βρίσκεται το σπίτι όπου μεγάλωσε η Juliet Capulet, μαζί με το περίφημο μπαλκόνι της, χωρίς να διευκρινίζει ότι πρόκειται για έναν φανταστικό χαρακτήρα του Shakespeare.
Μια άλλη πινακίδα αναφέρεται σε έναν υποτιθέμενο αρχαίο χώρο ταφής.
Οι κάτοικοι λένε ότι το θέατρο ήταν κάποτε ορατό από τον δρόμο που περνά χαμηλότερα.
Σήμερα, ωστόσο, έχει καλυφθεί σχεδόν ολοκληρωτικά από πυκνή βλάστηση.
Και εδώ βρίσκεται η απόλυτη ειρωνεία της υπόθεσης:
Αν τελικά εφαρμοστούν τα σχέδια για την κατεδάφιση του ψεύτικου αρχαίου θεάτρου, η διαδικασία θα πρέπει να ξεκινήσει με… ανασκαφή.
Μόνο που αυτή τη φορά, η ανασκαφή θα είναι πραγματική.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών